Ένα πνευματικό «κόσμημα» στο κέντρο της Αθήνας. Στον 2ο όροφο της ΕΣΗΕΑ, στη συμβολή των οδών Ακαδημίας και Βουκουρεστίου, φυλάσσονται και παραδίδονται σε όσους αγαπούν την έρευνα 60.000 τόμοι, ιστορικά βιβλία δερματόδετα με χρυσά γράμματα, χειρόγραφα κείμενα και αρχεία δημοσιογράφων και πανεπιστημιακών δασκάλων, σπάνιες εκδόσεις Ιστορίας και λογοτεχνίας. Όλα δωρεές. Μπορεί ο καθένας ελεύθερα και απρόσκοπτα να επισκεφτεί το «μουσείο», να ξεναγηθεί στην ελληνική γραμματεία από τον 15ο έως και τον 20ό αιώνα, να αναζητήσει ψηφιακά τις πηγές και να στήσει το laptop του στο αναγνωστήριο, σε έναν ιδανικό χώρο για όσους αγαπούν τις βιβλιοθήκες.
Εγκαινιάστηκε στα τέλη του 2018. Έχει τον τίτλο «Δημήτρης Ι. Πουρνάρας». Πρόκειται για τον πρώην πρόεδρο της ΕΣΗΕΑ, τα παιδιά του οποίου χρηματοδότησαν την ανάπλαση και τον εξοπλισμό της βιβλιοθήκης, που παρέμεινε κλειστή από το 2007. Οι δωρητές -Ελένη και Νίκος Πουρνάρας- χάρισαν επίσης 1.000 περίπου τόμους αντιπροσωπευτικών εκδόσεων από την προσωπική συλλογή του πατέρα τους... Η αρχιτεκτονική μελέτη και κατασκευή είναι του Κωνσταντίνου Στάικου, ο οποίος είναι και ιστορικός βιβλίου, ενώ τα περιεχόμενα της βιβλιοθήκης και του αρχείου επιμελήθηκε ο Τριαντάφυλλος Ε. Σκλαβενίτης. O χώρος, επιβλητικός. Σαν σπίτι μιας οικογένειας που αγαπάει τα βιβλία και θέλει να κινείται και να κοιμάται ανάμεσα σε χειρόγραφα λογοτεχνών, ιστορικών, δημοσιογράφων, πολεμικών ανταποκριτών. Τοποθετημένα σε ειδικές ξύλινες προθήκες για να αντέχουν στον χρόνο: στη ζέστη και την υγρασία. 13 πορτρέτα δημοσιογράφων και λογοτεχνών που φιλοτέχνησε ο ζωγράφος Ν. Ροϊλός κοσμούν τη βιβλιοθήκη. Προτομές, μετάλλια, παλιά έπιπλα, καναπέδες, καρέκλες, βιβλιοθήκες, όλα δωρεές. Στο βάθος, ένα δωμάτιο διαμορφωμένο ως το προσωπικό γραφείο του Δημ. Πουρναρά, με αρχειοθετημένη σε τόμους την εφημερίδα "Ανεξάρτητος". Ας ξεδιπλώσουμε το κουβάρι του χρόνου για να δούμε πότε γεννήθηκε η ιδέα της βιβλιοθήκης των δημοσιογράφων.
Το χρονικό της βιβλιοθήκης
1915: Ο ετοιμοθάνατος νεαρός δημοσιογράφος Γρηγόρης Βασιλιάς χαρίζει τη μικρή του βιβλιοθήκη, «την οποία απέκτησα με αίμα στερηθείς και του ψωμιού διά την αγορά ενός βιβλίου», με την ελπίδα να είναι η βάση για τη μελλοντική βιβλιοθήκη.
1938: Δυο σημαντικές δωρεές εμπλουτίζουν τη βιβλιοθήκη. Του δημοσιογράφου Ι. Δαμβέργη, στενού συνεργάτη του Ελευθερίου Βενιζέλου, και του κοσμοπολίτη δημοσιογράφου Ντόλη Νίκβα.
1940-1944: Όλα τα βιβλία και τα αρχεία καίγονται από τους Γερμανούς κατακτητές.
1966: Ο δημοσιογράφος Παναγιώτης Πατρίκιος αναλαμβάνει την οργάνωση εξ αρχής της βιβλιοθήκης της ΕΣΗΕΑ, η οποία μεταφέρθηκε στο κτήριο όπου στεγάζεται σήμερα. 147 τόμοι ήταν η πρώτη «μαγιά». Έκτοτε προστίθενται πολλές δωρεές, μεταξύ αυτών του Κώστα Πολίτη, του Γεράσιμου Λύχνου, του Τάσου Βουρνά, του Ηρακλή Πετιμεζά, του Σπύρου Μουσούρη. Παλεύει την ιδέα του μέχρι το τέλος της ζωής του, το 2007.
2018: Με τη χορηγία της οικογένειας του πρώην προέδρου της ΕΣΗΕΑ Δημήτρη Πουρναρά, αποκαθίσταται η υποδομή, η επίπλωση και η τακτοποίηση της βιβλιοθήκης μετά από πρόταση της πρ. της ΕΣΗΕΑ Μαρίας Αντωνιάδου.
Τα περιεχόμενα της βιβλιοθήκης και του αρχείου
Από το 1966 μέχρι το 1995 έχουν καταγραφεί 25.000 τίτλοι βιβλίων, τόμων, περιοδικών, τα περισσότερα δωρεές. Όμως υπάρχουν ισόποσα ακατάγραφα. Τα προσωπικά αρχεία που δωρήθηκαν ξεπερνούν τα 20. Υπάρχουν 180 ιστορικά έγγραφα (1821-1862) της συλλογής του Χάρη Σταματίου. Το 2019 ξεκίνησε η ταξινόμηση και η καταγραφή τους: εφημερίδες, περιοδικά, σπάνια παλαιότυπα, εικόνες, χειρόγραφα, σειρές ελληνικών εφημερίδων του Αγώνα από το 1824 ώς το 1830, τα ελληνικά προεπαναστατικά περιοδικά της Βιέννης, αποτελούν το κύριο σώμα της βιβλιοθήκης. Στο Μουσείο Τύπου, πλην των σπάνιων εκδόσεων από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα, υπάρχουν φυλαγμένα έγγραφα του 1821 και της εποχής του Όθωνα, το πρώτο βιβλίο του Ρήγα, οι μεγάλες εκδόσεις των ελληνικών τυπογραφείων της Βενετίας και της Βιέννης, πανηγυρικά φύλλα από την Αθήνα, την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη και τις επαρχίες, καθώς και 320 τεύχη με έγχρωμες λιθογραφημένες γελοιογραφίες του «Νέου Αριστοφάνη» (1885-1892), τυπωμένες στην Ιταλία. Υπάρχει η μοναδική ακέραιη σειρά της «Εφημερίδος» του Κορομηλά, περιοδικά, βιβλία δημοσιογραφικού περιεχομένου, εκατοντάδες λευκώματα, νεοελληνικά ιστορικά βιβλία, χιλιάδες επιστολές λογίων, ποιητών, λογοτεχνών, πολιτικών, επιστημόνων και δημοσιογράφων. Επίσης υπάρχει η πλουσιότερη σειρά χειρόγραφων εφημερίδων του Μικρασιατικού Μετώπου, εκατοντάδες φύλλα του παράνομου Τύπου της Κατοχής (1941-1944), προκηρύξεις, αφίσες, τίτλοι 3.500 ελληνικών εφημερίδων από τον περασμένο αιώνα έως και σήμερα. Κινηματογραφικά και θεατρικά προγράμματα και βιβλία πολιτιστικού περιεχομένου.
Από τους θησαυρούς της βιβλιοθήκης
* «Ελληνικά Χρονικά». Μια από τις σημαντικότερες εφημερίδες που εκδόθηκαν στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης. Τυπώθηκαν στο πολιορκημένο Μεσολόγγι την 1η Γενάρη 1824, με έξοδα του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Εκδότης και διευθυντής της εφημερίδας ήταν ο Ελβετός φιλέλληνας Ιωάννης Ιάκωβος Μάγγερ, υπερασπιστής της αρχής « Η δημοσίευση είναι η ψυχή της δικαιοσύνης».
* Η « Γενική Εφημερίς της Ελλάδος». Η επίσημη εφημερίδα της προσωρινής ελληνικής κυβέρνησης στα χρόνια του Αγώνα, η οποία πρωτοεκδόθηκε το 1825 στο Ναύπλιο και συνέχισε σε Αίγινα και Πόρο. Με την κήρυξη της Ανεξαρτησίας έγινε «Εφημερίς της Κυβερνήσεως».
* «Ερμής ο Λόγιος», Βιέννη 1811-1821. Φιλολογικό περιοδικό με εμπνευστή τον Αδαμάντιο Κοραή και χρηματοδότες τα μέλη της νεοσύστατης Φιλολογικής Εταιρείας του Βουκουρεστίου.
* Σελίδα από χειρόγραφο που θεωρείται ότι είναι αυτόγραφο του Ρήγα Βελεστινλή. Πρόκειται για τη μετάφραση σε πεζό λόγο του έμμετρου δράματος «Τα Ολύμπια» που συνέθεσε ο Ιταλός ποιητής Μεταστάσιος (1698-1782). Το εξώφυλλο από το «Σχολείον των Ντελικάτων Εραστών» Βιέννη 1790. Πρόκειται για το ομώνυμο βιβλίο του Ρετίφ ντε λα Μπρετόν, που μετάφρασε ο Ρήγας από τα γαλλικά με δημιουργικές παρεμβάσεις. Το εξώφυλλο του «Φυσικής Απάνθισμα. Διά τους φιλομαθείς Έλληνας, εκ της Γερμανικής και Γαλλικής διαλέκτου ερρανισθέν. Βιέννη Φον Τράντερ, 1790».
* Επιστολή του Κωστή Παλαμά (18 Σεπτεμβρίου 1929) προς τον Άριστο Καμπάνη, πρόεδρο της Ένωσης Συντακτών, η οποία συνοδεύει την συμβολή του στο «Ημερολόγιον της Ενώσεως».
* Λιθογραφημένο τμήμα επιστολής του Αδαμάντιου Κοραή προς τον εκδότη του «Λόγιου Ερμή» (1816).
* Η πρώτη έγχρωμη έκδοση του «Νέου Αριστοφάνη». Η μια πλευρά στα ιταλικά και η δεύτερη στα ελληνικά.
* Η πρώτη έντυπη ελληνική γελοιογραφία του Θεόδωρου Ορφανίδη (1844), ποιητή, πολέμιου της Βαυαροκρατίας, ο οποίος φυλακίστηκε για τις ιδέες του.
