Η Τζο-Αν ΜακΆρθουρ μοιράστηκε μαζί μας ένα κομμάτι μιας ζωής αφιερωμένης στη φωτογράφιση της εκμετάλλευσης των ζώων, με τις εικόνες της να γίνονται μάρτυρες της γραμμής του πόνου και του θανάτου που ο άνθρωπος έχει επιλέξει να τον διαχωρίζουν από τα μη ανθρώπινα ζώα. Η Καναδή φωτογράφος και ακτιβίστρια έχει αφιερώσει τα τελευταία είκοσι χρόνια της ζωής της μπαίνοντας, άλλοτε κρυφά και άλλοτε φανερά, σε μονάδες εκτροφής παραγωγικών ζώων, σε σφαγεία, σε αγορές ζώων, σε θαλάσσια πάρκα, σε ζωολογικούς κήπους, σε ροντέο αλλά και σε χώρους που βασανίζονται πειραματόζωα ή γδέρνονται γουνοφόρα ζώα με σκοπό την πληροφόρηση και την ευαισθητοποίηση ενός κόσμου που τρέφεται, ντύνεται και διασκεδάζει κόντρα σε κάθε ηθική θεώρηση του κόσμου μας, με βάση την άγνοια και τη συνήθεια.
Πριν μιλήσω μαζί της, αρκέστηκα στο να την παρατηρώ, καθώς κινούταν σιωπηλή και σχεδόν αέρινη ανάμεσα στους ανθρώπους και στα ζώα όπως αυτά ήταν αποτυπωμένα πάνω στα μεγάλα ταμπλό. Τα ζώα σε ρόλο εκθεμάτων μπροστά στα μάτια θεατών που είτε απέστρεφαν το βλέμμα τους είτε πάγωναν μην πιστεύοντας αυτό που έβλεπαν. Τα μάτια άλλων βούρκωναν και άλλων -λίγων ευτυχώς- προσπερνούσαν μην βρίσκοντας κάτι το αξιοπρόσεκτο στον τρόπο με τον οποίο το ανθρώπινο είδος χρησιμοποιεί τα μη ανθρώπινα ζώα του πλανήτη. Τα δικά της μάτια παρατηρούσαν και κατέγραφαν αντιδράσεις προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσουν συναισθήματα και να μαντέψουν επόμενες σκέψεις. Τη ρώτησα αν το κάνει συχνά όταν είναι παρούσα στις εκθέσεις του φωτογραφικού της έργου και έχοντας ήδη μια εικόνα από τη βραδιά που μοιράστηκε μαζί μας στον «Φάρο» του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», η απάντησή της δεν με ξάφνιασε. «Έχει μοναδικό για εμένα ενδιαφέρον να έχω μια εξ επαφής καταγραφή των αντιδράσεων και των συναισθημάτων όσων βλέπουν αυτά που εγώ είδα και κατέγραψα με τη φωτογραφική μου μηχανή» λέει η Τζο-Αν ΜακΆρθουρ, συμπληρώνοντας ότι οι μεγάλου μεγέθους φωτογραφίες και ο τρόπος με τον οποίο ήταν στημένες για την έκθεση που διοργάνωσε η A Promise To Animals έφερναν τον θεατή «πρόσωπο με πρόσωπο με τα ζώα που πρωταγωνιστούν σε εικόνες που καταγράφονται ο πόνος, ο φόβος, ο τρόμος, η φρίκη και η αγωνία των θυμάτων του ανθρώπου», καθώς, όπως η διεθνούς φήμης φωτογράφος εξηγεί, αυτές οι εικόνες «είναι και παράθυρο, και καθρέφτης. Ένα παράθυρο από το οποίο μπορεί κανείς να δει τη μεταχείρισή μας προς τα ζώα, που αντικατοπτρίζει την κοινωνία και την ανθρώπινη ψυχή». Και η αλήθεια είναι ότι δύσκολα μπορεί κανείς να αποδεχθεί τη βία και τη βαρβαρότητα που εμπεριέχει η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα όταν αυτή αποκαλύπτεται με την ωμότητα αλλά και τη συναισθηματική φόρτιση που όλες οι φωτογραφίες της ΜακΆρθουρ εμπεριέχουν και αποτυπώνεται στα μάτια των πρωταγωνιστών της, που συνήθως κοιτούν κατάματα τον φωτογραφικό φακό, κραυγάζοντας την επιθυμία τους για μια ζωή ελεύθερη και χωρίς πόνο.
Οι κρυφές εικόνες που τραυματίζουν
Τα τελευταία είκοσι χρόνια η Τζο-Αν ΜακΆρθουρ ταξιδεύει σε όλον τον πλανήτη καταγράφοντας εικόνες που σε έναν κόσμο όπου θα κυριαρχούσε η ενσυναίσθηση θα χαρακτηρίζονταν μη αποδεκτές. Εικόνες που επιμελώς παραμένουν κρυφές από τα μάτια των πολλών, καθώς «η σκληρότητα και η βαρβαρότητα που εμπεριέχουν θα μπορούσε να θέσει σε αμφισβήτηση παραδοσιακές νόρμες και συνήθειες που αφορούν τη διατροφή, την ένδυση, τις εργασιακές σχέσεις, ακόμη και τη διασκέδαση του ανθρώπου» εξηγεί η ακτιβίστρια-φωτογράφος, που ήρθε στην Αθήνα για να παρουσιάσει και να μοιραστεί με το κοινό την τελευταία της φωτογραφική δουλειά, η οποία κυκλοφορεί σε ένα πολυσέλιδο άλμπουμ με τίτλο «Hidden», δηλαδή «κρυφό». Μια σειρά από συγκλονιστικές εικόνες από διάφορες γωνιές του πλανήτη με κοινό παρονομαστή την κακοποίηση των ζώων. Εικόνες που σοκάρουν, εικόνες που αποκαλύπτουν τα καλά κρυμμένα μυστικά της βιομηχανίας του κρέατος, εικόνες που προβληματίζουν για τη χρήση των ζώων σε πειράματα αλλά και τη χρησιμοποίησή τους ως διασκεδαστές ή και εκθέματα. Εικόνες που καταγράφηκαν πολλές φορές κρυφά και «παράνομα» μέσα σε φάρμες βιομηχανικής εκτροφής ζώων ή σε σφαγεία. Εικόνες που τραυματίζουν όχι μόνο την ανθρώπινη ηθική αλλά και την ίδια τη φωτογράφο, που έχει αφιερώσει τη ζωή της στον αγώνα για τα δικαιώματα των ζώων.
«Σίγουρα δεν είναι εύκολο να είσαι υπέρμαχος των ζώων και σίγουρα όλη αυτή η προσπάθεια είχε αντίκτυπο στη ζωή και την υγεία μου» μας λέει η Καναδή φωτογράφος, αποκαλύπτοντας ότι η δουλειά της είχε ως αποτέλεσμα την κατάθλιψη και μια μόνιμη διαταραχή μετατραυματικού στρες που την κατατρέχει εδώ και δύο δεκαετίες. Όσα ο κόσμος έχει δει μέσα από τις φωτογραφίες της αυτή τα είδε, τα μύρισε και πολλές φορές τα άγγιξε, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ισορροπία του ψυχικού της κόσμου. «Η φριχτή μυρωδιά από τα χοιροστάσια, τα παραμορφωμένα σώματα από τα κοτόπουλα εκτροφής, τα γεμάτα κακοφορμισμένες πληγές σώματα των κουνελιών, τα σκυλιά που περιμένουν με αγωνία τη σφαγή γέμισαν το κεφάλι μου με φρίκη και οδηγήθηκα στην κατάθλιψη. Μόνο που η δική μου κατάθλιψη δεν θα οδηγούσε πουθενά και σίγουρα δεν θα βοηθούσε στο ελάχιστο τα ζώα. Γι’ αυτό και αποφάσισα ότι για να τα βοηθήσω, έπρεπε να αντέξω και να είμαι καλά, να μην γίνω εγώ ο πρωταγωνιστής των προβλημάτων, αλλά αυτά. Γιατί αυτά είναι που υποφέρουν, αυτά είναι που κινδυνεύουν, αυτά είναι που χρειάζονται βοήθεια και εγώ είμαι απλώς ο ενδιάμεσος κρίκος των αιτημάτων τους για ελευθερία και επιβίωση σε έναν κόσμο με περισσότερη συμπόνοια».
Τα μεγαλύτερα κολαστήρια είναι τα εκτροφεία γουνοφόρων ζώων
Η Τζο-Αν ΜακΆρθουρ είναι σήμερα μία από τις δυναμικότερες ανθρώπινες φωνές στον πλανήτη για τα δικαιώματα των ζώων και μέσα από τις φωτογραφίες της επιχειρεί, όπως η ίδια λέει, «να ξεκινήσει ένας ειλικρινής διάλογος μεταξύ των θεατών τους». Αν και οι φωτογραφίες της συνήθως αναστατώσουν και σοκάρουν τους ανυποψίαστους για το τι προηγείται μιας καλοψημένης μπριζόλας ή ενός ζουμερού μπέργκερ, η ίδια ελπίζει να προσφέρει «ερεθίσματα που θα γίνουν ευκαιρίες για κάποιους ανθρώπους ώστε να κάνουν αλλαγές στη ζωή και στις συνήθειές τους που θα βοηθήσουν τα ζώα». Με τη ζωή της εδώ και δύο δεκαετίες αφιερωμένη στον ακτιβισμό για τα δικαιώματα των ζώων, παρουσίασε τη δουλειά της στην Αθήνα προτού ταξιδέψει για την Μποτσουάνα και μετά τη Νότια Αφρική για να καταγράψει τις συνθήκες που επικρατούν σε εκεί ορνιθοτροφεία και χοιροστάσια. Στο ερώτημα για τις χειρότερες εικόνες που έχει αντικρίσει, ανεπιφύλακτα απαντά και υποδεικνύει τις μονάδες εκτροφής γουνοφόρων ζώων, τις οποίες χαρακτηρίζει ως «κολαστήρια που μοναδικό σκοπό έχουν την ικανοποίηση της σύγχρονης ματαιοδοξίας κάποιων ανθρώπων, που επιδεικνύουν την οικονομική τους άνεση φορώντας τη φρίκη μιας αιματοβαμμένης βιομηχανίας».
Το βραβείο της ζωής της
Λίγο πριν την αποχαιρετήσω, προσπερνώ τις πολλές και σημαντικές διακρίσεις που έχει στο πλούσιο επαγγελματικό βιογραφικό της και τη ρωτώ για τα πραγματικά βραβεία που έχει αποκομίσει στη μεγάλη και περιπετειώδη διαδρομή της στα κρυφά αλλά και στα φανερά κολαστήρια των ζώων. Τα μάτια της δείχνουν πιο υγρά όταν μιλά για τις ελπίδες που κυνηγά εδώ και δύο δεκαετίες στη ζωή της και μοιάζει σχεδόν βουρκωμένη όταν περιγράφει τα θέλω που αγωνίζεται να κάνει πραγματικότητα. «Έστω τη ζωή ενός ζώου να καταφέρνω να σώζω μέσω της αφύπνισης των ανθρώπινων συνειδήσεων είναι για εμένα βραβείο μοναδικό και σπουδαίο» λέει συγκινημένη και κλείνει την κουβέντα μας επισημαίνοντας ότι «ακριβώς όπως η ζωή μας έχει σημασία για εμάς, έτσι και η ζωή των μη ανθρώπινων ζώων έχει επίσης σημασία γι’ αυτά κι αυτό είναι κάτι που το βλέπω σε όλα τους τα πρόσωπα κάθε φορά που τα συναντώ και είναι σαν να μου ζητούν».
Info
Η Τζο-Αν ΜακΆρθουρ είναι μια βραβευμένη φωτορεπόρτερ από το Τορόντο του Καναδά που καταγράφει τη ζωή των ζώων εδώ και δύο δεκαετίες. Έχει ταξιδέψει σε περισσότερες από εξήντα χώρες για να φωτογραφίσει τη μεταχείρισή τους από τους ανθρώπους για το μη κερδοσκοπικό φωτογραφικό της πρακτορείο We Animals Media. Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων: «We Animals», «Captive» και «Hidden: Animals in the Anthropocene». Έχει λάβει διακρίσεις, όπως Φωτογράφος Άγριας Ζωής της Χρονιάς, Φωτογράφος Φύσης της Χρονιάς, Big Picture, Διεθνείς Εικόνες της Χρονιάς(POYI) και το Παγκόσμιο Βραβείο Φωτογραφίας Ειρήνης.
