Παρά τις όποιες απόψεις και θέσεις που ακούστηκαν περί απο-παγκοσμιοποίησης στη φετινή καθιερωμένη συνάντηση που οργάνωσε το World Economic Forum στο Νταβός της Ελβετίας, η παγκοσμιοποίηση είναι αδύνατον να υποχωρήσει. Όλα άρχισαν με τις προσπάθειες για απελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου το 1947 μέσω της δημιουργίας της Γενικής Συμφωνίας Δασμού και Εμπορίου (GATT) και συνεχίσθηκαν με τους πολυμερείς γύρους διαπραγματεύσεων τους Γύρους του Ντίλον, Κέννεντυ, Τόκιο, Ουρουγουάης και Ντόχα.
Η τάση για άνοιγμα του διεθνούς εμπορίου των αγαθών και υπηρεσιών έχει διαμορφώσει μέσα από τη διεθνοποίηση της αγοράς και της παραγωγής σε 60 σχεδόν χρόνια, μια παραγωγική δομή που δύσκολα αλλάζει. Οι φωνές που ακούστηκαν πριν λίγους μήνες στο Νταβός περί προστασίας των οικονομιών θα έχουν ένα επιλεκτικό χαρακτήρα μόνο, με χρονικά περιορισμένη έκταση και φυσικά στο πλαίσιο συνεννόησης. Διαφορετικά η μη συνεννόηση θα προκαλέσει εμπορικό πόλεμο. Η περιορισμένης σε έκταση προστασία ήδη προβλεπόταν τόσο από το καταστατικό της GATT όσο ακόμα από την ΕΕ (παλαιό Άρθρο113 της Συνθήκης, που αναθεωρήθηκε κάνοντας πολύ δυσκολότερη τη διαδικασία της προστασίας εντός της ΕΕ).
Ως προς τους φιλελεύθερους, η υστερία περί της σωτήριας των οικονομιών χωρίς την παρέμβαση του κράτους υποχωρεί, αν όχι κατακρημνίζεται. Οι κυβερνήσεις θεωρούνται πλέον ως οι επενδυτές πρώτης ανάγκης. Οι εθνικές επιδοτήσεις ύψους 200 δισ. ευρώ που έχει ήδη ανακοινώσει η Γερμανία, αναδεικνύουν τον ρόλο του κράτους ως κύρια ατμομηχανή της οικονομίας.
Ό,τι και αν ακούγεται για όρους και προϋποθέσεις περί της ελεύθερης διακίνησης των κεφαλαίων, αυτά είναι ανέφικτα πλέον. Σε μια ανταγωνιστική παγκόσμια αγορά, ορθάνοικτη στο διεθνές κεφάλαιο, είναι το διεθνές κεφάλαιο που έχει το «πάνω χέρι» και όχι οι αποφάσεις ων γραφειοκρατών που δεν λαμβάνουν υπόψιν τη στρατηγική των επενδυτών.
Η θέση για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών, που εύλογα θα περιορίσει τα κέρδη των μεγάλων επιχειρήσεων προσκρούει στη στρατηγική των πολυεθνικών εταιριών που επιδιώκουν μέσω της φθηνής εργασίας προσφύγων-μεταναστών αύξηση των κερδών τους.
Εδώ και μια δεκαετία η ασυνεννοησία στο εξεταζόμενο θέμα του προσφυγικού είναι το κυρίαρχό στοιχείο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τρομακτική καθυστέρηση κατέθεσε τον Σεπτέμβριο του 2021 μια Ανακοίνωση (Μη δεσμευτικό νομικό κείμενο) στο Συμβούλιο λίγο πριν λοιπόν την Ουκρανική κρίση.
Λύση στην απραξία της Επιτροπής και του Συμβουλίου για τους πρόσφυγες, δίνουν τρία άρθρα της Συνθήκης (Άρθρα 78-80) για τη Λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ) του 2009.
Ειδικότερα, η Συνθήκη αναφέρει ειδικότερα στο Άρθρο 80 που μας αφορά άμεσα τα ακόλουθα: «Οι πολιτικές της Ένωσης που προβλέπονται στο παρόν κεφάλαιο (σχετικό με άσυλο, πρόσφυγες, μετανάστες) και η εφαρμογή τους διέπονται από την αρχή της αλληλεγγύης και της δίκαιης κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών, μεταξύ άλλων και στο οικονομικό επίπεδο. Οπότε απαιτείται οι πράξεις της Ένωσης που θεσπίζονται…να περιέχουν κατάλληλα μέτρα για την εφαρμογή της εν λόγω αρχής.»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οφείλει να πραγματοποιεί τις απαραίτητες προτάσεις προς το Συμβούλιο των Υπουργών με σκοπό την πιστή εφαρμογή των (ανεφάρμοστων) προαναφερθέντων. Τα δυο αυτά θεσμικά όργανα έπρεπε από την αρχή της δεκαετίας του 2010 να εφαρμόσουν τις προβλέψεις της Συνθήκης στο επίμαχο θέμα της δίκαιης κατανομής των ευθυνών. Απλές Ανακοινώσεις της Επιτροπής, μετά από καθυστέρηση δέκα περίπου ετών δεν είναι επαρκείς μη οδηγώντας στην εφαρμογή των σαφών προβλέψεων του Άρθρου 80.
Όταν όμως δεν πραγματοποιούνται τα δέοντα και παραβιάζονται οι αρχές που διέπουν τις Συνθήκες της ΕΕ τότε τον λόγο τον έχει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Ο Δημήτρης Μάρδας είναι καθηγητής Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ, πρώην αναπληρωτύς υπουργός Οικονομικών και υφυπουργός Εξωτερικών.
