Γέρασα κι ως δε φελούσα κι αχαΐρευτος κυλούσα, με πετάξανε μακριά να με φάνε τα θεριά...
«Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου», Κώστας Βάρναλης
Ο Τζέιμι ήταν ένας γάιδαρος που πέρασε σχεδόν όλη του τη ζωή ανεβοκατεβαίνοντας τα 588 σκαλοπάτια του παλιού λιμανιού της Σαντορίνης και κουβαλώντας τουρίστες και οικοδομικά υλικά στην Καλντέρα. Ο Τζέιμι ήταν ένας από τους χιλιάδες σκλάβους του Αιγαίου και της τουριστικής βιομηχανίας που σακατεύτηκαν δουλεύοντας νυχθημερόν και μόλις οι αντοχές του έσβησαν και κρίθηκε άχρηστος πια για τα αφεντικά του εγκαταλείφθηκε να πεθάνει. Για καλή του τύχη βρήκε φιλοξενία στο καταφύγιο της Ένωσης Ζωοφίλων Θήρας, εκεί όπου για έναν μόνο χρόνο πρόλαβε να δει την καλή πλευρά του ανθρώπινου είδους. Παρόλο που ο Τζέιμι δεν ήταν τόσο μεγάλος, έφτασε στο καταφύγιο με μια πολύ ιδιαίτερη παραμόρφωση στο πόδι του και, παρά τις προσπάθειες των φροντιστών του, ο πόνος ποτέ δεν υποχώρησε και κάθε του βήμα ήταν και ένα μικρό μαρτύριο. Η ξεκούραση και η ασφάλεια του καταφυγίου δεν στάθηκαν αρκετά για να βελτιωθεί η υγεία του και έναν χρόνο αργότερα έκλεισε για πάντα τα μάτια του, φεύγοντας για ένα ταξίδι χωρίς σαμάρι, χωρίς κανένα βάρος στην πλάτη και χωρίς το καμτσίκι του αγωγιάτη. Ο Τζέιμι έπεσε νεκρός μπροστά στα μάτια των φίλων του στο καταφύγιο που τον είδαν να διασχίζει τη γέφυρα του ουράνιου τόξου και να περνά σε ένα καταπράσινο λιβάδι για να ξαποστάσει στη χλόη της αιωνιότητας.
Η επιστολή της Αντζέλικα Χιούστον
Πριν από λίγες ημέρες η βραβευμένη με Όσκαρ ηθοποιός και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της PETA (Άνθρωποι για την Ηθική Μεταχείριση των Ζώων) Αντζέλικα Χιούστον έστειλε επιστολή στον πρωθυπουργό της Ελλάδας, με την οποία τον καλεί να απαγορεύσει την τουριστική χρήση γαϊδουριών και μουλαριών στη Σαντορίνη. Στην επιστολή η Χιούστον επισημαίνει τη σκληρή μεταχείριση που υφίστανται τα ζώα όταν αναγκάζονται να μεταφέρουν τουρίστες, ανεβαίνοντας πάνω από 588 απότομα σκαλοπάτια.
«Εμεινα άναυδη όταν είδα σε τι φρικτή κακομεταχείριση πρέπει να υποβάλλονται τα γαϊδουράκια και τα μουλάρια στο πανέμορφο νησί της Σαντορίνης» έγραψε η Α. Χιούστον, συμπληρώνοντας ότι «οι καιροί έχουν αλλάξει από τότε που οι χωρικοί δεν είχαν άλλη επιλογή από το να περπατήσουν ή να μετακινηθούν με γαϊδουράκι. Και ενώ άλλες χώρες έχουν εγκαταλείψει αυτή τη συνήθεια που προκαλεί δυσφορία στα ζώα, η Σαντορίνη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει αυτά τα ευφυή και φιλικά ζώα ως μηχανές χωρίς συναίσθημα». Η διεθνούς φήμης ηθοποιός κάλεσε τον Κυριάκο Μητσοτάκη να τερματίσει τη θηριωδία, απαγορεύοντας κάθε μεταφορά τουριστών με γαϊδουράκια και μουλάρια. «Πριν λίγο καιρό έσωσα έξι γαϊδουράκια και κάθε ημέρα διαπιστώνω πόσο αξιαγάπητα και ήπια πλάσματα είναι, πονάει ιδιαίτερα η καρδιά μου με αυτό που συμβαίνει» πρόσθεσε η Χιούστον, η οποία με την επιστολή της αυτή ξαναέβαλε την Ελλάδα στο στόχαστρο των φιλοζωικών οργανώσεων με αφορμή την κακομεταχείριση των γαϊδουριών και γενικότερα των ιπποειδών σε τουριστικές περιοχές, όπως η Σαντορίνη και η Λίνδος της Ρόδου.
Ενας νόμος για τα μάτια του κόσμου
Είναι χαρακτηριστικό πως η τελευταία έρευνα της PETA το καλοκαίρι του 2022 αποκάλυψε ότι τα γαϊδούρια εξακολουθούν να μεταφέρουν βαριά φορτία τουριστών, ανεβοκατεβαίνοντας σκάλες στον καυτό ήλιο για ώρες, χωρίς επαρκή ξεκούραση, τροφή ή νερό. «Τους φέρονται σαν μηχανές και όχι σαν αισθανόμενα όντα, και συχνά χτυπιούνται και μαστιγώνονται από τους χειριστές τους για να τα κρατήσουν σε εγρήγορση, ενώ αναγκάζονται να φορούν κακής ποιότητας σέλες που τους αφήνουν πληγές. Οι υπεύθυνοι υποχρεώνουν τα ζώα να κάνουν την επίπονη ανάβαση στα σκαλοπάτια αρκετές φορές την ημέρα» γράφουν στην έκθεση τους οι άνθρωποι της PETA.
Σύμφωνα με τις κτηνιατρικές συστάσεις, τα γαϊδουράκια δεν πρέπει να μεταφέρουν πάνω από το 20% του σωματικού τους βάρους, δηλαδή περίπου 110 κιλά. Ωστόσο, οι ιδιοκτήτες με γνώμονα το κέρδος συχνά επιτρέπουν βαρύτερους αναβάτες, γεγονός που επιβαρύνει πολύ την πλάτη και τις αρθρώσεις των ζώων. Αυτό έχει σοβαρές συνέπειες για τα γαϊδουράκια. Όταν εξασθενούν, συχνά εγκαταλείπονται για να πεθάνουν. Εκτός του ότι ο πόνος και η δυστυχία που υφίστανται αντιβαίνουν τον νόμο για την καλή μεταχείριση των ζώων, η χρήση των γαϊδουριών και των μουλαριών είναι περιττή διότι στη Σαντορίνη υπάρχει τελεφερίκ με το οποίο οι τουρίστες μπορούν να φτάσουν στην παλιά πόλη των Φηρών από το λιμάνι. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφεται στη συνείδηση πολλών επισκεπτών ως χώρα διακοπών που καταπατά την ευζωία των ζώων και επωφελείται οικονομικά από την κακοποίησή τους.
Η ευθύνη των τουριστών
Πέραν των ευθυνών που βαραίνουν τους ιδιοκτήτες των ζώων, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και την Πολιτεία, μερίδιο φέρουν και οι ίδιοι οι τουρίστες που με κυνική έλλειψη ενσυναίσθησης πληρώνουν για να απολαύσουν τη μαρτυρική για τα γαϊδούρια ανάβαση στον Γολγοθά από το παλιό λιμάνι των Φηρών μέχρι την κορυφή της Καλντέρας. Μία δύσκολη διαδρομή που καλούνται να επαναλαμβάνουν καθημερινά μέσα στη ζέστη και μάλιστα με μεγάλο φορτίο στην πλάτη τους, και έχει ως αποτέλεσμα πολλά από τα γαϊδουράκια της Σαντορίνης να έχουν υποστεί τραυματισμούς στη σπονδυλική στήλη και στις αρθρώσεις, πληγές σε διάφορα σημεία του σώματος και, φυσικά, μεγάλη εξάντληση. Όλα αυτά αφήνουν παγερά αδιάφορους τους χιλιάδες τουρίστες που επιμένουν να πριμοδοτούν τη συγκεκριμένη κακοποίηση των σκλάβων του ελληνικού τουρισμού, που παραμένουν ουσιαστικά απροστάτευτοι από μια νομοθεσία η οποία απλώς κρύβει κάτω από το χαλί ένα συνεχές έγκλημα, καθώς αντί να απαγορεύσει τη χρήση τους, απλώς «ρυθμίζει» καλύτερες συνθήκες, όπως ξεκούραση, ώρες που πρέπει να εργάζονται ώστε να αποφεύγουν ακραία καιρικά φαινόμενα, τροφή, μέγιστο αριθμό επιβατών κ.λπ. Ρυθμίσεις, που συστηματικά παραβιάζονται με την ανοχή των Αρχών.
Info
Παγκοσμίως περίπου 50 εκατ. γαϊδούρια και μουλάρια τυγχάνουν εκμετάλλευσης για τη μεταφορά ανθρώπων και φορτίων. Στην Ελλάδα ο συνολικός πληθυσμός των τετράποδων έχει μειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες κατά 96%. Σύμφωνα με στοιχεία του Πανεπιστημίου Αθηνών, το 1955 υπήρχαν στη χώρα 508.000 γαϊδουράκια, το 2015 είχαν καταγραφεί 12.000, αλλά σήμερα δεν έχουν απομείνει περισσότερα από 2.000, με την πλειονότητα αυτών να εργάζεται κάτω από απαράδεκτες συνθήκες στον τομέα του τουρισμού.
Μια βαρβαρότητα σε κοινή θέα
Των
Νίκου Βλαχάκη και Κωνσταντίνας Λύρου*
Ανάμεσα στις πρώτες αποκωδικοποιημένες λέξεις της Γραμμικής Β των ιδεογραμμάτων της Κνωσού ήταν οι λέξεις άνθρωπος (a-to-ro-qo) και ίππος (i-qo). Από την αρχή της εξημέρωσής τους, σχεδόν 6.000 χρόνια πριν, και σε όλη τη μακραίωνη πορεία του ανθρώπινου είδους στον πλανήτη Γη τα άλογα ήταν πάντα δίπλα μας να μας υπηρετούν, κουβαλώντας μας στις πλάτες τους, σέρνοντας βαγόνια και αλέτρια, καλλιεργώντας τα χωράφια μας, συμμετέχοντας στους πολέμους μας, φίλοι και σύντροφοι στη ζωή και στον θάνατο. Μήπως ήρθε η ώρα να τους το ανταποδώσουμε;
Λίγες μορφές καταπίεσης ζώων είναι τόσο ορατές και ταυτόχρονα τόσο κραυγαλέα αόρατες όσο τα άλογα-ταξί που συναντάμε σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας. Οι βόλτες με ιππήλατες άμαξες αποτελούν μέρος των τουριστικών δραστηριοτήτων και διαφημίζονται ως στοιχείο μιας μακρινής, πιο ανέμελης εποχής. «Μια ρομαντική και χαλαρωτική διαδρομή στο παρελθόν της πόλης» επισημαίνεται, για παράδειγμα, από τους αμαξάδες των Χανίων στο διαφημιστικό τους φυλλάδιο. Πίσω, όμως, από αυτή τη γραφικότητα δεν υπάρχει κάτι ρομαντικό. Πρόκειται για ένα θέαμα τουλάχιστον θλιβερό, αν όχι αποκρουστικό, αφού τίποτα στα άλογα αυτά δεν έχει απομείνει από την ελεύθερη και περήφανη φύση τους.
Εγγενής κακοποίηση
Νεκροζώντανα πλάσματα που περιφέρονται ράθυμα στους πολυσύχναστους δρόμους, ανάμεσα σε εξατμίσεις λεωφορείων και Ι.Χ., ή στέκουν για ώρες καθηλωμένα κάτω από τον καυτό ήλιο περιμένοντας για το επόμενο ναύλο. Με κεφάλια μονίμως σκυμμένα στο έδαφος και πνεύμα ταπεινωμένο, εκτεθειμένα στην αδιάκοπη οχλοβοή της ημέρας, του μεθυσμένου πλήθους αργά το βράδυ. Αυτά τα υπέροχα και βαθιά ενσυνείδητα όντα μετατράπηκαν στις μέρες μας σε σύγχρονους σκλάβους της βιομηχανίας του μαζικού τουρισμού. Μακριά από τα βοσκοτόπια τους, χωρίς ελεύθερο χρόνο, δίχως την αναγκαία για την επιβίωσή τους κοινωνικοποίηση, καταδικασμένα σε μια αθέλητη μοναξιά για χάρη της τουριστικής διασκέδασης.
Η εκπαίδευση ενός αλόγου για να σύρει ένα τεράστιο φορτίο 500 κιλών είναι μια επίπονη και χρονοβόρα διαδικασία, χωρίς καμία εγγύηση ότι το άλογο θα σταθεί στο ύψος της αποστολής. Δεδομένου ότι οι ίδιοι οι αμαξάδες δεν έχουν τον χρόνο, τις εγκαταστάσεις ή τα χρήματα για να τα εκπαιδεύσουν, αγοράζουν άλογα που είναι ήδη συνηθισμένα να τραβούν φορτία. Τις περισσότερες φορές προέρχονται από αγροτικές φάρμες και έχουν ήδη εργαστεί σκληρά στη ζωή τους, ώσπου δεν είναι πια αρκετά παραγωγικά. Από τη στιγμή που μετατρέπονται σε άλογα άμαξας, η διάρκεια ζωής τους μειώνεται δραστικά. Όσα άλογα δεν τα καταφέρνουν στον νέο τους ρόλο μεταπωλούνται εκ νέου, ενώ μέχρι πρόσφατα θανατώνονταν. Εξάλλου, στην Ελλάδα η σφαγή και η εξαγωγή των ιπποειδών στο εξωτερικό για την παραγωγή κρέατος και δέρματος απαγορεύτηκαν μόλις το 2020, έπειτα από τεράστιο αγώνα των ακτιβιστών.
Τα άλογα που καταφέρνουν να ανταποκριθούν στις σκληρές απαιτήσεις της εργασίας που τους επιβάλλεται έρχονται καθημερινά σε επαφή με θορύβους και ατμοσφαιρική ρύπανση, την έλλειψη προστασίας από τις ακραίες καιρικές συνθήκες, τα βαριά φορτία, τις δυσκολίες προσαρμογής τους στις σκληρές επιφάνειες των δρόμων. Αυτές οι συνθήκες έχουν ως αποτέλεσμα την πρόκληση αναπνευστικών παθήσεων, την απώλεια ακοής, την κακή καρδιαγγειακή λειτουργία τους, τα υψηλά επίπεδα στρες, τον διαρκή κίνδυνο να πεθάνουν από αφυδάτωση ή θερμοπληξία. Επιπλέον, οι ξαφνικοί θόρυβοι της πόλης μπορεί να τρομάξουν τα άλογα, προκαλώντας τους τάσεις φυγής, βάζοντας σε κίνδυνο όχι μόνο τα ίδια, αλλά και τους επιβάτες της άμαξας και τους γύρω περαστικούς. Ζώα και άνθρωποι έχουν τραυματιστεί σοβαρά και σε κάποιες περιπτώσεις έχασαν τη ζωή τους, ενώ αμέτρητα είναι και τα περιστατικά στα οποία τα άλογα καταρρέουν από την εξάντληση ή παρασύρονται από ανυπόμονους οδηγούς.
Καροτσέρη καροτσέρη, άσ’ το καμουτσίκι απ’ το χέρι
Οι βόλτες με ιππήλατες άμαξες αποτελούν μια εμπορική επιχείρηση που αποσκοπεί στο κέρδος και επιβαρύνει τις πόλεις με δαπάνες εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ για την επισκευή των πλακόστρωτων δρόμων που καταστρέφονται από τους τροχούς και το τεράστιο βάρος. Στις μέρες μας η εν γένει χρήση ζώων για ψυχαγωγικούς σκοπούς είναι κατακριτέα. Ήδη στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης οι τουριστικές άμαξες απαγορεύονται και οι άδειες των αμαξάδων ανακαλούνται. Οποιαδήποτε συζήτηση γύρω από τον εκσυγχρονισμό ή τη βελτίωση των συνθηκών «ευζωίας» των ζώων αυτών είναι ατελέσφορη, αφού αυτές οι πρακτικές είναι εγγενώς ανήθικες και κακοποιητικές. Εξάλλου, η ελάχιστη προστασία που παρέχεται από το νομικό πλαίσιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί λόγω της απροθυμίας και της έλλειψης πόρων των δημοτικών Αρχών. Μοναδική λογική λύση είναι η πλήρης απαγόρευση της χρήσης ιππήλατων αμαξών.
* Ο Νίκος Βλαχάκης και η Κωνσταντίνα Λύρου είναι απόφοιτοι του ΔΠΜΣ Ζώα: Ηθική, Δίκαιο, Ευζωία του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
