Ο σεξισμός, η έννοια της κυριαρχίας του αρσενικού είναι εμπεδωμένη στην πολιτική, στην εργασιακή και στην κοινωνική ζωή της χώρας και για να σπάσει χρειάζονται προτάσεις, συντονισμός όλων των αρμόδιων φορέων και ορατότητα στο πρόβλημα. Η «υπόθεση Λύτρα» δεν απέδειξε μόνο ότι οι δράστες μπορεί να είναι ισχυροί, πλούσιοι ή διάσημοι επαγγελματίες «υπεράνω υποψίας», αλλά και πόσο σημαντικές είναι η πρόληψη και ειδικότερα η εκπαίδευση του νοσηλευτικού προσωπικού της χώρας στην αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας. Την πτυχή αυτή ανέδειξε η γραμματέας Ισότητας Φύλων της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Στρατιωτικών (ΠΟΜΕΝΣ) Κατερίνα Κιουρτσίδου, που μίλησε στην ΑΥΓΗ της Κυριακής βάσει της εμπειρίας της και των δράσεων του σωματείου για τους τρόπους αντιμετώπισης της ενδοοικογενειακής βίας.
Τι διαστάσεις έχει το φαινόμενο της ενδοοικογενειακής και έμφυλης βίας στο στράτευμα, σ’ ένα «κάστρο» μέχρι πρόσφατα αποκλειστικά ανδρικό;
Οι Ένοπλες Δυνάμεις είναι ένας ανδροκρατούμενος χώρος με ιεραρχική δόμηση και άσκηση εξουσίας. Τις ακριβείς διαστάσεις των περιστατικών έμφυλης βίας δεν μπορούμε να τις γνωρίζουμε γιατί δεν έχει γίνει ποιοτική και ποσοτική έρευνα, καθώς επίσης δεν υπάρχει παρατηρητήριο για τη συλλογή και την καταγραφή των περιστατικών έμφυλης βίας από τους εμπλεκόμενους φορείς (στρατιωτικά νοσοκομεία, στρατιωτικά δικαστήρια, στρατιωτική αστυνομία, τηλεφωνική γραμμή - ΔΚΨΥΕΔ). Από την άλλη, στη Γραμματεία Ισότητας Φύλων της ΠΟΜΕΝΣ έχουν απευθυνθεί γυναίκες και άνδρες στρατιωτικοί που αντιμετωπίζουν ζητήματα έμφυλης βίας. Το σημαντικότερο όλων είναι η υλοποίηση έρευνας και η συλλογή στατιστικών στοιχείων περιστατικών έμφυλης βίας. Με αυτόν τον τρόπο θα διαμορφωθούν ορθές εισηγήσεις και πολιτικές για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Ποιοι είναι οι στόχοι της Γραμματείας Ισότητας της ΠΟΜΕΝΣ; Ποια η δράση της ώς τώρα;
Η Γραμματεία Ισότητας Φύλων της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Στρατιωτικών συστάθηκε το 2020 και λειτουργεί ως συμβουλευτικό όργανο της Ομοσπονδίας με σκοπό την προώθηση της ισότητας των φύλων και την καταπολέμηση της έμφυλης βίας στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Αρχικά, αναλογιστείτε ότι τα ζητήματα έμφυλης βίας αποτελούσαν απόλυτο ταμπού για τις Ένοπλες Δυνάμεις πριν από τη σύσταση της Γραμματείας, δηλαδή φέραμε στον δημόσιο διάλογο τα θέματα ισότητας. Έτσι ξεκινήσαμε την πρώτη εκστρατεία στα χρονικά των Ενόπλων Δυνάμεων για την ενδοοικογενειακή βία, ενημερώνοντας για το υποστηρικτικό δίκτυο δομών (τηλεφωνική γραμμή SOS 15900, ξενώνες φιλοξενίας, συμβουλευτικά κέντρα). Τον Μάιο του 2022 στην αίθουσα της ΛΑΕΔ διοργανώσαμε την πρώτη ημερίδα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης που έχει γίνει ποτέ για το προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων με θέμα την καταπολέμηση της έμφυλης βίας και της σεξουαλικής παρενόχλησης. Μετέπειτα ακολούθησαν και άλλες ημερίδες ενημέρωσης, μιλώντας για τον ρόλο του υγειονομικού προσωπικού στην καταπολέμηση της βίας των γυναικών. Επίσης, συντάξαμε υπομνήματα και έγγραφα με προτάσεις προς τα αρμόδια υπουργεία, βουλευτές-τριες για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας στις Ένοπλες Δυνάμεις και είχαμε θεσμικές συναντήσεις με αρμόδιους φορείς. Ακολούθησε η συνάντηση με την GREVIO, που πραγματικά ήταν μια τιμητική στιγμή τόσο για εμένα όσο και για την ΠΟΜΕΝΣ η πρόσκλησή της.
Σημαντική στιγμή για τη Γραμματεία μας ήταν οι θεσμικές συναντήσεις με τη στρατιωτική ηγεσία του υπουργείου μας και η ανάδειξη των προτάσεων-εισηγήσεων. Πρόσφατα διοργανώσαμε ημερίδα με θέμα την ενδοοικογενειακή βία, όπου έγινε η παρουσίαση ενός συνοπτικού οδηγού για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, που εκδόθηκε από την ΠΟΜΕΝΣ.
Πώς μια γυναίκα εκπαιδευμένη να αντιμετωπίζει δύσκολες καταστάσεις, όπως οι γυναίκες στις Ένοπλες Δυνάμεις, πέφτει θύμα ενδοοικογενειακής βίας; Τι πρέπει να κάνει πρακτικά η ίδια για να την αντιμετωπίσει;
Οι γυναίκες στρατιωτικοί, ανεξαρτήτως της εκπαίδευσής τους και του μορφωτικού επιπέδου τους, είναι πολίτες με στολή. Αυτό σημαίνει ότι φέρουν τις ίδιες στερεοτυπικές αντιλήψεις και περιορισμούς της κοινωνίας μας. Οι παράγοντες που δυσκολεύουν μια γυναίκα να φύγει από μια κακοποιητική σχέση ισχύουν και για αυτές, αλλά υπάρχει και ακόμα ένας ανασταλτικός παράγοντας, που είναι η φύση της στρατιωτικής ζωής, όπου ο σύντροφος συχνά είναι ιεραρχικά ανώτερος, άρα η γυναίκα κινδυνεύει να βιώσει πιο εύκολα τη δευτερογενή θυματοποίηση (δυσμενή μετάθεση, χαμηλά επαγγελματικά προσόντα κ.ά.). Η πρακτική αντιμετώπιση που πρέπει να κάνει είναι αρχικά η δημιουργία ενός σχεδίου διαφυγής και μετέπειτα να απευθυνθεί στις αρμόδιες δομές. Η Γραμματεία Ισότητας Φύλων της ΠΟΜΕΝΣ προσφέρει συμβουλευτική καθοδήγηση.
Η Πολιτεία λαμβάνει κάποια μέτρα, ωστόσο η ενδοοικογενειακή και η έμφυλη βία φαίνεται να έχουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις στη χώρα μας. Τι πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει;
Αρχικά, θα πρέπει να υιοθετήσουμε ως χώρα τις συστάσεις της έκθεσης αξιολόγησης της GREVIO για την Ελλάδα. Επίσης, απαραίτητες κρίνουμε την εκπαίδευση των επαγγελματιών Υγείας στα πολιτικά και στα στρατιωτικά νοσοκομεία και τη δημιουργία πρωτοκόλλων για την ανίχνευση και τη διαχείριση των περιστατικών ενδοοικογενειακής και έμφυλης βίας. Έχω δει στην πράξη ως υγειονομικός το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό των επειγόντων περιστατικών να αποτελούν τα πρώτα πρόσωπα στα οποία απευθύνεται η γυναίκα για τη βία που υφίσταται χωρίς να έχει απευθυνθεί στην αστυνομία, άρα το υγειονομικό προσωπικό αποτελεί έναν σημαντικό «παίκτη» στην καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας. Αυτό συνέβη και στην πρόσφατη υπόθεση ενδοοικογενειακής βίας (του δικηγόρου), όπου ο γιατρός ειδοποίησε την αστυνομία. Μπορεί να έχει ψηφιστεί πρόσφατα ο Ν. 5090/2024 για την προστασία των επαγγελματιών Υγείας, αλλά η συγκεκριμένη ιδιωτική κλινική είχε ήδη πραγματοποιήσει ημερίδα για την ενδοοικογενειακή βία, όπου συμμετείχε το υγειονομικό προσωπικό της κλινικής και στην οποία συμμετείχα ως ομιλήτρια, μιλώντας για την ανίχνευση και την προσέγγιση του θύματος, το σύστημα υποστήριξης πρώτης γραμμής σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας κ.ά.
Τέλος, είναι απαραίτητη η διατομεακή συνεργασία και διασύνδεση όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
