Με συμβολικά πρόστιμα και ποινές χάδι αντιμετώπισαν τα σώματα ασφαλείας την αυθαίρετη συμπεριφορά τους όπως προκύπτει στην ετήσια έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη ως Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας (Ε.ΜΗ.ΔΙ.ΠΑ) για το 2021. Η έκθεση αναφέρει την επεξεργασία 308 υποθέσεων που καταγγέλθηκαν, που αποτελεί αύξηση κατά 17% σε σύγκριση με το 2020. Από αυτές οι 6 στις 10 υποθέσεις αφορούν σε προσβολή σωματικής ακεραιότητας ή προσωπικής ελευθερίας, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχει ταυτόχρονα προσβολή σωματικής ακεραιότητας και προσωπικής ελευθερίας.
Στην έκθεσή του ο Συνήγορος του Πολίτης διαπιστώνει δυσλειτουργίες στην πειθαρχική διαδικασία στα Σώματα Ασφαλείας και στοχοποίηση νεαρών πολιτών από αυτά, όπως και άλλων ευάλωτων ομάδων, λόγω εθνικής, εθνοτικής ή φυλετικής καταγωγής. Παράλληλα αναφέρει ότι στη συντριπτική τους πλειονότητα οι πειθαρχικές υποθέσεις αρχειοθετούνται και όπου προτάθηκαν κυρώσεις, οι εισηγούμενες ποινές αφορούσαν κυρίως στην επιβολή συμβολικών προστίμων.
Οι περισσότερες περιπτώσεις που διαβίβασε ο Συνήγορος του Πολίτης προς τις αρμόδιες υπηρεσίες για πειθαρχικές έρευνες, στην συντριπτική τους πλειοψηφία (226) αφορούσαν την ΕΛ.ΑΣ., 4 το Λιμενικό Σώμα ΕΛ/ΑΚΤ, 75 από πολίτες (αύξηση κατά 41% σε σύγκριση με το 2020), δύο από τον Μηχανισμό Αναφορών της FRONTEX και μία από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, ενώ επισημαίνεται και πάλι η πλήρης απουσία προώθησης υποθέσεων από τα σωφρονιστικά καταστήματα.
Η πλειοψηφία των διοικητικών ερευνών που αναπέμφθηκαν προς συμπλήρωση (68%) αφορούσαν σε προσβολές κατά της σωματικής ακεραιότητας/υγείας.
Τα περιστατικά αυθαίρετης συμπεριφοράς των οργάνων των Σωμάτων Ασφαλείας που κατήγγειλαν και πολίτες, διαπιστώνεται αύξηση κατά 41% σε σχέση με όσα είχαν καταγγελθεί από πολίτες ένα χρόνο νωρίτερα, με την ανεξάρτητη αρχή να διαπιστώνει ευρύτερη εμπέδωση του ελεγκτικού ρόλου του Μηχανισμού.
Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι διοικητικές έρευνες που ολοκληρώθηκαν κατέληγαν στην αρχειοθέτηση της υπόθεσης, ενώ κυρώσεις προτάθηκαν σε 22. Και στις υποθέσεις αυτές, ωστόσο, η μεγάλη πλειοψηφία των εισηγουμένων ποινών αφορούσαν στην επιβολή συμβολικών προστίμων, παρά τις σχετικές επισημάνσεις του Συνηγόρου του Πολίτη. Η ανάδειξη των διαδικαστικών προβλημάτων και πλημμελειών πειθαρχικών ελέγχων αποτελεί το βασικό περιεχόμενο κάθε ειδικής έκθεσης του Ε.ΜΗ.ΔΙ.Π.Α.
Από τις υποθέσεις που καταγράφηκαν, το 62% αφορά σε προσβολή σωματικής ακεραιότητας ή προσωπικής ελευθερίας, ενώ το 14% σε ρατσιστικά κίνητρα ή διακρίσεις. Επίσης, σημειώνεται ότι ένας σημαντικός αριθμός υποθέσεων έχουν ως κύριο αντικείμενο αστυνομικής αυθαιρεσίας νεαρά άτομα, συχνά ανήλικα.
Σε σχέση με το 2020 παρατηρείται μείωση στις υποθέσεις που αφορούν σε καταγγελλόμενες προσβολές κατά της σωματικής ακεραιότητας (-8%) και κατά της ζωής (-2%), αλλά αύξηση στις υποθέσεις με αντικείμενο συμπεριφορά που ενέχει ρατσιστικό κίνητρο ή άλλη διάκριση (4%), παράνομη χρήση πυροβόλου όπλου (3%), βασανιστήρια (2%) και προσβολές της γενετήσιας ελευθερίας (1%).
Βασανιστήρια
Στις περιπτώσεις υπηκόων τρίτων χωρών οι καταγγελίες αφορούν κυριότερα σε προσβολές κατά της σωματικής ακεραιότητας και της προσωπικής ελευθερίας, όπως και σε βασανιστήρια, ενώ καταγράφεται και η περιφρόνησή τους ως μάρτυρες. Ανάλογη προσέγγιση δείχνουν και οι καταγγελίες κατά Ρομά, οι οποίες πέρα από αστυνομική κακομεταχείριση σχετίζονται συχνά και με τη χρήση όπλων. Στις περιπτώσεις των γυναικών οι καταγγελίες αφορούν και πάλι σε προσβολές κατά της σωματικής ακεραιότητας και άλλες εξευτελιστικές συμπεριφορές, ενώ δεν λείπουν και εκείνες για σεξουαλική παρενόχληση.
Η ανεξάρτητη αρχή διαπιστώνει ότι στη συντριπτική τους πλειονότητα οι πειθαρχικές υποθέσεις που διερεύνησε ο Μηχανισμός καταλήγουν σε πρόταση αρχειοθέτησής τους, ενώ και στη μεγάλη πλειονότητα των υποθέσεων, όπου προτάθηκαν κυρώσεις, οι εισηγούμενες ποινές αφορούσαν στην επιβολή συμβολικών προστίμων, παρά τις σχετικές επισημάνσεις του Συνηγόρου για τη μεταχείριση των πειθαρχικά ελεγχόμενων αστυνομικών με τον κατάλληλο βαθμό αυστηρότητας ως εγγύηση για την αποτροπή επανάληψης παρόμοιων συμπεριφορών στο μέλλον.
Ο Συνήγορος του Πολίτη επισημαίνει ότι η σχεδόν αποκλειστική επιλογή της προκαταρκτικής διοικητικής εξέτασης και όχι της ένορκης διοικητικής εξέτασης για τη διερεύνηση καταγγελιών, αφενός θέτει ζήτημα ασυμβατότητας ως προς τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που απαιτεί πλήρη, τεκμηριωμένο και αποτελεσματικό έλεγχο, αφετέρου δεν συνάδει με τη βαρύτητα των καταγγελιών.
Επαναπροωθήσεις προσφύγων και μεταναστών
Στην έκθεση υπάρχει ειδική ενότητα για τις καταγγελίες παράνομων επαναπροωθήσεων, καθώς το 2021 υποβλήθηκαν 21 καταγγελίες και για όλες ο Συνήγορος του Πολίτη έχει ζητήσει την ενδελεχή έρευνα των περιστατικών, την οποία παρακολουθεί.
Διαπιστώνει προβλήματα ως προς την πληρότητα των σχετικών διοικητικών ερευνών της Αστυνομίας και του Λιμενικού, όπως ότι συχνά παραλείπονται η εξέταση των ίδιων των φερόμενων θυμάτων και η διασταύρωση των συντεταγμένων στις φωτογραφίες που προσκομίζονται για το εάν τα περιστατικά συνέβησαν σε ελληνικό έδαφος, ενώ την ίδια ώρα χρησιμοποιείται ως απόδειξη η μη καταγραφή από τις ελληνικές αρχές.
Αναλυτικά η έκθεση του Συνήγορου του Πολίτη:
