Η πλατεία Μερκούρη στα Πετράλωνα δεν έχει τη συνηθισμένη όψη πλατείας σε πόλη. Τα σπίτια που την περιβάλλουν δεν ξεπερνούν τους δύο με τρεις ορόφους. Έχουν μεν τη συνηθισμένη αστική ταράτσα και το σουλούπι της μεγάλης πολυκατοικίας, περισσότερο όμως η εικόνα τους παραπέμπει σε εικόνα μικρής πόλης στην ύπαιθρο. Σε αυτό συμβάλλουν και τα ανοιχτά της σημεία, ειδικά από την πλευρά της οδού Ανταίου. Υπάρχει ένα μικρό οικόπεδο που δεν το έχουν χτίσει και κάθε τόσο το έδαφος πρασινίζει από τα χόρτα. Ένα σημείο με βράχο που διαμορφώνει οδικό κόμβο και μια-δυο αυλές με γλάστρες και λεμονιές που ξεχωρίζουν πάνω από λευκά τοιχία.
Σε σχέση με την κλειστοφοβική αίσθηση που δημιουργούν οι δρόμοι μέσα στην αχανή τσιμεντούπολη, στην πλατεία Μερκούρη το βλέμμα μπορεί και καταλήγει σε πιο μακρινούς ορίζοντες. Σε κάποιο σπίτι με νεοκλασική αρχιτεκτονική. Σε κάποια πρόσοψη που ξεχειλίζουν βουκαμβίλιες ή μια πέργκολα ψηλότερα που έχει κληματαριά. Ενώ αν περπατήσεις λίγο πιο μακριά, θα βρεθείς σε επικράτειες που το μπετό δεν έχει παρουσία. Στο πάρκο Βουτιέ και στον Λόφο του Φιλοπάππου.
Οι ανοιχτοί ορίζοντες δεν είναι όμως υπόθεση αποκλειστικά της φυσικής διαμόρφωσης της περιοχής. Στην προσπάθεια να φεύγει η σκέψη μακρύτερα από το προφανές συμβάλλει εδώ και 22ο χρόνια το βιβλιοπωλείο Αμόνι από το νούμερο 2 της οδού Ανταίου και τη γωνίτσα που σχηματίζεται με την πλατεία σε απόχρωση πορτοκαλί. Κατέχει ένα ελάχιστο κομμάτι γης και στοιβάζει τις χιλιάδες λέξεις των βιβλίων του σ’ ένα πατωματάκι 13 τ.μ. Ο χαρακτήρας τους είναι σαφώς προοδευτικός. Όπως όμως μας είπαν οι άνθρωποι που το λειτουργούν, αν εξαιρέσουμε βιβλία με φασιστικό-ρατσιστικό-ομοφοβικό περιεχόμενο, τα υπόλοιπα μπορούν να βρεθούν στα ράφια του βιβλιοπωλείου τους. Για παράδειγμα, υπάρχουν αυτές τις ημέρες άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας που ζητάνε την Ιερά Σύνοψη και αδυνατούν να βρουν το κουράγιο να πάνε μέχρι το κέντρο της πόλης για να την αποκτήσουν. «Θεωρούμε λοιπόν ότι έχουμε ένα καθήκον να τραβηχτούμε και να πάρουμε ένα βιβλίο που δεν πιστεύουμε, αλλά στον άλλο θα προσφέρει ανακούφιση και άρα θα έχει επιτελέσει τον ρόλο του».
Αυτή τους η έγνοια για τον κόσμο, χωρίς αστερίσκους και εξαιρέσεις, αλλά και η λογική να μην είναι ένα βιβλιοπωλείο που θα φέρνει μόνο βιβλία, αλλά να προχωρά ταυτόχρονα και σε εκδηλώσεις που φέρνουν τους ανθρώπους του Πολιτισμού στην πόρτα των αναγνωστών τους συνέβαλε ώστε να γίνουν σύντομα αναπόσπαστο κομμάτι της γειτονιάς.
Η στεναχώρια έγινε σπίθα για παραπάνω δράση
Δεν χρειάζεται να πάμε πολύ μακριά, μου λένε, για να βρούμε παλιότερες εκδηλώσεις. Όπως δεν θα δυσκολευτούμε να καταλάβουμε τον τρόπο που συνδέονται μεταξύ τους διαφορετικοί αγώνες και προσπάθειες. Πριν λίγες ημέρες παρουσίασαν το «Chav-Αλληλεγγύη από τα Υπόγεια», που εξέδωσαν οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, στο συνεργατικό καφενείο Περιβολάκι των Κάτω Πετραλώνων. Λίγο καιρό πιο πριν πραγματοποίησαν μεγάλη συζήτηση για την αλβανική μετανάστευση και τη μάχη απέναντι στον ρατσισμό με προσκεκλημένο τον συγγραφέα Ελσόν Ζκούρη που έχει γεννηθεί στην Αλβανία και έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα. Ενώ πηγαίνοντας ακόμη πιο πίσω τις σελίδες του ημερολογίου, θα συναντήσουμε στο πάνελ τ@ Σαμ Άλμπατρος και την παρουσίαση του queer μυθιστορήματος «Ελαττωματικό αγόρι» (εκδόσεις Εστία). Οι δύο από τις παραπάνω εκδηλώσεις συνέβησαν μετά τον Ιούνιο του 2022. Είναι η χρονική στιγμή που έμαθαν ότι ο ιδιοκτήτης του χώρου θέλει να τους ανανεώσει το συμβόλαιο μόλις για μία χρονιά. «Ω, ρε φίλε, θα χάσουμε τη γωνία. Θα χάσουμε την πλατεία» ήταν οι πρώτες σκέψεις που έκανε ο Γιάννης, που ξεκίνησε να δουλεύει το Αμόνι όταν ήταν ακόμη κοντά στα 30 του χρόνια. Σύντομα όμως, τόσο ο ίδιος όσο και οι υπόλοιποι άνθρωποι που συμμετέχουν στο εγχείρημα αποφάσισαν ότι δεν είχε νόημα να θρηνήσουν περαιτέρω, αλλά να κάνουν τη λύπη τους δημιουργία και αφορμή για ακόμη μεγαλύτερη δράση. Η σκέψη που πλέον είχαν μέσα τους ήταν άλλη: «Εδώ είναι η γειτονιά μας κι έχουμε ρίζες».
«Το χειρότερο σε μία γειτονιά είναι η κατακραυγή»
Αυτό αποδείχτηκε περίτρανα αμέσως μετά την ανάρτηση που έκαναν στη σελίδα του βιβλιοπωλείου στα social media, όπου ενημέρωναν για τον κίνδυνο που αντιμετωπίζει το Αμόνι να ξεσπιτωθεί. Μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές οι κοινοποιήσεις του κειμένου ξεπερνούσαν τις 1.800. Εκείνο που φάνηκε να εξοργίζει είναι η βουλιμία που χαρακτηρίζει τα σχέδια για το μέλλον του χώρου. Ακριβώς δίπλα στο Αμόνι υπάρχει ένα μεγάλο κατάστημα 100 τ.μ., το οποίο ανήκει στον ίδιο ιδιοκτήτη και ανά διαστήματα ενοικιάζεται σε επιχειρήσεις εστίασης. Η διαφορά τώρα είναι ότι ο ιδιοκτήτης πρότεινε στην επιχείρηση που το νοίκιασε να επεκταθεί και σ’ αυτά τα λίγα τετραγωνικά του βιβλιοπωλείου. «Πιστεύουμε ότι δεν θα ήθελε κανένας να ανοίξει ένα μαγαζί έχοντας από τη μέρα μηδέν το στίγμα ότι έκλεισε κάποιους άλλους ανθρώπους και τους στέρησε το μεροκάματο και στέρησε από τη γειτονιά ένα πράγμα που ήταν πολύ πιο απαραίτητο από αυτό που πάει να στήσει ο ίδιος. Το χειρότερο πράγμα σε μια γειτονιά είναι να πας εκεί και να λένε αυτός γιατί ήρθε; Η κατακραυγή είναι έλος και στο τέλος βουλιάζεις» λέει ο Γιάννης. Η σύνδεση του βιβλιοπωλείου με τη γειτονιά φάνηκε και κατά τη διάρκεια της συνέντευξης. Στη μία ώρα που βρεθήκαμε στο Αμόνι μετρήσαμε τέσσερις φορές ανθρώπους που μπήκαν να ψάξουν κάποιο βιβλίο, τις πρώτες με διαφορά μόλις πέντε λεπτών. Δεν ήταν μόνο η επίσκεψή τους όμως που είχε αξία, αλλά και όσα έλεγαν. «Σε καμία περίπτωση να μην φύγει το Αμόνι από εδώ! Είναι μέρος της πλατείας. Ερχόμαστε πολύ συχνά και είναι και μια υπενθύμιση για τα βιβλία να περνάς από ένα βιβλιοπωλείο αντί μπροστά από ένα χαμπουργκεράδικο. Είμαι 12 χρόνια εδώ. Είναι στην καθημερινότητά μας και να περνάμε και να χαιρετιόμαστε και να παραγγέλνουμε και να θυμόμαστε μήπως θέλουμε κάτι, μήπως χρειαζόμαστε κάτι, μήπως θέλουμε να πάρουμε ένα δώρο, μήπως θέλουμε κάτι για το παιδί. Είναι πάντα από τον κύριο Γιάννη» είπε μια μητέρα που είχε έρθει με τη μικρή της κόρη. Ακόμη κι αυτό το «κύριος» για έναν άνθρωπο που μπήκε στα 30 του σε ένα μαγαζί να το δουλεύει δείχνει πόσο βαθιά έχουν φτάσει οι ρίζες της προσπάθειάς του. «Κάτι που θα μου έλειπε είναι η εικόνα αυτού του ουρανού εκεί πέρα. Ειδικά όταν είναι γαλάζιος, είναι θεραπευτικός. Ότι εντάξει, κουλ, είναι ωραίο να ζεις. Ό,τι ζόρια και να υπάρχουν» λέει ο Γιάννης δείχνοντας το φυσικό γαλάζιο φόντο πίσω από τη τζαμαρία και πάνω από τα βιβλία του. Τίποτα δεν χάθηκε ακόμη όμως. «Δεν θεωρούμε ότι αυτό που συμβαίνει με το Αμόνι είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της οικουμένης. Το αντιμετωπίζουμε με σεμνότητα. Άνθρωποι χάνουν στο Αιγαίο τη ζωή τους κάθε μέρα. Δεν είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της οικουμένης, αλλά είναι μια μάχη την οποία εμείς είμαστε πολύ χαρούμενοι που τη δίνουμε. Στο αμέσως προσεχές διάστημα θα ξεκινήσουμε και καμπάνια».
Δυο κουβέντες για το πολύτιμο Αμόνι
Μια πολυτέλεια στην εποχή των Public
Μυρτώ Καλοφωλιά (συγγραφέας)
«Ο μόνος λόγος για να βρεθούμε στην πλατεία πέρα από τα πέριξ τραπεζοκαθίσματα και τους χώρους εστίασης είναι τα παιδιά στο βιβλιοπωλείο, τα οποία κάνουν κάλεσμα συνέχεια. Πάνω από μία φορά τον μήνα, πάντα υπάρχει μία εκδήλωση που μας ενώνει και που μας θυμίζει ότι υπάρχει ένας λόγος να συγκεντρωνόμαστε και να ενώνουμε τη φωνή μας και τα ενδιαφέροντά μας πέρα από την ψυχαγωγία και τις προσωπικές συνήθειες του καθενός. Κι αυτό είναι ανεκτίμητο. Και επίσης ανεκτίμητο είναι το γεγονός ότι μπορούμε εμείς που είμαστε στη γειτονιά κι έχουμε μικρά παιδιά να τους πούμε “ναι, ξέρεις, σ’ εμπιστεύομαι, μπορείς να πας μέχρι το βιβλιοπωλείο και να διαλέξεις ό,τι θες”. Την εποχή των Public, όπου οι μικρές επιχειρήσεις κλείνουν η μία μετά την άλλη, εμείς έχουμε ακόμα αυτή την πολυτέλεια».
Σφυρηλατεί τις σχέσεις μας
Ερρίκος Λίτσης (ηθοποιός)
«Θεωρώ ότι είναι ένα κόσμημα για τη γειτονιά μας. Πέραν του ότι είναι καλαίσθητο και έχει όλων των ειδών τα βιβλία, είναι και πηγή πολιτιστικών δρώμενων. Και μια και λέγεται Αμόνι, θα έλεγα ότι σφυρηλατεί σχέσεις μεταξύ των κατοίκων. Πότε με κάποια ομιλία γύρω από ένα βιβλίο, πότε με μια εκδήλωση για ποιήματα, πότε παλιότερα, στις αρχές, με κάποιες προβολές. Με κάποια bazaar επίσης που κάνουν στις εορταστικές ημέρες, και όλα αυτά μαζί φέρνουν σε επαφή τους κατοίκους, παιδιά, δημιουργείται χαρά. Είναι, νομίζουμε, κόσμημα για τη γειτονιά μας κι εμείς σας παλαιότεροι κάτοικοι, εγώ είμαι και γέννημα θρέμμα της γειτονιάς, θέλουμε να μην το πειράξουν. Δεν είμαι ενάντια στο ότι έχουν ανοίξει κάποια μαγαζιά στην περιοχή, αλλά δεν μπορούμε να κλείσουμε όλα τα μαγαζιά και να τα κάνουμε τσιπουράδικα. Χρειάζονται και τα βιβλιοπωλεία, χρειάζονται και τα χαρτοπωλεία και τα δισκοπωλεία που είχαμε παλιά και δεν έχουμε τώρα, όλα είναι χρήσιμα σε μια γειτονιά».
Ο λόγος που γνωριστήκαμε καλύτερα μεταξύ μας
Βασίλης Κουκαλάνι (ηθοποιός)
«Το Αμόνι είναι 50 βήματα από το σπίτι μου. Δεν πάω πουθενά χωρίς να περάσω από το Αμόνι. Το ξέρω πάρα πολύ καλά. Ξέρω τα παιδιά πάρα πολύ καλά, είμαστε φίλοι, ειδικά στη δεύτερη καραντίνα βγάλαμε πάρα πολλές ώρες εκεί πέρα. Όλη η γειτονιά. Γιατί όλοι διαβάζανε, όλοι συζητάγανε για το τι διαβάζανε και είχε γίνει ένα σημείο συνάντησης μέσα κι έξω από το μαγαζί. Η συγκυρία εκείνη στην πλατεία Μερκούρη μάς έκανε χωριό. Ξέρουμε όλοι όλους. Και το Αμόνι έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο σε αυτό. Και κάτι άλλο που σκεφτόμουν είναι κάτι που είχα ακούσει, δεν ξέρω από ποιον, ότι τα καλά βιβλία, τα καλά λογοτεχνικά βιβλία θα έπρεπε να απαγορευτούν, γιατί έτσι θα τα διάβαζαν περισσότεροι. Ε, δεν θα μας απαγορεύσουν το Αμόνι. Το Αμόνι από μόνο του έχει τον σεσημασμένο χαρακτήρα του».
Δυο κουβέντες για το πολύτιμο Αμόνι
Το μοναδικό βιβλιοπωλείο στα Πετράλωνα
Ασπασία Καμπύλη (εκδότρια, μεταφράστρια)
«Το Αμόνι εδώ και καιρό είναι ένα στίγμα στη γειτονιά. Υπήρχε πριν απ’ όλα αυτά τα μαγαζιά, τα καφέ και τα εστιατόρια που έχουν ανοίξει γύρω-τριγύρω. Ουσιαστικά ήταν πόλος αναφοράς. Στα Πετράλωνα, και στα Άνω και στα Κάτω, δεν υπάρχει απ’ όσο ξέρω ένα βιβλιοπωλείο της προκοπής. Θα είναι απώλεια άμα το χάσουμε. Θα είναι απώλεια και προσωπική γιατί, πέρα από το ότι μένω εδώ, διατηρώ έναν μικρό εκδοτικό οίκο που ασχολείται με το ισπανόφωνο νουάρ (Carnivora) και το Αμόνι είναι ένας χώρος που προωθεί τους μικρούς εκδοτικούς και μπορούμε να εκφραζόμαστε μέσα από αυτόν».
