Το προσδόκιμο ζωής στις βιομηχανίες χαμηλώνει απότομα. Δεν αποτυπώνεται σε κάποια μελέτη. Αποτυπώνεται όμως στις περιγραφές των ανθρώπων που έχουν υποστεί τη φθορά τους ή και συνεχίζουν.
«Έχασα τον πατέρα μου σε ηλικία 55 χρόνων από καρκίνο στον πνεύμονα, ως επακόλουθο από την εργασία. Γιατί από εκεί πέρα μέσα ένα 60% δεν καταφέρνει να βγει σώο. Οι περισσότεροι βγαίνουν με προβλήματα που τους ακολουθούν μόνιμα ή πεθαίνουν. Λίγοι είναι αυτοί που χαίρονται τη σύνταξή τους» λέει στην ΑΥΓΗ της Κυριακής ο Κώστας Πολυχρονίδης, ένας από τους απολυμένους της Βιομηχανίας Λιπασμάτων στην Καβάλα. Ο ίδιος μπήκε στη δουλειά μετά τον χαμό του πατέρα του το 2004.
Δούλεψε 15 χρόνια στην παραγωγή όπως κι εκείνος και θυμάται, όταν πρωτοπήγε, να βλέπει τους άλλους εργαζόμενους δίπλα του ήδη σαν πεθαμένους. «Έβλεπα τα πρόσωπά τους και σκεφτόμουν ότι αργά ή γρήγορα θα πεθάνουν κι αυτοί». Όπως εξηγεί, «η μυρωδιά και η σκόνη είναι η καθημερινότητα. Τα συνηθίζεις κάποια στιγμή, δεν τους δίνεις σημασία, ενώ αυτά λειτουργούν. Είσαι συνέχεια με μια μόνιμη μυρωδιά, ειδικά της αμμωνίας. Από τους σωλήνες που περνάει υπάρχει διαφυγή και τη μυρίζεις».
Μόλις διαγνώστηκε με καρκίνο, ο πατέρας του βγήκε σε πρόωρη σύνταξη. «Πήρε το εφάπαξ του τότε και μετά για έναν χρόνο τραβήχτηκε με την αρρώστια και πέθανε». Τίποτα παραπάνω όμως. Η ασθένειά του «δεν τεκμηριώθηκε ως αποτέλεσμα της εργασίας του». Δεν ήταν, βέβαια, το μόνο περιστατικό πρόωρου θανάτου. «Πέρα από εμένα, μπήκαν κι άλλα δυο παιδιά, τιμής ένεκεν, επειδή είχαν χάσει κι εκείνοι τους πατεράδες τους. Των άλλων δύο φύγανε από καρδιά. Βέβαια, για να πιάσουμε τη δουλειά μερίμνησε το σωματείο, όχι η εταιρεία».
Μυρίζουν τα χημικά μέχρι την πόλη
Η ρύπανση του εργοστασίου δεν αφορά μόνο το σημείο όπου βρίσκεται. Η έλλειψη συντήρησης της μονάδας και ο παραγκωνισμός του έμπειρου προσωπικού της έχουν φέρει τη μόλυνση απ’ τα χημικά ακόμη και στον αέρα της πόλης. «Ζω κι εργάζομαι ως οδηγός ταξί στο κέντρο της Καβάλας. Όταν μυρίζει το εργοστάσιο, το καταλαβαίνω. Και είναι 15 χιλιόμετρα μακριά».
Βαρέα μέταλλα πάνω από τα όρια στα ούρα
Ασχημα είναι πάλι τα μαντάτα που περιμένουν από μέρα σε μέρα στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία. Από δειγματοληπτικό έλεγχο ούρων που έγινε σε 250 από τους 1.800 εργαζομένους προκύπτει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό τους έχει πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια τα βαρέα μέταλλα με τα οποία έρχονται σε επαφή ή αναπνέουν μέσα από τις διαδρομές του αέρα, που αφορούν ακόμη και το προσωπικό στα γραφεία. Άλλος έχει ανεβασμένο χρώμιο, άλλος νικέλιο, άλλος μόλυβδο.
Η τελευταία εξέταση έρχεται να ενισχύσει κι άλλο την ανησυχία που επικρατεί στη μονάδα που εδρεύει στο Σχηματάρι, στην Τανάγρα. «Παλιά βλέπαμε ότι έφευγε ο άλλος στη σύνταξη, ασθενούσε και λέγαμε “ω, ρε γαμώτο, δεν πρόλαβε να πάρει τη σύνταξή του ο άνθρωπος να τη χαρεί”. Τώρα, τα τελευταία χρόνια, έχουμε συναδέλφους ασθενείς εν ενεργεία. Και ως επί το πλείστον μιλάμε για καρκίνους» λέει ο Νίκος Καπίρης, πρόεδρος του σωματείου των εργαζομένων.
Ιδιωτικά ασφάλιστρα μικρότερα από αποζημιώσεις
Δεδομένου ότι το σωματείο έχει διασφαλίσει πως τα συγκεκριμένα περιστατικά θα αναγνωρίζονται ως αποτέλεσμα των συνθηκών εργασίας, η εταιρεία, για να εξασφαλίσει απ’ τη μεριά της ότι δεν θα κληθεί να βρεθεί αντιμέτωπη με την καταβολή υπέρογκων αποζημιώσεων, πληρώνει ασφάλιστρα σε ιδιωτική εταιρεία. Η οποία με τη σειρά της καλύπτει στις πιο βαριές περιπτώσεις ορισμένα μηνιάτικα και νοσήλια μέχρι 15.000 ευρώ, ποσά όμως που είναι πολύ μικρότερα από τις αποζημιώσεις που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν οι εργαζόμενοι στην περίπτωση ενός σοβαρού ατυχήματος.
Ζητάμε μελέτη και δεν γίνεται
Την τραγική κατάσταση που επικρατεί στο εργοστάσιο της ΛΑΡΚΟ στη Λάρυμνα, όπου επτά συνάδελφοί τους κάτω των 55 ετών βρίσκονται σε θεραπείες για την αντιμετώπιση του καρκίνου, περιγράφει ο Παναγιώτης Πολίτης, πρόεδρος του σωματείου των εργαζομένων. Αν υπολογίσει και τους ανθρώπους που αρρώστησαν αφού βγήκαν σε σύνταξη, ο αριθμός πολλαπλασιάζεται. «Συνήθως πεθαίνουμε από καρκίνο, δεν πεθαίνουμε από γεράματα. Κι ακόμη και στα γεράματα πεθαίνουμε από καρκίνο».
Οι κίνδυνοι στους οποίους εκτίθενται είναι πολλαπλοί. Απ’ τη σκόνη και τα φορτία ηλεκτρικής ενέργειας (όταν λειτουργεί κανονικά η ΛΑΡΚΟ, καταναλώνει 200MW την ώρα) μέχρι την ακτινοβολία (από την επεξεργασία που γίνεται για να βγει το σιδηρονικέλιο) και παλιότερα τον αμίαντο. «Αλλά δεν έχουμε καμία μελέτη που να εξακριβώνει τα αίτια. Δεν έχει γίνει ποτέ κάτι ουσιαστικό, εκτός από μια φορά πριν από δέκα χρόνια, που μας βάλανε να φυσήξουμε και να κάνουμε κάποιες ακτινογραφίες. Μελέτη όμως συνολική, συστηματική, δεν έχει γίνει. Το ζητάμε διαχρονικά. Μόνο κάποια μεμονωμένα μέτρα, ν’ αλλάξουν κάποια φίλτρα όταν δούλευε το εργοστάσιο. Κάτι πιο ουσιαστικό, να μπουν δηλαδή μετρήσεις και οι μετρήσεις να κοινοποιηθούν στους εργαζόμενους, δεν έχουν γίνει».
Και εδώ πάλι «οι άνθρωποι που αρρωσταίνουν δεν αποζημιώνονται με κάποιο τρόπο από την εταιρεία. Αποζημιώνονται μόνο οι νεκροί στην ώρα εργασίας, το καθαρό, ανοιχτό έγκλημα».
Ελληνική εξαίρεση με εντολή Ν.Δ.
Κρίσιμο θέμα για την κάλυψη των εργαζομένων είναι η εκκρεμούσα επί δεκαετίες δημιουργία ειδικού Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου, στα πρότυπα των ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα παραμένει εξαίρεση - δεν είναι το μόνο ζήτημα στο οποίο «πρωτοτυπούμε»: σχεδόν μόνο η Ελλάδα, για παράδειγμα, δεν έχει ακόμα χαρακτηρίσει την Covid-19 ως «επαγγελματική νόσο». Ο εν λόγω φορέας θα έχει ως βασικό πόρο τη θεσμοθετημένη από τον Νόμο 2084/1992 (εργοδοτική) εισφορά επαγγελματικού κινδύνου 1% επί των αποδοχών των απασχολουμένων (που σήμερα εισπράττεται για μια σειρά επιχειρήσεων από τον ΕΦΚΑ).
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, ενώ βρήκε από την προηγούμενη κυβέρνηση εγκεκριμένη χρηματοδότηση μέσω ΕΣΠΑ για την εκπόνηση μελέτης για τη δημιουργία του εν λόγω φορέα, την πέταξε στο καλάθι των αχρήστων. Στόχος του φορέα αυτού θα είναι η προαγωγή της εργασιακής υγείας και ασφάλειας μέσω των διαδικασιών της πρόληψης υγείας και γενικότερα της δημόσιας υγείας, η ασφαλιστική κάλυψη των επαγγελματικών νοσημάτων και εργατικών ατυχημάτων (νοσήλια, ημέρες άδειας, αποκατάσταση, σύνταξη ή συμπληρωματική σύνταξη λόγω αλλαγής θέσης εργασίας ή επαγγέλματος) και η μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης των ασφαλιστικών ταμείων.
Τα τελευταία σήμερα πιέζονται ασφυκτικά από το τεράστιο κόστος της νοσηλείας, αποκατάστασης και συνταξιοδότησης της επαγγελματικής νοσηρότητας, η οποία δεν αναγνωρίζεται ως επαγγελματική, αλλά ως κοινή νόσος και αποζημιώνεται από τα ασφαλιστικά ταμεία. Η εισφορά των εργοδοτών στον συγκεκριμένο φορέα ασφάλισης θα (πρέπει να) αυξομειώνεται ανάλογα με τη μείωση ή την αύξηση των επαγγελματικών ασθενειών και των εργατικών ατυχημάτων. Ωστόσο, στην Ελλάδα της ακραίας ελαστικοποίησης των εργασιακών σχέσεων, των διαλυμένων ελεγκτικών μηχανισμών και της εργοδοτικής ασυδοσίας, μοιάζει με πολυτέλεια η θέσπιση κινήτρων και αντικινήτρων για την εφαρμογή μέσων πρόληψης από τους εργοδότες -έτσι θα λειτουργούσε ο θεσμός της ασφάλισης κατά του επαγγελματικού κινδύνου-, χωρίς δηλαδή οποιαδήποτε επιβάρυνση στους ασυνεπείς εργοδότες ή επιβράβευση για τους (λίγους) συνεπείς που φροντίζουν για την προστασία της υγείας του προσωπικού τους.
Οδηγούνται σε εθελούσιες για να γλιτώσουν την αφόρητη πίεση και τα αυτοάνοσα, που θερίζουν
Η απουσία αξιόπιστου συστήματος καταγραφής της επαγγελματικής νοσηρότητας (εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες) στη χώρα μας συμβαδίζει με τη διαρκή απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων και τη γιγάντωση της εργοδοτικής αυθαιρεσίας.
Ολόκληροι κλάδοι, όπως οι τράπεζες, οι τηλεπικοινωνίες και οι ασφάλειες, έχουν επιδοθεί σε ένα ξέφρενο κυνήγι πωλήσεων που αγγίζει τα όρια της μαζικής ψύχωσης και είναι υπεύθυνο για επαγγελματικές ασθένειες ψυχοσωματικής προέλευσης. Το εργασιακό bullying (mobbing), με το οποίο η ΑΥΓΗ έχει ασχοληθεί σε εκτενές ρεπορτάζ τον Φεβρουάριο του 2021, «αποτελεί τη νέα μάστιγα, η οποία συνοψίζεται στο εξής: Ή πουλάς τα πάντα σε όλους ή πρέπει να φύγεις από τον κλάδο», όπως σχολιάζει ο Μανώλης Μπεμπένης, μέλος της διοίκησης της ΓΣΕΕ και πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων στις Υπηρεσίες της Τράπεζας Πειραιώς. Το μείγμα της ψυχολογικής πίεσης γίνεται ακόμα πιο τοξικό υπό συνθήκες εργασιακής αβεβαιότητας και την απειλή ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να βρεθείς στο φάσμα της ανεργίας. Ο Μ. Μπεμπένης καταγγέλλει την εμμονική στάση των διοικήσεων των τραπεζών συνολικά για συρρίκνωση του δικτύου και την απώλεια των θέσεων εργασίας που γίνεται με πρόσχημα την ψηφιοποίηση.
Αναγκάστηκε να πουλήσει πακέτο 25ετούς ασφάλισης σε 80χρονη
Το δίλημμα που τίθεται στους εργαζόμενους είναι ξεκάθαρο, σύμφωνα με τον Μ. Μπεμπένη: «Δεδομένου ότι δεν υπάρχει δουλειά για όλους, βρες τρόπο να πουλήσεις τα προϊόντα που έχουν μεγάλες προμήθειες για την τράπεζα προκειμένου να πιάσεις ανέφικτους στόχους, που γίνονται όλο και πιο μεγάλοι, χωρίς μέτρο και ηθικό φραγμό. Δεν είναι τυχαία η πρόσφατη καταγγελία ότι τραπεζικός υπάλληλος πούλησε σε γυναίκα 80 ετών ασφαλιστικό πρόγραμμα διάρκειας 25 ετών!».
Τα αποτελέσματα των αφόρητων πιέσεων για την πώληση προϊόντων μετέτρεψαν το επάγγελμα του τραπεζοϋπαλλήλου σε ένα από τα πρώτα σε καρδιακά και ισχαιμικά επεισόδια. Δεκάδες εργαζόμενοι αντιμετωπίζουν πλέον χρόνια προβλήματα, ενώ αρκετοί υποφέρουν από αυτοάνοσα. Ακόμη περισσότεροι είναι αυτοί που, για να μην προκαλέσουν ανήκεστη βλάβη στην υγεία τους, οδηγούνται εκτός εργασίας μέσω «εθελουσιών», κουβαλώντας μαζί τους ψυχοσωματικά προβλήματα και επαγγελματικές ασθένειες. «Δεν είναι λοιπόν ανεξήγητο ότι στις εταιρείες πωλήσεων, στις τράπεζες, τις τηλεπικοινωνίες, τα περιστατικά εγκεφαλικών και καρδιοπαθειών έχουν εκτοξευτεί σε μικρές ηλικίες εργαζομένων κοντά στα 40 έτη».
Ωστόσο στη χώρα μας, που δεν υπάρχει στην ουσία θεσμικό πλαίσιο για τις επαγγελματικές ασθένειες, ο εργαζόμενος υποτάσσεται στα, παράλογα πολλές φορές, «θέλω» του εργοδότη. Φωτεινές εξαιρέσεις, επισημαίνει ο Μ. Μπεμπένης, κάποιες νίκες σωματείων όπως του ΣΕΥΤΠΕ, ο οποίος, «αξιοποιώντας τις αρμοδιότητες της Επιθεώρησης Εργασίας, κατόρθωσε να επιβάλει το νόμιμο ωράριο εργασίας στην Τράπεζα Πειραιώς, ενώ συνεχίζει να δίνει καθημερινές μάχες για την ανάκτηση της εργασιακής αξιοπρέπειας και την τήρηση των συνθηκών υγείας και ασφάλειας».
Η Τράπεζα Πειραιώς δεσμεύτηκε να συμμορφωθεί
Μεταξύ άλλων, ο ΣΕΥΤΠΕ ζήτησε πρόσφατα την αυτοψία της Επιθεώρησης Εργασίας σε κατάστημα της Αθήνας όπου διαπιστώθηκαν σοβαρές παρατυπίες σε ζητήματα εργονομίας των θέσεων εργασίας - όπως προαναφέραμε, τα μυοσκελετικά είναι η χρόνια μάστιγα σε αυτούς τους κλάδους.
Με επιστολή της (25.11.22), η Επιθεώρησης Εργασίας ζήτησε από την τράπεζα την άμεση τροποποίηση των εν λόγω θέσεων εργασίας ώστε να πληρούν τις αρχές της εργονομίας. Μάλιστα, καλεί την εργοδοσία να διερευνήσει «το ενδεχόμενο ήδη εργαζόμενοι να εμφανίζουν επαγγελματικές ασθένειες, σχετιζόμενες με την απασχόλησή τους στις συγκεκριμένες ακατάλληλες θέσεις εργασίας».
Η Τράπεζα Πειραιώς υποχρεώθηκε να ενημερώσει εγγράφως την αρμόδια υπηρεσία ότι «δρομολογεί άμεσα τις σχετικές ενέργειες υλοποίησης, σε συντονισμό με το κατάστημα και τις τεχνικές υπηρεσίες». Μικρή αλλά σημαντική νίκη στον μαραθώνιο για την τήρηση στοιχειωδών μέτρων προστασίας των εργαζομένων.
