«Όταν έρχεστε μέσα, εμείς μυρίζουμε κάθε μέρα κοινωνία» λέει μαθητής στην Κέρκυρα υποδεικνύοντας τον κοινωνικό ρόλο αυτού του σχολείου, που σπάει τον νόμο της φυλακής που αναγνωρίζει “νονούς” και υποταγή. Το να ξυπνά ο κρατούμενος και να έχει έναν σκοπό, να “δραπετεύει” έστω για λίγες ώρες, είναι μάθημα και εμπειρία ελευθερίας
Το τεράστιο πρόβλημα όλων των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας την τελευταία πενταετία, με κορύφωση τα δύο τελευταία χρόνια, κι ας είναι ενταγμένα σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ, είναι ότι δεν υπάρχει χρηματοδότηση
Όσες κι αν χτίζουν φυλακές, κι αν ο κλοιός στενεύει, ο νους μας είν' αληταριό κι όλο θα δραπετεύει» λέει ο τραγουδοποιός Θανάσης Παπακωνσταντίνου κι ο νους μου τρέχει στη σκέψη και την ψυχή των φυλακισμένων όταν «στήνουν» γέφυρες με τον έξω κόσμο. Συγγραφείς, τραγουδοποιοί, σκηνοθέτες, ηθοποιοί, παραμυθάδες του «έξω κόσμου» ανταμώνουν με τους «μέσα» είτε διά ζώσης είτε διαδικτυακά λόγω κορωνοϊού, «σπάζοντας» τον στιγματισμό, τον αποκλεισμό, την απομόνωση, την περιθωριοποίηση. Γονιμοποιούν την ελπίδα για κοινωνική επανένταξη.
Αυτές οι δράσεις που διοργανώνουν τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας (ΣΔΕ) που λειτουργούν μέσα στις φυλακές είναι ο «μίτος της Αριάδνης» για την επανασύνδεση με τη ζωή. Πολλές φορές βέβαια ο μίτος σπάζει. Κι όταν η χρηματοδότηση αυτών των σχολείων συνεχώς μειώνεται, είναι βέβαιο ότι αυξάνονται οι πιθανότητες των κρατουμένων να επιστρέψουν και πάλι στη φυλακή μετά την αποφυλάκισή τους.
Οι στατιστικές είναι «ομιλούσες»: το 80% των κρατουμένων που αποφυλακίζονται δυστυχώς επιστρέφουν στις φυλακές, ενώ μόνο το 10% όσων παρακολουθούν τα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας παραβατούν και ξαναφυλακίζονται. Αν ο σωφρονισμός δεν είναι εκδίκηση και τιμωρία, αξίζει όλοι εμείς οι «απέξω των τειχών» να διεκδικήσουμε τη λειτουργία αυτών των σχολείων και τη συνέχιση της κρατικής χρηματοδότησης. Είναι ανθρώπινο δικαίωμα, είναι καθρέφτης του πολιτισμού μας.
Σχολεία σε δώδεκα σωφρονιστικά ιδρύματα
Φυλακές Τρικάλων: Παραβάτες για κάθε λογής έγκλημα, εκτός από αυτά της γενετήσιας ελευθερίας. Φυλακές Κερκύρας: Κέντρο Κράτησης Β' Τύπου, κρατούμενοι υψηλής παραβατικότητας. Προφανώς και οι προτεραιότητες των φυλακισμένων δεν είναι η εκπαίδευση, αλλά οι δυσκολίες επιβίωσης, διαβίωσης, επικοινωνίας, ο φόβος της επανένταξης, ο φόβος των κυρίαρχων ομάδων μέσα στις πτέρυγες, η απραξία, η πλήξη, οι άσχημες σκέψεις, ο μαρασμός. Κι όμως, η δημιουργία και η λειτουργία στις φυλακές Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας είναι ανθρωπιστικό καθήκον όχι μόνο για τους «μέσα» αλλά και για τον πολιτισμό της κοινωνίας των «έξω». Αλλάζει το μικροκλίμα των φυλακών, όπως λέγεται στους διαδρόμους μεταξύ των κρατουμένων. Σε δώδεκα σωφρονιστικά ιδρύματα της χώρας λειτουργούν τέτοια σχολεία. Η στατιστική αποδεικνύει την ωφέλεια του σχολείου: το 80% των αποφυλακισμένων επιστρέφουν στη φυλακή, ποσοστό που μειώνεται σε 10% αναφορικά με όσους φοίτησαν σε Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας.
Στα Τρίκαλα το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας ιδρύθηκε το 2008 (57 μαθητές σήμερα), ενώ στην Κέρκυρα το 2017 (50 μαθητές σήμερα). Η φοίτηση είναι διετής και το απολυτήριο ισοδυναμεί με αυτό του Γυμνασίου, όπως και στα έξω ΣΔΕ. Το Πρόγραμμα Σπουδών είναι ευέλικτο και εύκολα προσαρμόσιμο στις εκάστοτε ανάγκες των κρατουμένων, ενώ ακολουθούνται οι διδακτικές τεχνικές της ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας και τα πρότζεκτ που προβλέπονται στην εκπαίδευση ενηλίκων. Λύκειο δεν υπάρχει μέσα στις συγκεκριμένες φυλακές, παρά μόνο στα Καταστήματα Κράτησης Νέων. Υπάρχουν όμως η δυνατότητα και η πρόβλεψη από τον νόμο για ίδρυση Δημοτικού, Λυκείου, ΕΣΚ ή ΙΕΚ.
Μαθητές από 18 έως 65 ετών
Βέβαια, κάποιοι κρατούμενοι-μαθητές δεν ολοκληρώνουν την εκπαίδευσή τους είτε λόγω αποφυλάκισης είτε λόγω μεταγωγής σε άλλη φυλακή ή λόγω νόσησης. Οι ηλικίες κυμαίνονται από 18 έως 65 ετών. Μειοψηφία οι Έλληνες, ενώ πλειοψηφία οι αλλοδαποί. Βασικός λόγος γι' αυτό είναι ότι οι περισσότεροι Έλληνες έχουν ήδη απολυτήριο Γυμνασίου. Πολλές οι αιτήσεις, αρκετά λιγότερες οι εγγραφές, είτε λόγω δυσκολίας στη γλώσσα είτε λόγω αδυναμίας προσκόμισης απολυτηρίου Δημοτικού. Ευτυχώς, υπάρχει διευκόλυνση στους κρατούμενους που προέρχονται από εμπόλεμες χώρες. Αλλού καλείται να αποφασίσει το συμβούλιο της φυλακής την προτεραιοποίηση των μαθητών κρατουμένων (Κέρκυρα) ή η αρμόδια σχολική επιτροπή (Τρίκαλα).
Πολυπολιτισμικότητα
Τάξεις Βαβέλ, καθώς οι ομιλούσες γλώσσες είναι πολλές. Όμως ο πολυπολιτισμικός αυτός χαρακτήρας είναι ακόμη ένα πλεονέκτημα για την επίτευξη των στόχων της εκπαίδευσης και όχι εμπόδιο. Βρίσκονται πάντα οι γλωσσικές γέφυρες επικοινωνίας. Μαθητές με διαφορετική πολιτιστική κουλτούρα, εθνολογικά στερεότυπα, μορφωτικό επίπεδο. Χωρίς καμία επιθετική συμπεριφορά στον χώρο του σχολείου και με απίστευτη διάθεση συνεργασίας. «Σωσίβιο το σχολείο μας σε έναν τρικυμισμένο ωκεανό που δεν πρέπει να τρυπήσει» είναι το σχόλιο ενός κρατούμενου μαθητή από την Κέρκυρα, ενώ η ευχή ενός μαθητή από τα Τρίκαλα, «μακάρι να ήταν έτσι και η κοινωνία, όπως το σχολείο μας», σκιαγραφεί τον φόβο για τη ζωή που τους περιμένει μετά την αποφυλάκιση. Για τους κινδύνους, τους φόβους και τις δυσκολίες κοινωνικής επανένταξης.
Κοινωνική εμπειρία
Το κλίμα στο ΣΔΕ αποδεικνύει ότι ο σωφρονισμός δεν πρέπει να είναι εκδίκηση και τιμωρία. Ο κρατούμενος μαθητής όταν βγαίνει από το κελί του, συναντά πέντε μέρες της εβδομάδας καθημερινά στο πεντάωρό του πρόσωπα εκτός φυλακής. «Όταν έρχεστε μέσα, εμείς μυρίζουμε κάθε μέρα κοινωνία» λέει μαθητής στην Κέρκυρα αναγνωρίζοντας τον κοινωνικό ρόλο αυτού του σχολείου μέσα στον στρατωνισμό της φυλακής.
Οι ισότιμες κοινωνικές σχέσεις με τους άλλους, κόντρα στον νόμο της φυλακής που αναγνωρίζει «νονούς» και υποταγή, το να έχει ο κρατούμενος έναν σκοπό κάθε πρωί που ξυπνά, να βγαίνει από τον εγκλεισμό τού κελιού και να «δραπετεύει» έστω για λίγες ώρες είναι μάθημα και εμπειρία ελευθερίας. Η γνώση είναι το πρόσχημα ή ο σκοπός και οι διαθεματικές ενότητες και οι πολιτιστικές δράσεις το «όχημα».
Το ωρολόγιο πρόγραμμα είναι ευέλικτο και ελεύθερο, με στόχους: να αποκτηθεί γνώση μέσω του βιώματος, να υιοθετηθεί ένα διαφορετικό αξιακό σύστημα από αυτό που τους οδήγησε στην παραβατική συμπεριφορά και να γίνει εξάσκηση στις κοινωνικές δεξιότητες, όπως η ενσυναίσθηση, η συμπερίληψη, η συνεργασία, το γκρέμισμα των στερεοτύπων και η ισορροπία να σταθεί κάποιος όρθιος στη ζωή με αξιοπρέπεια. Δεν είναι και λίγα. Και όλα αυτά με την αυτοθυσία και τη γενναιότητα των εκπαιδευτικών, καθώς... το ταμείο είναι μείον.
Στέγνωσε η χρηματοδότηση
Δεν υπάρχει χρηματοδότηση: το τεράστιο πρόβλημα όλων των ΣΔΕ την τελευταία πενταετία, με κορύφωση τα δύο τελευταία χρόνια, κι ας είναι ενταγμένα σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ με φορέα υλοποίησης το ΙΝΕΔΙΒΙΜ (Ινστιτούτο Διά βίου Μάθησης). Απίστευτη ανασφάλεια για τους διευθυντές. Το αποτέλεσμα είναι να βιώνουν καθημερινά μαθητές και εκπαιδευτικοί την αγωνία της αναζήτησης γραφικής ύλης, των χαρτικών, των αναλώσιμων, των καθαριστικών, των ειδών υγιεινής κ.λπ. Αναζητούνται συνεχώς χορηγοί και αλληλέγγυοι. «Έχουμε γίνει οι γνωστοί επαίτες της πόλης των Τρικάλων» δηλώνει η Μαρία Μουτσάκη, διευθύντρια του 2ου ΣΔΕ Τρικάλων, δηλαδή του ΣΔΕ των φυλακών.
Με προσφορές οι σόμπες και η γραφική ύλη
Με χορηγία οι σόμπες αλογόνου και η αναβάθμιση του δικτύου, προσφορές ειδών γραφικής ύλης από συγγενείς και φίλους, καθαριστικά, μάσκες, rapid tests από το Κατάστημα Κράτησης Τρικάλων («που, χωρίς να είναι αυτονόητο, στηρίζει όλες μας τις πρωτοβουλίες»), μικρές χορηγίες από φιλανθρωπικές ομάδες και πάρα πολλές φορές κάλυψη των αναγκών από τη διευθύντρια του σχολείου και τους μόνιμους εκπαιδευτικούς.
Αυτοχρηματοδότηση
Στις Φυλακές Κέρκυρας το σχολείο αυτοχρηματοδοτήθηκε από περίπου πενήντα καλλιτεχνικές εκδηλώσεις που διοργάνωσε στα τέσσερα χρόνια λειτουργίας του για τα λειτουργικά έξοδα και τη διαμόρφωση ενός προσεγμένου χώρου. Να σημειωθεί ότι και στα δύο Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας μόνοι τρεις εκπαιδευτικοί είναι μόνιμοι, ενώ οι ωρομίσθιοι προσλαμβάνονται με πολύ μεγάλη καθυστέρηση.
Προσλήψεις εκπαιδευτικών τον Φεβρουάριο
Και εδώ είναι το δεύτερο τεράστιο πρόβλημα των σχολείων αυτών. Φέτος η πρόσληψη των ωρομίσθιων εκπαιδευτικών ξεκίνησε στα τέλη Δεκεμβρίου και ολοκληρώθηκε αρχές Φεβρουαρίου, ενώ υπήρξαν και περίοδοι, όπως το σχολικό έτος 2016-2017, που προσελήφθησαν τον... Μάιο. «Όλο αυτό το διάστημα το σχολείο υπολειτουργεί» δηλώνει η διευθύντρια του 2ου ΣΔΕ Τρικάλων. «Κάθε Δευτέρα οι εκπαιδευόμενοι ρωτούσαν αν ήρθαν οι δάσκαλοι κι εγώ ένιωθα ντροπή απέναντί τους και απέναντι σε όλα αυτά που έχουμε σχεδιάσει μαζί και έχουμε υποσχεθεί.
Σ’ αυτόν τον χώρο παράγεις έργο μόνο όταν το αγαπάς. Είναι πραγματικά κρίμα να υπονομεύεται όλη μας η προσπάθεια από την έλλειψη πόρων και την υποστελέχωση. Ευτυχώς, βέβαια, που υπάρχει στήριξη από κάποιους ανθρώπους της Διεύθυνσης Διά Βίου Μάθησης της ΓΓΕΕΚΔΒΜ και του ΥΠΑΙΘ, που δείχνουν έμπρακτα την αγάπη τους προς τον θεσμό των ΣΔΕ, τουλάχιστον σε ό,τι τους αναλογεί. Οι εκπαιδευτικοί των ΣΔΕ στις φυλακές δεν κουνάμε το δάχτυλο, δεν κάνουμε κήρυγμα, δεν γνωρίζουμε τα αδικήματα των εκπαιδευομένων μας. Πέρα από τις γνώσεις και τις δεξιότητες, προσπαθούμε μέσα από την παρουσίαση ενός άλλου τρόπου αντίληψης να υποβάλουμε την επιθυμία για μια άλλη στάση ζωής, πιο φωτεινή. Και είναι τεράστια η ηθική ικανοποίηση που νιώθουμε από την ανατροφοδότηση των εκπαιδευομένων μας».
Κυριάκος Κωλέσης: Υπάρχουν δάσκαλοι και δάσκαλοι. Μια μαρτυρία
Να σας διηγηθώ ένα περιστατικό. Η ΕΛΜΕ Κέρκυρας απευθύνει κάλεσμα για τη συγκέντρωση χρημάτων προκειμένου να μεταβεί στο εξωτερικό μια μαθήτρια για σοβαρή οφθαλμολογική επέμβαση. Οι μαθητές μας ενημερώθηκαν από τους εκπαιδευτικούς για την πρόσκληση αυτή. Σύσσωμοι οι μαθητές έβγαλαν μέσα στην τάξη τις «μάρκες» τους. Έγχρωμα πλαστικά κέρματα, άτυπα νομίσματα με τα οποία προμηθεύονται τον καφέ τους από το κυλικείο. Έδωσαν ό,τι δεν είχαν. Την επομένη επέστρεψαν φέρνοντας κι άλλες μάρκες από συγκρατούμενούς τους και ζήτησαν από τους αρμόδιους σωφρονιστικούς υπαλλήλους να τους ενημερώσουν για τις καταθέσεις τους. Ήμασταν μάρτυρες στον εξής διάλογο: «Έχεις στον λογαριασμό σου 5,18 ευρώ» ενημερώνει ο υπάλληλος. «Δώσε τα 5 για το παιδί» απαντά ο κρατούμενος. Βαρυποινίτης. Οι έσχατοι έσονται πρώτοι. Ο δάσκαλος κάνει τον μαθητή και ο μαθητής τον δάσκαλο. Υπάρχουν δάσκαλοι και δάσκαλοι.
* Ο Κυριάκος Κωλέσης είναι διευθυντής του Σχολείου Φυλακών Κέρκυρας
Δημήτρης Μυστακίδης: Σωφρονισμός ή εκδίκηση;
Η σχέση μου με τα σχολεία των φυλακών ξεκίνησε πριν από περίπου δεκαπέντε χρόνια. Είναι μια συγκλονιστική εμπειρία. Η είσοδος και μόνο σε έναν χώρο όπου το βασικό δεδομένο για την υπόσταση του ανθρώπου, αυτό της ελευθερίας, δεν υπάρχει είναι από μόνη της αρκετή για να νιώσεις ένα σφίξιμο στο στομάχι.
Το μόνο που υπενθυμίζει ότι αυτός ο χώρος φτιάχτηκε από ανθρώπους για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του κοινωνικού συνόλου είναι το σχολείο. Εκεί όλα αλλάζουν. Ακόμη και τα χρώματα. Αυτό που μπορώ να πω με απόλυτη βεβαιότητα είναι ότι αυτά τα σχολεία υπάρχουν μόνο επειδή κάποιοι εκπαιδευτικοί πιστεύουν σ’ αυτά και κάνουν τα πάντα για να τα υποστηρίξουν.
Κανένας θεσμός δεν τα στηρίζει και καμία χρηματοδότηση δεν υπάρχει για να καλύψει τις ανάγκες τους. Το πρώτο ερώτημα που θα έρθει στο μυαλό κάποιου που διαβάζει αυτές τις γραμμές φαντάζομαι είναι το εξής: Γιατί; Γιατί να στηριχθεί μια παροχή σε ανθρώπους που από μόνοι τους έθεσαν τον εαυτό τους εκτός κοινωνίας; Η απάντηση είναι γιατί έτσι δείχνουμε τι κοινωνία θέλουμε εμείς που είμαστε έξω. Θέλουμε οι φυλακές να είναι αποθετήρια ανθρώπων ή σωφρονιστικά ιδρύματα; Η απάντηση είναι πολύ δύσκολη, το ξέρω.
Όταν κάποια στιγμή πληροφορήθηκα ότι μέσα σ’ αυτούς που με παρακολούθησαν σε μια συναυλία ήταν και πέντε βιαστές, ένιωσα πολύ άβολα. Είναι μια διαδικασία που σε φέρνει αντιμέτωπο με τις πιο αρχέγονες ανθρώπινες αδυναμίες. Τιμωρία ή μεγαλοθυμία; Σωφρονισμός ή εκδίκηση;
Τις απαντήσεις σε όλα αυτά μου τις έδωσε ο Κ. Δεν γράφω το όνομά του, γιατί ξέρω ότι δεν θα θέλει. Ο Κ. διδάσκει σε ένα από αυτά τα σχολεία. Παρ' όλο που έχει δικαίωμα να ξέρει για ποια αδικήματα κρατούνται οι μαθητές του, δεν έχει ανοίξει ποτέ τον φάκελο. Όλοι ίδιοι, όλοι άνθρωποι με δικαίωμα στο λάθος, δικαίωμα και στην επανένταξη. Τα σχολεία των φυλακών είναι ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Και ο Κ. ένα λαμπρό παράδειγμα για το πώς ένας άνθρωπος μπορεί να ενεργοποιήσει μια ολόκληρη κοινωνία και να της αλλάξει το τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τα με «παρεκκλίνουσα συμπεριφορά» μέλη της.
*Ο Δημήτρης Μυστακίδης είναι τραγουδοποιός
Ιωάννα Καρυστιάνη: Η συνάντηση μαζί τους είναι άσκηση ταπεινοφροσύνης
Έχω συναντήσει ποινικούς με σεβασμό στους πολιτικούς κρατούμενους και πολιτικούς με σεβασμό στους ποινικούς. Για τους τελευταίους ποτέ δεν άκουσα να μιλούν υποτιμητικά για προσωπικότητες του λαϊκού και κομμουνιστικού κινήματος που πέρασαν πολλά χρόνια πίσω από τα σίδερα και είχα την τύχη να γνωρίσω, όπως ο Μανώλης Γλέζος, ο Λευτέρης Ηλιάκης, η Ελένη Βούλγαρη και ο Μπάμπης Γκολέμας. Στις διαχρονικά απάνθρωπες συνθήκες εγκλεισμού οι μεν και οι δε μοιράζονται εξίσου τη βαναυσότητα, την αθλιότητα και την παρανοϊκή εκδικητικότητα της Πολιτείας. Όπως και άλλοι συνάδελφοι στη λογοτεχνία και στις τέχνες γενικότερα, έχω συναντηθεί με κρατούμενους στις ανδρικές και γυναικείες Φυλακές Κορυδαλλού, στις ανδρικές και γυναικείες της Θήβας, στις Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα, στα Χανιά και στις 15.10.2021 τα είπαμε διαδικτυακά με κρατούμενους και εκπαιδευτικούς στις Φυλακές Τρικάλων.
Συνήθως καλούμαι για τη δουλειά μου σε ένα βιβλίο ή μια ταινία και η συζήτηση επεκτείνεται. Στα Τρίκαλα με είχαν φωνάξει για το μυθιστόρημα «Σουέλ» και για το «Τελευταίο σημείωμα». Εκκρεμεί ακόμη μία συνάντηση τουλάχιστον μαζί τους. Θέλουν να ακούσουν και τον Παντελή Βούλγαρη να τους πει γιατί δέθηκε τόσο βαθιά με τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη και τους συντρόφους του. Προσωπικά, μπορώ δεν μπορώ, έχω ή δεν έχω τον χρόνο και τα κότσια -συμβαίνει κι αυτό…-, δεν μου πάει να κλείνω την πόρτα σε όποιους με χρειάζονται κάπως και δεν έχουν πολλές επιλογές. Το κάνω επειδή κάθε τέτοια συνάντηση είναι προσγείωση στο αχανές εύρος της ανθρώπινης περιπέτειας και άσκηση ταπεινοφροσύνης. Επειδή οφείλω να προετοιμάζομαι ειδικά από μέρες πριν και έτσι να οδηγούμαι σε σκέψεις που δεν θα προέκυπταν διαφορετικά. Επειδή εκτιμώ απεριόριστα τους εκπαιδευτικούς και γενικά τους υπαλλήλους, που, παρά τις απαισιόδοξες στατιστικές για τις προοπτικές μετά την αποφυλάκιση, επιμένουν να μοχθούν στο πλάι των κρατουμένων.
Στις συναντήσεις στην αρχή υπάρχει πολλή αμηχανία, πολλή δυσπιστία, με κοιτούν με συστολή ή με μισό μάτι. Όμως η συμμετοχή στις λέσχες ανάγνωσης δεν είναι υποχρεωτική. Έχουν δηλώσει μόνοι τους κι αυτό σημαίνει πως ψάχνονται, δεν έχουν παραιτηθεί. Έχω συναντήσει και κρατούμενους κινητές βιβλιοθήκες, άλλους που γράφουν στίχους για λαϊκά τραγούδια ή χιπ-χοπ. Συνήθως τα βλέμματα συμπληρώνουν τα λιγοστά αλλά καίρια λόγια τους ή τις σιωπές με τρόπο που αποκαλύπτει -πιο σωστά, ξεμπροστιάζει- τις ξεπερασμένες θεωρίες και πολιτικές. Θυμούμαι πάντα μια φράση ενός εισαγγελέα: «Πίσω από ακραίες παραβατικές συμπεριφορές κρύβονται ακραίες κοινωνικές αδικίες».
* Η Ιωάννα Καρυστιάνη είναι συγγραφέας
Μαρτυρία: Βλέπω φως στο τούνελ της ζωής μου
Είμαι ο Α.Ι., 39 ετών, από Αθήνα. Θα σας πω δυο λόγια, πώς και τι είναι τα πράγματα ή, καλύτερα, πώς τα βλέπω, τα ζω, από τα δικά μου μάτια, γιατί η φυλακή είναι(περίπου) ένα μικρό χωριό, όπως και έξω, στην κοινωνία.
Θα σας γράψω για το σχολείο. Η αλήθεια είναι ότι γράφτηκα για τα μεροκάματα. Δεν πίστευα ότι θα γνώριζα φανταστικούς ανθρώπους, τη διευθύντρια και τους καθηγητές, που σε κοιτάζουν στα μάτια και πιστεύουν στον άνθρωπο και στις δεύτερες ευκαιρίες, χωρίς να σε ξέρουν. Το μετά είναι στο χέρι σου. Πλέον βλέπω φως στο τούνελ της ζωής μου. Με το που βγαίνω από το κελί και πάω στο σχολείο, είναι λες και δεν είμαι πια φυλακή.
Είναι η πρώτη φορά μετά από χρόνια που γράφω γράμματα στον εαυτό μου και στην οικογένειά μου με σκέψη και συναίσθημα, συμβουλή που μου έδωσε η Ιωάννα Καρυστιάνη μετά τη συνάντησή μας στη Λέσχη Ανάγνωσης. Δεν μπορούσα να φανταστώ πόσο μπορεί να με λυτρώνει και να με αποφορτίζει το γράψιμο. Αλλά και για τους συγκρατούμενούς μου, βλέπω ότι οι περισσότεροι το σαββατοκύριακο στενοχωριούνται πιο πολύ και περιμένουν να έρθει η Δευτέρα για να πάμε σχολείο.
ΥΓ.: Λευτεριά στους ανθρώπους που ζουν φυλακισμένοι στο ίδιο τους το σώμα! Γιατί η φυλακή δεν είναι μόνο ντουβάρια και σίδερα.
* Ο Α.Ι. είναι κρατούμενος-εκπαιδευόμενος 2ου ΣΔΕ Τρικάλων
Ζωγραφίζουν, γράφουν, διαβάζουν σπάνε την ιεραρχία της φυλακής
Οι διαθεματικές και πολιτιστικές δράσεις μέσα στις φυλακές ανοίγουν ορίζοντες, δημιουργούν συνθήκες επανένταξης και στο μεταξύ ανατρέπουν την «ομερτά» της φυλακής και την αποδοχή του νόμου των σκληρών
Αξιοποιώντας το Τμήμα Πληροφορικής, οι κρατούμενοι δημιούργησαν και προσέφεραν 40 ασπίδες προσώπου 3D σε στέγες ασυνόδευτων ανηλίκων προσφύγων, στο Εθνικό Ίδρυμα Κωφών και στο νοσοκομείο της Κέρκυρας. Αλληλεγγύη στην πράξη από τους μέσα στους έξω
Η τέχνη, οι εικαστικές δημιουργίες, το βιβλίο, ο κινηματογράφος, το θέατρο, το βιωματικό θεατρικό παιχνίδι και άλλα πολλά είναι τα εργαλεία του σχολείου στις φυλακές. Ψυχή όλων αυτών, οι ίδιοι οι μαθητές, οι οποίοι κατασκευάζουν έργα, ζωγραφίζουν, φωτογραφίζουν, γράφουν ιστορίες, σενάρια, τραγουδούν, σκηνοθετούν, υποδύονται θεατρικούς ρόλους, διαβάζουν βιβλία, αναλύουν, συζητούν, συνομιλούν με συγγραφείς, παρακολουθούν κινηματογραφικές ταινίες, στήνουν εφημερίδες, ξεναγούνται διαδικτυακά σε μουσεία και επιστημονικά εργαστήρια.
Στις Φυλακές Τρικάλων, με τη βοήθεια και οργάνωση της Βιβλιοθήκης της Καλαμπάκας (Πρόγραμμα «Λέσχη Ανάγνωσης»), «βρέθηκαν» το τελευταίο διάστημα η Ιωάννα Καρυστιάνη όχι μόνο ως συγγραφέας μυθιστορημάτων, αλλά και με την ιδιότητα της σεναριογράφου της ταινίας του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα», που παρακολούθησαν και δραματοποίησαν οι κρατούμενοι, ο Γιάννης Καλπούζος, ο Διονύσης Σαββόπουλος, ο Χρήστος Χωμενίδης, ο Μένιος Σακελλαρόπουλος. Ταυτόχρονα, το σχολείο εισέρχεται αυτό τον καιρό στο Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση με θεατροπαιδαγωγικό εργαστήρι που στήνεται κάθε εβδομάδα από την ηθοποιό Αντονέλλα Χήρα, ενώ προσεχώς ξεκινούν δράσεις Άσκησης και Υγείας από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και εργαστήριο δημιουργικής γραφής.
Άλλες αξιόλογες δράσεις κατά τα τελευταία έτη: με τη βοήθεια των δασκάλων και εξωτερικών συνεργατών-εθελοντών, οι κρατούμενοι μαθητές διασκεύασαν γνωστά παραμύθια και κατασκεύασαν κούκλες και κουκλοθέατρο συγγράφοντας και παίζοντας το έργο «Τα 'θελες και τα 'παθες», σε μια προσπάθεια ερμηνείας και γκρεμίσματος των στερεοτύπων. Εξάλλου, κάθε φορά που ξαναγίνεσαι παιδί, έχεις και μια ευκαιρία να επανεκκινήσεις αλλιώς τη ζωή σου. Επίσης, διασκευάζοντας και δραματοποιώντας τον «Ξένο των Χριστουγέννων», εξοικειώθηκαν με την αποδοχή του ξένου, του διαφορετικού, κόντρα στον ρατσισμό και στην ξενοφοβία.
Ο αυτοσαρκασμός και το γκρέμισμα του άγραφου νόμου της ιεραρχίας, της «ομερτά» και του νόμου του ισχυρού μέσα στις πτέρυγες ήταν το περιεχόμενο του έργου «Ο Αϊ-Βασίλης στη Φυλακή Τρικάλων». Επίσης, δημιούργησαν κολάζ για τον σεξισμό στη διαφήμιση και το πώς αναπαράγεται ο ρόλος της γυναίκας στα πιο δημοφιλή sites, δημιούργησαν περιοδικό (Εκ των έσω), διαμόρφωσαν με πράσινο τον προαύλιο χώρο, κατασκεύασαν τοξωτά γεφύρια, έστησαν εργαστήριο ζαχαροπλαστικής, γιατί οι γεύσεις γκρεμίζουν τα σύνορα, ξεναγήθηκαν διαδικτυακά στο CERN, στο Μουσείο της Ακρόπολης, στην Αρχαία Ολυμπία, παρακολούθησαν μαθήματα πρώτων βοηθειών, μαθήματα ενσυναίσθησης, έστησαν πολυπολιτισμικές εκδηλώσεις. Και έπεται συνέχεια. Αν βέβαια συμφωνεί και το Ινστιτούτο Διά Βίου Μάθησης…
Στις Φυλακές της Κέρκυρας οι δράσεις την πρώτη μέρα εκτυλίσσονται μέσα στο σχολείο, ενώ την επόμενη μέρα έξω, σε πολιτιστικούς χώρους στο νησί, για την οικονομική ενίσχυση του εξοπλισμού και των δράσεών του. Οι μαθητές-κρατούμενοι έγραψαν στίχους που μελοποίησε ο Δημήτρης Μυστακίδης και διοργάνωσαν συναυλία εντός και εκτός των φυλακών, για τους «μέσα» και τους «έξω», με θέμα «Ρεμπέτικο και εγκληματικότητα».
Επίσης, με αφορμή το θεατρικό έργο του Λέοντος Τολστόι «Ο θάνατος του Ιβάν Ίλιτς», οι μαθητές έγραψαν κείμενα που πραγματεύονται το θέμα της μνήμης του θανάτου, απαλλαγμένο από αγκυλώσεις και βουτηγμένο στην ανάγκη της μνήμης και τη σκληρότητα της ζωής. Συζήτησαν με τη συγγραφέα Πέρσα Κουμούτση, πρόβαλαν ταινίες μικρού μήκους που δημιούργησαν κρατούμενοι από τον Κορυδαλλό, ανέβασαν την παράσταση «Οι δώδεκα ένορκοι» του Reginard Rose. Παρόντες κρατούμενοι σωφρονιστικοί υπάλληλοι. Όλοι ωφελημένοι...
Η αλληλεγγύη σώζει
Παρόντες και στη μάχη κατά της Covid-19, προσφέροντας 40 ασπίδες προσώπου 3D σε στέγες ασυνόδευτων ανηλίκων προσφύγων, στο Εθνικό Ίδρυμα Κωφών και στο νοσοκομείο της Κέρκυρας, αξιοποιώντας το Τμήμα Πληροφορικής. Εδώ και πέντε χρόνια το ΙΝΕΔΙΒΙΜ δεν έχει στείλει ούτε ένα δείγμα γραφικής ύλης. Όμως η αλληλεγγύη σώζει. Πανευρωπαϊκή πρωτοτυπία, η δημιουργία στο νησί Συλλόγου Φίλων του Σχολείου Κέρκυρας, που στηρίζει, διαχέει στην κοινωνία και χρηματοδοτεί όλες τις πολιτιστικές δράσεις των κρατούμενων μαθητών.
