Info: Τα τελευταία χρόνια είναι εντυπωσιακή η αύξηση κατανάλωσης λιονταρίσιου κρέατος στις ΗΠΑ, με όσους το έχουν δοκιμάσει να υποστηρίζουν πως έχει πλούσια γεύση και θυμίζει αυτό του χοιρινού. Λιοντάρια κάθε χρόνο σκοτώνονται στην Αφρική από κυνηγούς τροπαίων και το κρέας τους, μετά την αναμνηστική φωτογραφία των θηρευτών με τα θύματά τους, τροφοδοτεί το υπό άνθηση εμπόριο στις ΗΠΑ, αποφέροντας σημαντικά κέρδη στην αγορά των εξωτικών κρεάτων.
Σε έναν κόσμο όπου η επιστήμη συχνά λειτουργεί ως εμπορικός αντιπρόσωπος οικονομικών συμφερόντων θα υπάρχουν πάντα «έρευνες» και «μελέτες» που προσεκτικά προετοιμάζουν το έδαφος για τον επηρεασμό καταναλωτικών συνηθειών και για το άνοιγμα νέων αγορών. Μελέτες αμφιβόλου κύρους και προελεύσεως, όπως αυτή που ήθελε τα μανιτάρια πλευρώτους να χαρακτηρίζονται σαρκοφάγα, άρα θα έπρεπε και να διαγραφούν από τις διατροφικές προτιμήσεις των χορτοφάγων, έρχονται να υπενθυμίσουν πως ό,τι φέρει την επιστημονική ετικέτα δεν είναι πάντοτε αληθές ή ορθό. Αρκεί κανείς να ανατρέξει σε κάποιες «επιστημονικές» έρευνες στα μέσα του προηγούμενου αιώνα που προπαγάνδιζαν τις ευεργετικές ιδιότητες του καπνίσματος για να αντιληφθεί το μέγεθος των συμφερόντων που πολλές φορές κρύβονται πίσω από ορισμένα δημοσιεύματα, τα οποία προωθούν συνήθειες ενδεδυμένες την επιστημονική τήβεννο.
Από την άγρια φύση στο πιάτο σας
Τα τελευταία χρόνια δεν είναι λίγοι οι επιστήμονες που έχουν υποστηρίξει τη μόδα των «εξωτικών» κρεάτων, παρουσιάζοντας την κατανάλωσή τους ως μια διατροφική συνήθεια όπου η υγεία συναντά την εξεζητημένη αντίληψη των γευστικών απολαύσεων. Γιατί επιστήμονες ήταν αυτοί που άνοιξαν την πόρτα σε βιομηχανίες τροφίμων να βάλουν στη λίστα των προϊόντων τους το κρέας του λιονταριού, του κροκόδειλου, της αρκούδας και της στρουθοκαμήλου. Επιστήμονες ήταν αυτοί που άναψαν το πράσινο φως στο κυνήγι, στην εκτροφή και στη θανάτωση άγριων κατά τεκμήριο ζώων λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη και στα χαμηλά λιπαρά που το κρέας του βίσωνα, του καγκουρό ή του πύθωνα περιέχουν, και άρα συνιστώνται για την ανθρώπινη διατροφή ως άκρως υγιεινά πιάτα. Τη σκυτάλη στη συνέχεια πάντα παίρνει η επιστήμη της υψηλής μαγειρικής, που φροντίζει από πλευράς της να σερβίρει τα «εξωτικά» κρέατα σε ευφάνταστες συνταγές υψηλού κόστους ώστε να τα κάνει ακόμα πιο ελκυστικά. Χιλιάδες εστιατόρια ανά τον κόσμο έχουν εδώ και χρόνια στο μενού τους τα «εξωτικά» κρέατα και ακόμα περισσότερες είναι οι εταιρείες παραγωγής και εμπορίας τους, σε έναν κόσμο που αδιαφορεί για τις συνέπειες των διατροφικών του επιλογών, θυσιάζοντας τα πάντα για λίγα δευτερόλεπτα γαστριμαργικής απόλαυσης.
Και η ζέβρα στον χασάπη
Πρόσφατα ερευνητές από πανεπιστήμιο της Νότιας Αφρικής υποστήριξαν πως η ζέβρα θα πρέπει να ενταχθεί και αυτή στον κατάλογο των «εξωτικών» κρεάτων για το άπαχο και πλούσιο σε πρωτεΐνες κρέας της. Όλως τυχαίως η έρευνα αυτή δημοσιεύτηκε σε επιστημονικό περιοδικό της χώρας λίγες μόλις ημέρες πριν η κυβέρνηση επικαιροποιήσει τη στρατηγική της για το κρέας «θηραμάτων» στη Νότια Αφρική. Παράλληλα, την ίδια εποχή αρκετοί επιχειρηματίες εμφανίζονται έτοιμοι να αναλάβουν την εκτροφή, τη σφαγή και την εμπορία του κρέατος ζέβρας, υποστηρίζοντας πως με τον τρόπο αυτό θα δώσουν λύσεις στο επισιτιστικό πρόβλημα πολλών χωρών της αφρικανικής ηπείρου προσφέροντας φτηνό και υγιεινό κρέας. Δεν είναι τυχαίο πως η επιστημονική έρευνα για το κρέας της ζέβρας χρηματοδοτήθηκε από Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση της Νότιας Αφρικής, που προστατεύει τα συμφέροντα των κτηνοτρόφων της χώρας.
Και κάπως έτσι όλα έρχονται και δένουν αρμονικά προσθέτοντας ένα νέο πιάτο στο ανθρώπινο τραπέζι, παρότι η κίνηση αυτή μπορεί μελλοντικά να αποδειχθεί καταστροφική για την ισορροπία του οικοσυστήματος, ενώ ορατός είναι στο μέλλον και ο κίνδυνος εξαφάνισης ενός ζώου που μέχρι πρότινος το κυνηγούσαν μόνο για να διακοσμεί το δέρμα του τα σαλόνια κάποιων ανθρώπων, ενώ το κρέας του προοριζόταν για κάποιες δευτερεύουσες κρεαταγορές της Κίνας και των ΗΠΑ.
Το πραγματικό κόστος του «εξωτικού» κρέατος
Μπορεί κάποιοι να υποστηρίζουν πως το φτηνό και υγιεινό κρέας της ζέβρας μπορεί να λύσει πολλά ανθρώπινα διατροφικά προβλήματα, αυτό, όμως, που επιμελώς παραλείπουν να θέσουν υπό συζήτηση είναι το γεγονός πως η νομιμοποίηση της παραγωγής κρέατος ζέβρας θα θέσει σε κίνδυνο την ύπαρξη ενός ζώου που σήμερα καταγράφεται από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης ως είδος «σχεδόν απειλούμενο», αφού ο πληθυσμός του βρίσκεται ήδη σε σταθερή μείωση. Και αν η απάντηση έχει να κάνει με τη δημιουργία χώρων εκτροφής της ζέβρας ως ακόμη ενός «παραγωγικού» ζώου, οι περιβαλλοντολόγοι εξηγούν πως η εντατική εκτροφή άγριων ζώων σε αιχμαλωσία με σκοπό το κέρδος θα έχει αρνητικές συνέπειες στη βιοποικιλότητα αλλά και στο περιβάλλον, αφού και αυτές οι προστατευόμενες σήμερα περιοχές της αφρικανικής ηπείρου όπου τα ζώα ζουν υπό σχετική προστασία θα μετατραπούν σύντομα σε στρατόπεδα αναπαραγωγής, με ό,τι αυτό σημαίνει για τον πλανήτη και το αμφίβολο μέλλον του. Οπότε ας το σκεφτούν διπλά και τριπλά όσοι έλκονται από την ιδέα να φάνε ένα ζώο απλώς και μόνο για να το φάνε, όπως ακριβώς τρώνε κρέας κροκόδειλου ή λιονταριού.
«Non ragioniam di lor, ma guarda e passa»
Dante Alighieri, «Divina Commedia», «Inferno», Canto III, 51
Κόλαση και καθαρτήριο χωρίς παράδεισο
Της
Κωνσταντίνας Λύρου*
Θύελλα αντιδράσεων σε ολόκληρο τον κόσμο προκάλεσε η παρουσίαση της νέας συλλογής του πολυτελούς οίκου Schiaparelli στο πλαίσιο της Εβδομάδας Μόδας του Παρισιού.
Η Kylie Jenner έφτασε πριν από την έναρξη του σόου φορώντας ένα μαύρο βελούδινο φόρεμα διακοσμημένο με ένα κεφάλι λιονταριού σε φυσικό μέγεθος και η παρουσία της έγινε viral. Κατά τη διάρκεια του σόου διάσημα μοντέλα περπάτησαν στην πασαρέλα με τις παράδοξες σουρεαλιστικές δημιουργίες του οίκου. Η Shayk περπάτησε με ένα φόρεμα σχεδόν πανομοιότυπο με της Jenner, ένα κεφάλι λύκου αναδυόταν από το μαύρο παλτό της Naomi Campbell και ένα κεφάλι λεοπάρδαλης από το φόρεμα της Shalom Harlow.
Παρόλο που ο οίκος δήλωσε ότι τα ρούχα είναι «faux-taxidermy» και κατασκευάστηκαν εξ ολοκλήρου στο χέρι από αφρώδη ρητίνη, μαλλί, τεχνητή γούνα και άλλα τεχνητά υλικά, «γιορτάζοντας την ομορφιά της φύσης και προστατεύοντας τη γυναίκα που τα φοράει», χιλιάδες χρήστες στα social media κατέκριναν τη συλλογή ισχυριζόμενοι πως ο οπτικός παραλληλισμός με το κυνήγι άγριων ζώων είναι αναπόφευκτος, γεγονός που αποτελεί «πρόκληση» επικίνδυνης συμπεριφοράς κατά των ζώων. H PETA ωστόσο επαίνεσε τον οίκο μόδας για τα «εξαιρετικά καινοτόμα» ενδύματα, προτείνοντας να επεκτείνουν αυτή τη δημιουργικότητα για να αποκλείσουν το μαλλί και το μετάξι, καθώς τα πρόβατα βασανίζονται και οι μεταξοσκώληκες βράζονται ζωντανοί, ως απάντηση στην ψευδή δήλωση του οίκου ότι δεν προκλήθηκε βλάβη σε κανένα ζώο.
Η αναπαράσταση των ζώων κατέχει εξέχουσα θέση στην ποίηση και τη μυθοπλασία εγείροντας έναν βαθύ προβληματισμό σχετικό με τα ηθικά ζητήματα που προκύπτουν όταν το ζώο αντιμετωπίζεται στην πλήρη πολυπλοκότητά του. Σύμφωνα με τον καλλιτεχνικό διευθυντή του οίκου Daniel Roseberry, η συλλογή εμπνεύστηκε από το «Inferno»,το γνωστό ποίημα του 14ου αιώνα του Dante Alighieri και τους εννέα κύκλους της κόλασης, μια μεταφορά για την αμφιβολία και το δημιουργικό μαρτύριο που βιώνουν όλοι οι καλλιτέχνες. Στο ποίημα τα τρία ζώα, τίγρης, λιοντάρι και λύκος, αντιπροσωπεύουν διαφορετικές αμαρτίες, λαγνεία, υπερηφάνεια και φιλαργυρία αντίστοιχα, πρωτόγονους πειρασμούς που εμποδίζουν τον δρόμο του ανθρώπου προς τον «Θεό». Όταν ρωτήθηκε για τις αντιδράσεις, ισχυρίστηκε πως αν τα ρούχα προκαλούν φόβο, τότε πετυχαίνουν τον σκοπό τους. «Inferno, Purgatorio, Paradiso: Το ένα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το άλλο. Αποτελεί μια υπενθύμιση ότι δεν υπάρχει παράδεισος χωρίς κόλαση· δεν υπάρχει χαρά χωρίς λύπη· δεν υπάρχει έκσταση της δημιουργίας δίχως το μαρτύριο της αμφιβολίας».
Ο ανθρωποκεντρισμός κανονικοποιεί και δικαιολογεί την εκμετάλλευση, την κακοποίηση και τον θάνατο των μη ανθρώπινων ζώων
Τα ζώα στη μόδα μετατρέπονται σε ένα απλό αισθητικό στοιχείο, ενώ διαιωνίζεται η ιδέα ότι είναι αποδεκτό να φοράμε μέρος ή ολόκληρα τα σώματά τους αφού δεν αναγνωρίζονται ως όντα με εγγενή αξία, αλλά a priori res, αντικείμενα προς ανθρώπινη χρήση, ηθικά υποδεέστερα, γεγονός που λειτουργεί ως δικαιολόγηση της θήρευσης, της εκμετάλλευσης και της χρήσης τους.
Η γούνα και το δέρμα ακόμη προωθούνται ως είδη πολυτελείας, ενώ τεμαχισμένα μέρη του σώματος των μη ανθρώπινων ζώων πλαισιώνουν τις βιτρίνες καταστημάτων, τους τοίχους κτηρίων, αλλά και εκθέσεις τέχνης. Δισεκατομμύρια ζώα δολοφονούνται για δέρμα, γούνα, μαλλί, μετάξι, φτερά και πούπουλα, με τεράστιο αντίκτυπο στη βιοποικιλότητα και την επιδείνωση της κλιματικής κρίσης. Είδη όπως αλεπούδες, κογιότ, λύκοι, κουνέλια, ακόμα και γάτες και σκύλοι εκτρέφονται για τη γούνα τους, κροκόδειλοι σφάζονται για χάρη των «εξωτικών δερμάτων» τους, άγρια πτηνά, όπως οι στρουθοκάμηλοι, σφαγιάζονται για τα φτερά τους.
Ο κοινωνιολόγος και εγκληματολόγος Stanley Cohen, στο βιβλίο του «Καταστάσεις άρνησης: Μαθαίνοντας για τις θηριωδίες και τον πόνο» υποστηρίζει ότι οι κοινωνίες μπορεί να διολισθήσουν σε συλλογική άρνηση χωρίς δημόσιες κυρώσεις ή φανερές μεθόδους ελέγχου, καταλήγοντας σε άγραφες συμφωνίες ως προς τι γνωστοποιείται και αναγνωρίζεται. Η άρνηση και η κανονικοποίηση αντικατοπτρίζουν τόσο προσωπικές όσο και συλλογικές καταστάσεις, όπου δεν αναγνωρίζεται ο πόνος των μη ανθρώπινων ζώων, ενώ συνυπάρχουν με ένα άλλο ισχυρό φαινόμενο: τη σιωπή. Η κοινωνική ανθρωπολόγος Robin Sheriff περιγράφει τη σιωπή ως κοινωνική λογοκρισία, μέσω της οποίας «διάφορες μορφές εξουσίας μπορεί να αποκρύπτονται εν μέρει, ενώ πολλές μορφές της παίζουν ρόλο στην κατασκευή του σχήματος της κοινωνικής και πολιτικής ζωής». Οι σιωπές που περιβάλλουν τη θέση των ζώων στο ηθικό σύμπαν επιτρέπουν το συνεχιζόμενο και προσοδοφόρο ολοκαύτωμά τους, αποτρέποντας έναν ουσιαστικό πολιτικό διάλογο που θα αφορά, εκτός από τα ανθρώπινα, και τα δικαιώματα των μη ανθρώπινων ζώων.
* Η Κωνσταντίνα Λύρου είναι ερευνήτρια και ακτιβίστρια, BA in English Studies, MA Animal Welfare, Ethics and the Law
