Η προηγούμενη φορά που στον καπιταλισμό επιστρατεύθηκαν οι δασμοί ως λύση απέναντι στην ύφεση ήταν το 1930. Δύο Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές, οι Σμουτ και Χόλεϊ, ούτε χρόνο μετά το ξέσπασμα της κρίσης στη Γουόλ Στριτ, κατέθεσαν έναν νόμο που προέβλεπε τεράστια δασμολόγηση σε μια σειρά από βιομηχανικά και γεωργικά προϊόντα. Πρόεδρος των ΗΠΑ τότε δεν ήταν ένας πειραγμένος εμμονικός, αλλά ένας πεπεισμένος φιλελεύθερος -κάτι που δεν έχει και τόσο μεγάλη διαφορά όσο ακούγεται-, ο Χέρμπερτ Χούβερ, ο οποίος επικύρωσε τον νόμο παρά τις προειδοποιήσεις εκατοντάδων οικονομολόγων.
Τα αποτελέσματα της δασμολόγησης είναι συγκεκριμένα. Αρχικά αυξάνουν το κόστος. Στη συνέχεια η αύξηση του κόστους ακολουθείται από αύξηση των τιμών. Η αύξηση των τιμών περιορίζει τη ζήτηση. Η μείωση της ζήτησης μειώνει την παραγωγή και τελικά η μείωση της παραγωγής αυξάνει την ανεργία. Αντίθετα με το ποδόσφαιρο, π.χ., στο οποίο μια απρόβλεπτη ενέργεια ενός βιρτουόζου δεκαριού ή ένα ηρωικό τάκλιν ενός ψυχωμένου αμυντικού μπορούν να αλλάξουν την προδιαγεγραμμένη μοίρα, οι δασμοί έχουν αποτελέσματα προδιαγεγραμμένα.
Αντίποινα
Αυτά είναι τα αντικειμενικά αποτελέσματα. Υπάρχουν και τα υποκειμενικά. Τα οποία συνήθως αφορούν τα αντίποινα. Αν και μακροπρόθεσμα η χώρα η οποία βάζει δασμούς βγαίνει πάντα χαμένη, η βραχυπρόθεσμη τάση είναι η χώρα που δέχεται τους δασμούς να απαντάει με δικούς της. Όταν, για παράδειγμα, ο Χούβερ έβαλε δασμούς στα βιομηχανικά προϊόντα, η Γαλλία απάντησε με δασμούς στα αμάξια της και ακολούθησαν η Ισπανία, ο Καναδάς και οι υπόλοιπες χώρες. Κατά κανόνα οι πολιτικές αυτές τροφοδοτούν ή καταλήγουν στην ενίσχυση των εθνικισμών - και όχι μόνο των οικονομικών.
Στη δεκαετία του ’30 η ανθρωπότητα μπήκε σ’ αυτό το σπιράλ ύφεσης, μείωσης της αγοραστικής δύναμης των κοινωνιών και εθνικισμού και δυσκολευόταν πολύ να βγει από αυτό. Τελικά, φυσικά, τα κατάφερε. Χρειάστηκε βέβαια πρώτα να μπει ο Χίτλερ στην Τσεχοσλοβακία, να το συζητήσουν λίγο οι σύμμαχοι, να ξεσπάσει πόλεμος, να πεθάνουν 60.000.000 άνθρωποι, να γεμίσει η Ευρώπη με θαλάμους αερίων, να μπει ο Κόκκινος Στρατός στο Βερολίνο, να πετάξουν δύο ατομικές βόμβες οι ΗΠΑ, στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, αλλά στα τέλη της δεκαετίας του 1940 ο κόσμος είχε γίνει καινούργιος. Αλφαδιά. Ο καπιταλισμός βρίσκει πάντα τη λύση στο τέλος. Ή και όχι. Ποιος ξέρει…
Κήνσορες
Η ανακοίνωση του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν μια πολιτική δασμών αντιμετωπίστηκε από την υφήλιο με συναισθήματα αμηχανίας. Οι κήνσορες της ορθής σκέψης μάς διαβεβαίωναν εδώ και καιρό ότι ο κόσμος μας είναι τόσο πολύ καλά τακτοποιημένος ώστε τίποτα δεν μπορεί να τον διαταράξει. Ακόμα και ο πιο νοσηρός άνθρωπος θα αναγκαστεί να προσαρμοστεί στην κανονικότητα. Βέβαια, ας μην γελιόμαστε: Οι προβλέψεις και οι εκτιμήσεις των φιλελεύθερων που κυβερνούν τον κόσμο τείνουν να γίνουν ένα όπλο μαζικής καταστροφής εξίσου επικίνδυνο με τις προαναφερθείσες ατομικές βόμβες που έπληξαν την Ιαπωνία το 1945. Δεν είχαν φροντίσει καν να σκεφτούν ότι αν ο κόσμος ήταν τόσο καλά τακτοποιημένος όσο έλεγαν, κανείς -ή τέλος πάντων όχι τόσες δεκάδες εκατομμύρια- δεν θα σκεφτόταν να επαναφέρει στον Λευκό Οίκο έναν τύπο που στην προηγούμενη θητεία του πρότεινε να πίνουμε χλωρίνη για να καταπολεμήσουμε την Covid-19. Αν το έκαναν, είναι γιατί ο κόσμος ήταν σε εξαιρετικά κακή κατάσταση.
Οι δασμοί του Τραμπ μαζί με τις απειλές για προσαρτήσεις του αμερικανικού ζωτικού χώρου στο Μεξικό, στον Καναδά και στη Γροιλανδία οδήγησαν στις προβλεπόμενες συνέπειες του ανταγωνισμού - που, παρά τις περί του αντιθέτου βεβαιώσεις των αναλυτών των βασιλιάδων, είναι μια τάση νοσηρή και καταστρεπτική. Η Κίνα ήδη ανακοίνωσε ότι απαντά στους δασμούς των ΗΠΑ με δασμούς. Και η Ευρώπη δεν αναμένεται να αργήσει να το κάνει μόλις ολοκληρώσει τις ετοιμασίες της για πρόγραμμα εξοπλισμού αξίας 800 δισεκατομμυρίων.
Λάθος ιδέα
Ζήσαμε για αρκετά χρόνια με τη λάθος ιδέα ότι ο πλανήτης μας βρήκε ένα σημείο ισορροπίας στις διεθνείς σχέσεις. Είμαστε σήμερα σε τέτοιο σημείο ανισορροπίας, ώστε μια χώρα σαν την Ουγγαρία να μπορεί να αποχωρεί από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης προκειμένου να υποδεχτεί έναν σφαγέα όπως ο Νετανιάχου. Και να γνωρίζει ότι αυτή της η πολιτική διαμορφώνει και δεν παραβιάζει συσχετισμούς.
Μην κρυβόμαστε: ζούμε σε μια εποχή που γεννά τους πιο δυσοίωνους εθνικισμούς, προχωρά με έξαρση του μιλιταρισμού και κουβαλά τον πόλεμο. Η Αριστερά μπορεί να φάνηκε μπερδεμένη σε όλα τα κρίσιμα ερωτήματα της προηγούμενης περιόδου. Για όνομα του Θεού, ας μην μπερδευτεί και σ’ αυτό. Η οργάνωση και ο αγώνας για ειρήνη φαίνεται ότι θα είναι ο πιο οριακός της γενιάς μας.
