Για δεκαπέντε χρόνια τον συνδέσαμε με μία από τις πιο σημαντικές ελληνικές ροκ μπάντες. Τους Magic De Spell. Τα κομμάτια τους, μια φωνή συνείδησης με τη δική του χροιά. Ο κύκλος αυτός έκλεισε. Πριν από λίγες ημέρες έφτασε στο e-mail μια καινούργια ιδέα. «Τα τραγούδια της οδού Στουρνάρη». Του δρόμου που περπατά από τότε που γεννήθηκε, κυριολεκτικά. Ταυτόχρονα είναι μια ασφάλτινη λωρίδα που συνδέει τις διαφορετικές πραγματικότητες της Αθήνας. Από την πλατεία Εξαρχείων και το Πολυτεχνείο, μέχρι τους απόκληρους της πλατείας Βάθη.
«Εκεί περπατούν ανήσυχοι άνθρωποι, πολίτες, καλλιτέχνες, επιστήμονες, μετανάστες, φοιτητές και πρόσφατα οι ένστολοι που φυλάνε τις λαμαρίνες για τον σταθμό μετρό που θέλει να επιβάλει το κράτος στην πλατεία» λέει το κείμενο για το διήμερο live project του νέου σχήματος στο οποίο συμμετέχει ο Γιώργος Λαγγουρέτος. Και το οποίο επιλέγει να μας συστηθεί μέσα από μία εκδήλωση για τη μετατροπή της πόλης σε ένα απέραντο ξενοδοχείο.
Το ραντεβού δίνεται στις 12 και 13 Μαΐου στο Poetry Bar (Σουλτάνη 4, Εξάρχεια). Συνδημιουργοί στο νέο εγχείρημα είναι οι Αντώνης Νομικός (κρουστά, ηχητικά εφέ) και Βασίλης Καζής (φωνή, ηλεκτρική κιθάρα, λούπες). Σκοπός τους, την ώρα που «τα περισσότερα πράγματα στον χώρο της κοινωνικής σκέψης και της αισθητικής κλυδωνίζονται, να γυρίσουμε, με τον δικό μας τρόπο, στα βασικά».
Χρόνια πολλά και από κοντά. Από τις ευχές που άκουσες υπήρξε κάποια που να ξέφυγε από τα κοινότυπα, να την είχες στο μυαλό και την επόμενη ημέρα;
Οι ευχές, περισσότερο ή λιγότερο πρωτότυπες, είναι κάτι καλοδεχούμενο, ιδίως από ανθρώπους με τους οποίους σε συνδέει κάτι ουσιαστικό. Είναι καλό να έρχεσαι σε επαφή με ανθρώπους που αγαπάς και σε αγαπάνε κι έχεις μοιραστεί πράγματα.
Είσαι άνθρωπος που έχει ανέβει πολλές φορές στη σκηνή. Πράγμα που σημαίνει ότι βλέπεις πολλές φορές το βλέμμα του κόσμου μπροστά σου. Εκφράζεται ο κόσμος σήμερα διαφορετικά σε σχέση με παλιότερα;
Ο κόσμος δεν είναι κάτι το απρόσωπο. Ανάλογα με τις συγκυρίες και ανάλογα με τις εποχές, διαμορφώνονται και τάσεις και ανάγκες. Ας πούμε, είδαμε τον κόσμο να πλημμυρίζει τους χώρους της Τέχνης την περίοδο των καταλήψεων. Υπάρχει κόσμος ο οποίος ανησυχεί και ο οποίος θέλει να ενώσει τη φωνή του με τους καλλιτέχνες για κάτι καλύτερο σ’ έναν καλύτερο κόσμο.
Σε προσωπικό επίπεδο πώς βιώνεις τη σχέση με το κοινό; Φαίνεται να αντλείς μια ξεχωριστή ενέργεια.
Το όμορφο πράγμα σε σχέση με το live είναι ότι κανένα live δεν είναι ίδιο με το άλλο. Τα δεδομένα τα οποία υπάρχουν κάθε φορά -ποιος είναι ο χώρος, ποια είναι η συγκυρία, πώς είναι το ίδιο το σχήμα, σε τι κατάσταση είναι και τι θέλει να κάνει- διαμορφώνουν κάθε φορά ένα τελείως διαφορετικό σκηνικό. Για παράδειγμα, είναι τελείως διαφορετικό ένα live κοντά στην επέτειο της δολοφονίας του Γρηγορόπουλου από ένα live τον Δεκαπενταύγουστο. Είναι τελείως διαφορετικό ένα live σε έναν μεγάλο χώρο σε σχέση με ένα live σ’ ένα μικρό κλαμπάκι. Στο μικρό κλαμπάκι τα πράγματα είναι πολύ πιο σφιχτά. Έχεις τον άλλο μπροστά σου, κοντά σου. Νιώθεις την ανάσα του κι αυτός τη δικιά σου. Αυτή είναι η μαγεία του live. Και όποιος την έχει ζήσει εθίζεται σε αυτή και δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Γίνεται κομμάτι του εαυτού του.
Δεν πάει, πάντως, πολύς καιρός από τότε που οι συναυλιακοί χώροι και τα μπαρ με live σκηνές είχαν βρεθεί με κλειστές τις πόρτες και απόλυτη ησυχία. Εκείνη την ησυχία μέσα στην πανδημία εσύ ως καλλιτέχνης πώς την αντιμετώπισες;
Ηταν κάτι πάρα πολύ σκληρό για την κοινωνία. Για τους μουσικούς και για όλους τους εργαζόμενους στον χώρο της Τέχνης ήταν καθοριστικό, γιατί πάρα πολλοί δεν μπόρεσαν να συνεχίσουν να υπάρχουν. Ειδικά ηχολήπτες και τεχνικοί που έμειναν για ενάμιση χρόνο χωρίς δουλειά αναγκάστηκαν να πάνε να κάνουν κάτι άλλο για να μπορέσουν να ζήσουν.
Δεν πιστεύω ότι κανείς μπόρεσε να λειτουργήσει πραγματικά δημιουργικά, παρότι έγιναν πολλοί δίσκοι σε αυτό το διάστημα και αρκετοί βρήκαν την ευκαιρία να ενδοσκοπήσουν και να ηχογραφήσουν. Για μένα, αυτά τα πράγματα γίνονται όταν είσαι ενεργός πραγματικά, όχι όταν είσαι κλεισμένος. Πρέπει να είσαι ενεργός για να μπορείς να έχεις ζωντανές ιδέες. Να κυκλοφορείς. Όταν είσαι περιορισμένος, δεν νομίζω ότι είναι η καλύτερη συγκυρία για να είσαι παραγωγικός. Βέβαια, όλη αυτή η κλεισούρα γέννησε την ανάγκη του κόσμου να βγει έξω και να συναντήσει την Τέχνη. Να πάει σε συναυλίες, να πάει στο θέατρο, να πάει σε εκδηλώσεις. Υπάρχει, νομίζω, μια εμφανής δίψα του κοινού προς αυτή την κατεύθυνση.
Κοιτάζοντας πίσω στον χρόνο και ένα άλμπουμ με φωτογραφίες από την εποχή που ήσουν με τους Magic De Spell, ποια στιγμή θα ξεχώριζες από τη μακρά συνεργασία που είχατε;
Κοίταξε, δεν πιστεύω ότι οι καλλιτέχνες κοιτάνε τις παλιές φωτογραφίες και τα παλιά άλμπουμ όταν έχουν σκοπό να φτιάξουν επόμενα!
Η ιδέα για τα τραγούδια της οδού Στουρνάρη πώς προέκυψε; Εκεί που την περπατούσατε για ακόμα μια φορά;
Ημασταν εδώ όταν έβαλαν στην πλατεία τις λαμαρίνες του μετρό και αποκλείστηκε η πρόσβαση. Σε αυτή την πλατεία οι περισσότεροι από εμάς έχουμε περπατήσει, έχουμε κάτσει, έχουμε συμμετάσχει σε εκδηλώσεις. Κάποιοι παίζανε και μπάλα πιτσιρικάδες. Το θέμα της πλατείας δεν είναι ένα ζήτημα διαχείρισης ενός τυχαίου χώρου. Κατά τη γνώμη μου, είναι θέμα διαχείρισης γενικότερης των κοινόχρηστων χώρων. Το οποίο προέκυψε πάρα πολύ έντονα την περίοδο του lockdown. Εκεί έμπρακτα οι πιο πολλοί από εμάς διαπιστώσαμε την αξία που έχει ένα παγκάκι στον δρόμο. Γιατί σ’ αυτό το παγκάκι μπορείς να κάτσεις, να πιεις έναν καφέ και να μιλήσεις με τον διπλανό σου. Και μην ξεχνάμε ότι υπήρξαν εποχές που στη Νέα Σμύρνη είχαμε αστυνομία που φύλαγε τα παγκάκια για να μην κάτσει ο κόσμος. Η προσπάθεια, λοιπόν, να σταματήσουν οι ελεύθεροι χώροι να είναι ελεύθεροι και προσβάσιμοι σε όλους, αλλά να γίνουν ανταποδοτικές υπηρεσίες επί πληρωμή είναι γενικότερη.
Προσπαθούν να ιδιωτικοποιήσουν τα πάντα. Και αυτό σε βάρος της δυνατότητας του φτωχού, του απλού ανθρώπου να έχει πρόσβαση σε χώρους. Εμείς, λοιπόν, νιώθαμε την ανάγκη κάπως να μιλήσουμε ενάντια σε αυτό. Δεν έχουμε σε καμία περίπτωση τη ψευδαίσθηση ότι θα είμαστε εμείς που θα σηκώσουμε τη φλόγα της επανάστασης απέναντι στο κατεστημένο. Απλώς ως μουσικοί έχουμε τη δυνατότητα να πούμε τα πράγματα και με πέντε νότες.
Και επίσης δεν φαίνεται να υπάρχει κάποια αντίστοιχη καλλιτεχνικά πρωτοβουλία.
Εχω την αίσθηση ότι ο καλλιτεχνικός κόσμος δεν έχει μιλήσει για τα θέματα αυτά. Δεν έχει προκύψει μέχρι τώρα. Μπορεί αύριο να γίνει κάποια εκδήλωση ή να συγκροτηθεί κάτι. Εγώ θα ένιωθα πάρα πολύ χαρούμενος αν το έβλεπα. Το θεωρώ πολύ σημαντικό και για μένα είναι και ζωτικό. Γιατί οι ελεύθεροι χώροι είναι ένα από τα τελευταία πράγματα που έχουν μείνει στον απλό άνθρωπο. Είναι πάρα πολύ κρίσιμο να μπορεί ο άλλος να πάει στο βουνό και να είναι ένα βουνό κανονικό και να μην είναι ένα βουνό-γιαπί ανεμογεννήτριας. Αυτό είναι ένα θέμα που αφορά τον φτωχό άνθρωπο, τον απλό άνθρωπο, γιατί αυτός ο οποίος έχει την οικονομική δυνατότητα θα πάει στην Ελβετία. Θα κάνει σκι. Ο απλός άνθρωπος όμως θέλει να πάρει το παιδί του να πάει στην Πάρνηθα να παίξει μπάλα κι όχι να γυρίζει η ανεμογεννήτρια γύρω από το κεφάλι του.
Η σχέση σου με την πόλη ποια είναι; Τι σε εμπνέει; Τι μπορεί να σου φτιάξει τη μέρα, τι να στη χαλάσει;
Πέρα από το ότι γεννήθηκα και μεγάλωσα εδώ, δουλεύω και σ’ αυτόν τον δρόμο. Όλη μου τη ζωή εδώ την έχω φάει. Όλη μέρα από το πρωί μέχρι το βράδυ. Οπότε τη ζω την περιοχή. Την πονάω. Εδώ νιώθω ότι είμαι στον χώρο μου. Και με προσβάλλουν κάποια πράγματα. Με προσβάλλει η παρουσία μιας αστυνομικής δύναμης με αυτό τον τρόπο στην πλατεία. Εγώ εκεί πηγαίνω και παίρνω την εφημερίδα μου το σαββατοκύριακο. Λέω την καλημέρα μου. Γιατί να πρέπει να περάσω από μία διμοιρία για να πω την καλημέρα μου;
Στην περιγραφή της εκδήλωσης προχωράτε, στην ουσία, σε μια κριτική πάνω σε όσα ζούμε και στο πώς μετασχηματίζεται η πόλη. Αναφέρεται επίσης η κουβέντα να γυρίσουμε πίσω στα βασικά. Από πού θεωρείς ότι πρέπει να πιάσουμε το νήμα;
Είναι κάποια βασικά πράγματα που ακούμε, ακούγαμε και θα ακούμε, και είναι λόγος για να συνεχίσει να παίζει κανείς. Η δική μας η αντίληψη πάνω σε αυτό είναι ότι θέλουμε να παίξουμε κάποια κομμάτια τα οποία είναι γνωστά, όχι όμως να αντιγράψουμε τον τρόπο που παίζονται. Θέλουμε να διαμορφώσουμε έναν δικό μας ήχο.
Πώς μπορεί να λειτουργήσει η Τέχνη σε ό,τι αφορά το κινηματικό κομμάτι, το κομμάτι τού να σκέφτεται ο άλλος παραπάνω;
Η Τέχνη τροφοδοτεί και τροφοδοτείται από το κινηματικό κομμάτι. Η Τέχνη πρέπει να ανοίγει τα μάτια του ανθρώπου. Να του δείχνει διαφορετικές οπτικές γωνίες. Να του δείχνει διαφορετικές δυνατότητες, διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Αν μπορεί να το κάνει έστω και λίγο, είναι κάτι.
Μια κουβέντα ακόμα. Βλέπεις τον νέο κόσμο να ακούει ροκ; Πριν ανοίξουμε το μαγνητόφωνο μου είπες ότι είδαμε τον Πουλικάκο που γέμισε.
Και όχι μόνο ο Πουλικάκος. Και άλλοι γέμισαν. Και τα Μωρά στη Φωτιά γέμισαν. Και οι Magic De Spell μαζί με τα Υπόγεια Ρεύματα και τον Δ. Μητσοτάκη γέμισαν. Και όλα τα σχήματα στα οποία κανείς επιστρέφει για να γυρίσει στα βασικά. Όλα τα old school σχήματα γέμισαν γιατί πολύ απλά ο κόσμος έχει ανάγκη να γυρίσει σε αυτά που ξέρει ώστε να δει τι συμβαίνει γύρω του, να μπορέσει να επαναξιολογήσει την κατάσταση. Από εκεί και πέρα όμως, το θέμα είναι ο καθένας τι έχει να πει στην κάθε εποχή και στην κάθε συγκυρία. Ο Πουλικάκος έχει ηχογραφήσει 48 κομμάτια αυτή τη στιγμή. Δηλαδή είναι πιο ενεργός απ’ όλους μας.
Είχε δημιουργηθεί πάντως η αίσθηση ότι όλα αυτά τα παλιά γκρουπ της ροκ, όπως και αυτό το στιλ μουσικής, ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους σχεδόν ταυτόχρονα με την κατάρρευση της δισκογραφίας.
Κοίταξε, πάρα πολλές φορές στο παρελθόν έχει ειπωθεί ότι η ροκ πέθανε. Σε όλες τις δεκαετίες έχει γίνει αυτό με κάποιο τρόπο. Αλλά το θέμα είναι ότι δεν πεθαίνει τελικά. Το θέμα δεν είναι όμως το αν λένε οι άλλοι ότι πεθαίνει, το θέμα είναι η ίδια να νιώθει ότι μπορεί να εκφράσει την εποχή. Κι εκεί αρχίζουν τα ζητήματα. Εμένα η αίσθησή μου είναι ότι υπάρχει μια δυσκολία σε όλους μας. Την οποία πρέπει να δούμε τι θα την κάνουμε. Δηλαδή υπάρχουν επιμέρους μορφές των μουσικών σχημάτων όπως είναι η πανκ, όπως είναι παρακλάδια της χιπ χοπ, όπως είναι ηλεκτρικά σχήματα τα οποία κινούνται πάνω σε παραδοσιακές φόρμες, που αυτή τη στιγμή μάλλον βρίσκουν πιο εύκολα τον τρόπο να εκφράσουν την εποχή τους. Εμείς όμως τι κάνουμε; Πρέπει να βρούμε λύση. Όχι για κανέναν άλλο λόγο, αλλά για να μπορούμε οι ίδιοι να κάνουμε αυτό που νιώθουμε και ότι το κάνουμε επί της ουσίας.
