Ουσιαστικά, εδώ μέσα, τίποτε δεν χαρίζεται. Όλα κερδίζονται. Με τον χρόνο, όλα τα κερδίζεις - Ηλίας
Εδώ θυμάσαι να αισθάνεσαι, που δεν το είχες στη χρήση - Χρόνης
Πέμπτη πρωί και βρισκόμαστε στη Ραφήνα, ψάχνοντας να βρούμε τον χώρο του ΚΕΘΕΑ - ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Περιμέναμε να συναντήσουμε ένα συμβατικό θεραπευτικό κέντρο με νοσοκομειακού τύπου κτήρια, σαν αυτά στα οποία έχουμε συνηθίσει σε τέτοιου τύπου δομές. Η είσοδός μας στο κέντρο ήταν μια αποκάλυψη. Βρήκαμε το Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων μέσα σε ένα αλσύλιο, περπατήσαμε μέσα από πλακόστρωτα δρομάκια και συστάδες δένδρων, γύρω-γύρω κόσμος φύτευε, επισκεύαζε ή έκανε βόλτες. Πλησιάζουμε στο κτήριο όπου θα συναντούσαμε τον Ηλία, τον Χρόνη και τη Βαγγελιώ, εργαζόμενη στο κέντρο. Μας ξενάγησαν στις εγκαταστάσεις, όπου αυτήν την περίοδο ζουν 52 άνθρωποι. Παντού γύρω μας χειροποίητες κατασκευές με τη μέθοδο της επαναχρησιμοποίησης υλικών: Παγκάκια, περίτεχνα στολισμένα τραπέζια, καρέκλες, κάδοι σκουπιδιών, σπιτάκια για σκύλους, πλακόστρωτα, βραχόκηποι, παρτέρια, σκαλοπάτια από πλάκες και ξύλο, όλα φτιαγμένα από τους ίδιους τους συμμετέχοντες στο πρόγραμμα. Μετά την περιήγηση, καθίσαμε έξω από το κεντρικό κτήριο, να κουβεντιάσουμε πίνοντας τον καφέ μας. Είχε βρέξει λίγες ώρες πριν και το άρωμα του νωπού χώματος και των φύλλων ανακατευόταν με τη μυρωδιά από το κοκκινιστό μοσχαράκι που μαγείρευαν στο ισόγειο.
Η εναλλακτική κοινότητα δημιουργήθηκε το 1989, και από την αρχή είχε έντονο οικολογικό χαρακτήρα και παρέμβαση. Το πρόγραμμα απεξάρτησης είναι "στεγνό", δηλαδή δεν υπάρχει φαρμακευτική αγωγή και οι θεραπευόμενοι περνούν μόνοι τους τα στερητικά σύνδρομα, στηριζόμενοι στις σχέσεις αλληλεγγύης που αναπτύσσουν εντός της κοινότητας και στη βοήθεια προσωπικού. "Όποιος θέλει να μείνει καθαρός και να πονέσει, να τολμήσει, θα το κάνει. Και θα βγει καθαρός. Όποιος δεν το κάνει, δεν έχει πάρει ακόμη την απόφασή του", επισημαίνει ο Χρόνης.
"Τη δυσκολία αυτού του πράγματος τη βιώνεις και μετά, αντίστροφα. Δηλαδή, σκέφτεσαι πόσο δύσκολα πέρασες στη αρχή και αυτό μετά σε κρατάει", επισημαίνει ο Ηλίας και προσθέτει: "Το ότι δεν μας δίνουν κάποια αγωγή, κάποιο ηρεμιστικό ή παυσίπονο, έχει κι αυτό τον συμβολισμό του. Η θεραπεία είναι καθαρή, έχει να κάνει με τα λόγια, δεν χρειάζεται ο άνθρωπος υποκατάστατα".
Οι παρέες ως κύτταρο της κοινότητας
Η συζήτησή μας γρήγορα επικεντρώνεται στον όρο "κοινότητα" και τη σημασία που έχει αυτή η δομή για τη διαδικασία της απεξάρτησης και της επανένταξης. Μας εξήγησαν πως η κοινότητα λειτουργεί ιεραρχικά και το κύτταρό της είναι οι παρέες: Τα ανειδίκευτα μέλη, που για δεκαπέντε μέρες μαθαίνουν μόνο να φροντίζουν τον εαυτό τους. Μετά, τα εκπαιδευόμενα μέλη, που εκπαιδεύονται ώστε να οριοθετούν τον εαυτό τους. Έπειτα, τα ειδικευμένα μέλη, που έχουν ειδικευτεί στα όρια και στηρίζουν τα μικρότερα μέλη. Έπεται η παρέα των συμβούλων, με τα μέλη να έχουν στην ευθύνη τους όλο το σπίτι. Τέλος, υπάρχει και η παρέα των συντονιστών, που είναι και η τελευταία φάση στην κοινότητα, η οποία διαρκεί 15 μέρες και απέχει ένα βήμα από την επανένταξη. Πηγαίνουν στο ΚΕΠ και παρέχουν ενημέρωση στους χρήστες. "Εκεί έρχεσαι αντιμέτωπος με τα θέματα που έχεις με τη χρήση", λέει ο Ηλίας.
"Εδώ ξεφεύγουμε από τη νοοτροπία του χρήστη ώστε να βγούμε έξω και να παλέψουμε όσα έχουμε μάθει εδώ, που είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας", επισημαίνει ο Χρόνης. "Ως μικρογραφία της κοινωνίας, η ιεραρχία στην κοινότητα είναι ένα πολύ βασικό κομμάτι, στο πώς δουλεύει η δομή. Κάποιος που προσπαθεί περισσότερο καιρό, αξίζει και τον σεβασμό των υπολοίπων. Ουσιαστικά, εδώ μέσα, τίποτε δεν χαρίζεται. Όλα κερδίζονται", εξηγεί ο Ηλίας.
"Και το τι εκτιμάς, από όσα κερδίζεις", συμπληρώνει ο Χρόνης. "Δηλαδή, για παράδειγμα, όταν ήρθα εδώ, είχα πάψει να είμαι ο εαυτός μου. Αλλά με τον καιρό, με την επιμονή και τη θέληση να κάνω κάτι, έχω αρχίσει να κάνω πράγματα με τον εαυτό μου και είμαι ένα βήμα πριν την τελευταία παρέα για να μπω στην επανένταξη. Προσπαθώ".
"Υπάρχουν στιγμές που θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό, που μέσα στην ατυχία μου, τέλος πάντων, βρίσκω πραγματάκια πολύ όμορφα, τα οποία στιγμές είναι. Είναι όμως στιγμές οι οποίες σου μένουν και τις κρατάς και συνεχίζεις με αυτές. Όπως και η ζωή δηλαδή, αφού και η ζωή στιγμές είναι, δεν είναι μακροχρόνια πράγματα", συνεχίζει ο Ηλίας.
Μέσα από τη χρήση, οι αξίες χάνονται
Αμέσως μετά, μιλάμε για τις αξίες και τη σημασία τους. "Είναι μεγάλο πράγμα η αξία", λέει ο Χρόνης. "Μέσα από τη χρήση, οι αξίες χάνονται. Εδώ προσπαθείς να βρεις τον εαυτό σου, να βρεις τις αξίες που έχασες, να τις νιώσεις, να προχωρήσεις με αυτές. Είναι μεγάλο θέμα η αξία. Πολύ μεγάλο θέμα, για κάποιον που θέλει να μείνει καθαρός".
"Εντάξει, η χρήση σε υποβάλλει σε αρκετά πράγματα", συνεχίζει ο Ηλίας. "Δηλαδή, σε φτάνει σε σημεία, ως άνθρωπο, να κάνεις πράγματα που δεν τα θες, τα κάνεις ουσιαστικά για να επιβιώσεις, λόγω της χρήσης. Σιγά-σιγά, μέσα στην κοινότητα, βλέπεις τον εαυτό σου ότι προσπαθεί και αυτό σε κάνει άνθρωπο. Σε κάνει να νιώθεις, σε κάνει να σκέπτεσαι, να σου αρέσει κάτι, να το εκτιμάς, να προσπαθείς, το δέντρο που ψηλώνει να το κάνεις μεγαλύτερο, να το βοηθήσεις και μέσα από αυτό παίρνεις την ικανοποίηση που πρέπει να πάρεις, ως άνθρωπος".
"Εδώ θυμάσαι να αισθάνεσαι, που δεν το είχες στη χρήση", προσθέτει ο Χρόνης. "Θα πάρει χρόνο, αλλά είναι μεγάλη αξία. Οποιοδήποτε συναίσθημα, για μένα, είναι αξία και ειδικά όταν μπορείς να το εκφράσεις κιόλας. Να αισθάνεσαι σαν άνθρωπος".
Ακούγοντας τα παραπάνω, αναπόφευκτα, η σκέψη τρέχει στο μέλλον, στο "μετά". "Εδώ", εξηγεί ο Ηλίας, "μαθαίνεις μικρούς καθημερινούς στόχους. Ότι κάθε μέρα, σήμερα, θα κάνω κάτι διαφορετικό κι αυτό το προσπαθείς. Δεν είναι απλό, είναι δύσκολο". "Είναι δύσκολο να το βρεις μερικές φορές, αλλά αυτό είναι το νόημα", λέει ο Χρόνης. "Το πιο σημαντικό που γίνεται εδώ είναι ότι θα ξυπνάω, κάθε μέρα και δεν θα κάνω χρήση ναρκωτικών. Όλα τα υπόλοιπα βοηθούν σε αυτό", καταλήγει ο Ηλίας.
Επαναχρησιμοποίηση: Αυτό που η κοινωνία πετάει, εμείς το κάνουμε... κάτι
Στην κοινότητα, ανακυκλώνονται τα πάντα. Ξύλα από παλιές πόρτες γίνονται αισθητικά απολαύσιμες κατασκευές, τα τρόφιμα γίνονται κομπόστ για τη θρέψη των σπορόφυτων που καλλιεργούν οι συμμετέχοντες στο πρόγραμμα, ανακυκλώνεται ακόμη και το λάδι, υλικά που θεωρούνται άχρηστα αξιοποιούνται με τον πλέον πρόσφορο τρόπο, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες της κοινότητας, αλλά και για εξοικονόμηση χρημάτων.
"Παίρνοντας λίγα κομμάτια ξύλο, φτιάχνοντας ακόμη και κάτι το ελάχιστο, ένα τραπεζάκι, μια βάση για έναν τοίχο, δηλαδή, από το τίποτα, ουσιαστικά να φτιάχνεις κάτι καινούργιο, είναι κομμάτι της φιλοσοφίας μας. Το ότι από το τίποτα κάνεις κάτι, από αυτό που θα πετούσες", λέει με νόημα ο Ηλίας.
"Αυτό που η κοινωνία πετάει, συνήθως, εμείς το κάνουμε κάτι", συμπληρώνει η Βαγγελιώ, στη μοναδική της... "παρέμβαση" στη συζήτησή μας. "Είναι μια δική μου ευθύνη, δεν περιμένω από τους άλλους να κάνουν τίποτε", συνεχίζει ο Ηλίας. "Μην περιμένεις από τους άλλους να κάνουν αυτό που μπορείς να κάνεις εσύ. Και μέσα σε όλα αυτά, το ένα συμπληρώνει το άλλο. Είναι μια αλυσίδα, που τροφοδοτούμε πράγματα συνεχώς. Όλα αυτά είναι μια αλυσίδα, αλληλένδετα". Ξεφεύγοντας από το καταναλωτικό πρότυπο, "μαθαίνω να γίνομαι λιτός, να μου φτάνουν και τα λιγότερα, κι αυτά είναι πράγματα που τα δημιουργώ εγώ, η ζωή μου δεν έχει αλλάξει, δεν είναι ότι είναι χειρότερη, είναι θέμα ικανοποίησης, ότι το δημιουργώ εγώ".
* Διαβάστε περισσότερα για τις ομάδες και τις οικολογικές παρεμβάσεις του ΚΕΘΕΑ - ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ στην "Αυγή" Online.
Εκδήλωση "Στο Κόκκινο": Το πρόβλημα των εξαρτήσεων την περίοδο της κρίσης
Εκδήλωση με θέμα "Το πρόβλημα των εξαρτήσεων την περίοδο της κρίσης" διοργανώνει ο ρ/σ 105,5 "Στο Κόκκινο", σε συνεργασία με τα σωματεία των εργαζομένων στα 18 Άνω, ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ και τα Κέντρα Πρόληψης, την Τετάρτη 17 Απριλίου και ώρα 19:00, στον πολυχώρο Φλοράλ (Θεμιστοκλέους 80, Εξάρχεια).
Θα μιλήσουν οι Ηρακλής Γκότσης, επιστημονικά υπεύθυνος συμβουλευτικού σταθμού 18 Άνω, Τάκης Χαλδαίος, γραμματέας συλλόγου εργαζομένων στο ΚΕΘΕΑ, υπεύθυνος Συμβουλευτικού Σταθμού ΚΕΘΕΑ Στροφή στο Δικαστήριο Ανηλίκων και στο ΕΚΚΝ Αυλώνα, Παναγιώτης Τριανταφύλλου, κοινωνιολόγος - εγκληματολόγος, επιστημονικά υπεύθυνος κέντρου πρόληψης Αχαρνών «Διέξοδος», πρόεδρος πανελληνίου σωματείου εργαζομένων στα κέντρα πρόληψης, και ο Μιχάλης Λαζαρής, αντιπρόεδρος σωματείου εργαζομένων στον ΟΚΑΝΑ. Στον ρόλο του συντονιστή, ο δημοσιογράφος Κώστας Αρβανίτης.
