"Ξύπνα νωρίς, πιες καφέ, βάλε παπούτσια, όχι αυτά, αθλητικά, πάρε γάντια του μποξ και τρέξε γρήγορα για τις πιο δυνατές τιμές". Με σλόγκαν όπως αυτό, χωρίς κανένα πρόσχημα, διάφορες μεγάλες εταιρείες διαφημίζουν την πρώτη ελληνική Black Friday στις στάσεις των λεωφορείων, σε sites, στην τηλεόραση, στα ραδιόφωνα, στα κινητά με SMS. Στην πραγματικότητα, επιβεβαιώνουν τα επιχειρήματα όσων εκφράζουν την αντίθεσή τους στον θεσμό και κάνουν λόγο για μια εικόνα "σε πατώ - με πατάς" που συνηθίζεται να επικρατεί με βάση τη μέχρι τώρα διεθνή εμπειρία.
Η μαύρη Παρασκευή -το όνομα της οποίας σχετίζεται με την εποχή που ξεκίνησε να πραγματοποιείται στις αρχές του '60, στις ΗΠΑ, όταν τα λογιστικά φύλλα και οι αποδείξεις ήταν χειρόγραφα και το μελάνι που χυνόταν ήταν παραπάνω λόγω των αυξημένων τζίρων- είναι μαύρη επίσης γιατί από το 2006, όταν ξεκίνησαν να καταγράφονται τα ατυχήματα στα εμπορικά κέντρα και τα καταστήματα, έχουν χάσει τη ζωή τους 7 άνθρωποι και έχουν τραυματιστεί 98.
Κάθε χρόνο το σκηνικό επαναλαμβάνεται. Χιλιάδες άνθρωποι συνωστίζονται έξω από τα μεγάλα καταστήματα, ακόμη και πολλές ώρες πριν αυτά ανοίξουν, και φτάνουν στο σημείο να ποδοπατηθούν μέχρι θανάτου για να αποκτήσουν ένα προϊόν σε τόσο χαμηλή τιμή που δεν θα μπορούσαν να βρουν ξανά. Πολλοί ανταποκρίνονται γιατί η οικονομική τους θέση δεν τους επιτρέπει να έχουν ξανά την ευκαιρία, αλλά υπάρχουν και πολλοί που επηρεάζονται από τις διαφημιστικές καμπάνιες.
Στο νοσοκομείο για ένα μπαλόνι με δώρα
Τα πρώτα μαζικά ατυχήματα προκλήθηκαν το 2006 σε εμπορικό κέντρο στη Βόρεια Καλιφόρνια, όπου υπήρξαν 10 τραυματισμοί. Οι τραυματισμοί προκλήθηκαν όταν περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι... όρμηξαν για να αρπάξουν ένα από τα 500 μπαλόνια που ήταν γεμάτα δωροεπιταγές. Στην προσπάθειά τους αυτή, πολλοί μπορεί να μην έφυγαν με κάποιο μπαλόνι, σίγουρα όμως έφυγαν με γρατζουνιές. Εννιά άνθρωποι τραυματίστηκαν και ένας ηλικιωμένος πήγε στο νοσοκομείο, όπως έγραφε τότε το Associated Press. "Βλέποντας την ευκαιρία κάποιοι να κερδίσουν ένα καλό δώρο, άρχισαν να αδιαφορούν για την ασφάλειά τους" έλεγε τότε αστυνομικός. Δεκαπεντάχρονη που είχε καταφέρει και να κερδίσει μπαλόνι και να βγει σώα από το εμπορικό κέντρο χαρακτήρισε την όλη διαδικασία "τρέλα" και την περιέγραφε λέγοντας ότι "Όλοι πηδούσαν και ούρλιαζαν 'πάρε το μπαλόνι! πάρε το μπαλόνι'! Δεν ξέρω αν θα έκανα ξανά κάτι τέτοιο". Εκείνη είχε κερδίσει γεύμα 25 δολαρίων με σούσι...
Προσπαθούσαν να σώσουν εργαζόμενο και τους έσπρωχναν
Η εμπειρία του 2006 έδειχνε ότι τα χειρότερα ήταν μπροστά. Το 2008 σε εμπορικό κέντρο του Λονγκ Άιλαντ πάλι πάνω από 2.000 άνθρωποι είχαν στριμωχτεί έξω από μεγάλο κατάστημα αρκετή ώρα νωρίτερα. Το κατάστημα δεν άνοιξε ποτέ στην πραγματικότητα. Το άνοιξε το πλήθος σπρώχνοντας τις κλειστές πόρτες που στο τέλος δεν "άντεξαν". Οι υπάλληλοι του καταστήματος υποχρεώθηκαν από την εργοδοσία να σχηματίσουν "αλυσίδα" ώστε να αποτρέψουν την ορμή των καταναλωτών, η οποία προφανώς επίσης δεν "άντεξε". Ένας 34χρονος προσωρινός εργαζόμενος βρήκε τραγικό θάνατο καθώς ποδοπατήθηκε. Ακόμη πιο τραγικό είναι ότι, ενώ προσπαθούσαν εργαζόμενοι να βοηθήσουν τον άτυχο άνδρα, το πλήθρος τους απωθούσε ώστε να συνεχίσει το "κυνήγι"! Όταν παρενέβη η αστυνομία, ήταν αργά. Το πλήθος συνέχιζε να σπρώχνει μέχρι τέλους, διεκδικώντας ένα ΡlayStation 3 για 20 δολάρια.
Το 2011, μία γυναίκα άρχισε να ψεκάζει κόσμο με σπρέι πιπεριού στο Λος Άντζελες, ώστε να καταφέρει να φτάσει πρώτη στα προϊόντα με έκπτωση. "Όλοι άρχισαν να ουρλιάζουν, να τραβούν ο ένας τον άλλο και να σπρώχνονται και μετά όλη η ατμόσφαιρα είχε γεμίσει... πιπέρι" είχε πει τότε καταναλώτρια στους "Los Angeles Times". Από το "ανταγωνιστικό shopping", όπως το χαρακτήρισαν οι αρχές, τραυματίστηκαν συνολικά 20 άνθρωποι.
Οι ουρές της Κατεχάκη
Υπάρχει πλήθος περιστατικών στις ΗΠΑ που φανερώνουν τα αποτελέσματα του παραλογισμού της Black Friday. Μια παρόμοια εμπειρία, ευτυχώς χωρίς ατυχήματα και θύματα, είχαμε ζήσει πέρυσι στις 7 Σεπτεμβρίου, όταν αλυσίδα γυμναστηρίων ανακοίνωσε προσφορά στις ετήσιες συνδρομές. Σχηματίστηκαν ατελείωτες ουρές στην Κατεχάκη από κόσμο που διεκδικούσε συνδρομή με λιγότερα από 50 ευρώ τον χρόνο.
Παρά τα πολλά ατυχήματα, όμως, η μέρα - θεσμός για τους μεγάλους επιχειρηματίες εξαπλώνεται. Αυτή τη στιγμή η Black Friday γίνεται ακόμη στον Καναδά, στη Βρετανία, στο Μεξικό, στον Μαυρίκιο, στην Ινδία, στο Πακιστάν και στη Νότια Αφρική.
“Η Μαύρη Παρασκευή δεν είναι γιορτή”
Την αντίθεσή τους στη μονιμοποίηση της Black Friday και στην Ελλάδα έχουν εκφράσει πολλές συλλογικότητες και σωματεία. "Η Μαύρη Παρασκευή δεν είναι γιορτή, είναι καφρίλα εργοδοτική - καταναλωτική" σημειώνει ο Σύλλογος Υπαλλήλων Βιβλίου - Χάρτου - Ψηφιακών Μέσων Αττικής. Όπως τονίζει ο σύλλογος, το πρόβλημα δεν είναι οι "καλές τιμές", αλλά τα "ψίχουλα" που δίνονται στους εργαζόμενους. Αναφερόμενος στα Public συγκεκριμένα, που στο παρελθόν είχαν πραγματοποιήσει έκθεση με θέμα "Οι δικές μας Κυριακές" καταπατώντας την κυριακάτικη αργία, ο σύλλογος σημειώνει χαρακτηριστικά: "Φαίνεται ότι για την εργοδοσία των Public οι 'καλές τιμές' πάνε πακέτο με την κακή - εξευτελιστική τιμή της δουλειάς των εργαζομένων της".
“Οι μεγάλοι θέλουν τον τζίρο των μικρών”
Την αντίθεσή της εκφράζει και η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ελλάδας (ΟΙΥΕ). «Μετά την απελευθέρωση της λειτουργίας των καταστημάτων τις Κυριακές, μετά την καθιέρωση του θεσμού της λευκής νύχτας από διάφορους δήμους της χώρας, οι μεγάλες εμπορικές αλυσίδες, με επικεφαλής τα Public και το εκπτωτικό χωριό της Mc Arthur Glenn, ανακάλυψαν και την Black Friday», αναφέρει στη δική της ανακοίνωση η Ομοσπονδία. Μιλώντας στην "Α", ο γενικός γραμματέας της ΟΙΥΕ Παναγιώτης Κυριακούλης τονίζει ότι "Η όλη κίνηση γίνεται από τις μεγάλες αλυσίδες του λιανεμπορίου ώστε να προσεγγίσουν τον τζίρο που πάει σε μικρότερα καταστήματα". Ο Π. Κυριακούλιας εξηγεί ότι οι μικρές επιχειρήσεις "δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στο διαφημιστικό και λειτουργικό κόστος της Black Friday και, ήδη χτυπημένες από την κρίση, δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν ούτε στο ξέφρενο πανηγύρι με τις συνεχείς προσφορές".
Παράλληλα, πιο δυσμενής γίνεται, όπως τονίζει, η θέση των εργαζομένων, καθώς "υπάρχει η πληροφόρηση ότι θα ανοίξουν καταστήματα νωρίτερα. Συνεπώς, θα επιβαρυνθεί χωρίς αμοιβή για παραπάνω ώρες εργασίας ο εργαζόμενος και χωρίς την ξεκούραση που δικαιούται. Θα κληθεί επίσης να αντιμετωπίσει ορδές καταναλωτών που θα τσακώνονται για τα προϊόντα". Σε αυτό το σημείο διαπιστώνεται ότι είναι ασαφής η νομοθεσία, καθώς "υπάρχει περιορισμός μόνο για την ώρα κλεισίματος και όχι για την ώρα έναρξης".
“Να ξεκαθαρίσουν ότι δεν παραβιάζουν την αργία της Κυριακής”
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του εμπορικού συλλόγου Αθηνών Νικόλας Κογιουμτσής λέει στην "Α" ότι ο εμπορικός σύλλογος δεν μπορεί να ταχθεί υπέρ ή κατά της διαδικασίας από τη στιγμή που αυτή είναι νόμιμη. Απευθύνει ωστόσο έκκληση στους ιδιοκτήτες των καταστημάτων "να μη χρησιμοποιούν αθέμιτους τρόπους". Θα πρέπει, υπογραμμίζει ο Ν. Κογιουμτσής, να ξεκαθαρίσουν τα καταστήματα "αν η προσφορά που διαφημίζουν ότι θα ισχύει μέχρι και Κυριακή θα ισχύει την Κυριακή για το ηλεκτρονικό ή για το φυσικό κατάστημα, καθώς βάσει νόμου αυτή την Κυριακή τα καταστήματα πρέπει να είναι κλειστά". Παράλληλα, επισημαίνει πως αν καθιερωθεί τελικά η Black Friday, τότε θα πρέπει να υπάρξει συνολικά μια πολιτική που θα υποστηρίζει και τους μικρομεσαίους για τους οποίους η σημερινή μέρα "δεν θα λειτουργήσει θετικά". Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο πρόεδρος του εμπορικού συλλόγου, "στην εκπτωτική περίοδο που είχαμε πριν από κάποιες μέρες υπήρξε μεσοσταθμική μείωση 10% της ζήτησης και της κατανάλωσης".
“Να απέχει ο κόσμος”
"Πρόκειται για την εισαγωγή ακόμη μίας αμερικανικής πρακτικής που προωθεί τον καταναλωτισμό, περνά στα όρια της μανίας και φτάνει μέχρι τον καννιβαλισμό" τονίζει ο συντονιστής του Τμήματος Εργατικής Πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ Γιάννης Τοπαλιάν. "Κερδισμένες θα είναι μόνο οι μεγάλες αλυσίδες που έχουν τα μεγάλα στοκ και μετατρέπουν τον πολίτη σε καταναλωτικό αγρίμι για να αυξήσουν τα κέρδη τους" επισημαίνει και κάνει λόγο για εργασιακή μέρα "απόλυτης εντατικοποίησης με κινδύνους για τη σωματική ακεραιότητα των εργαζομένων". Καλεί τους πολίτες να απέχουν και τόνισε ότι οι μηχανισμοί του κράτους πρέπει να είναι ενεργοί ώστε να αντιμετωπιστούν φαινόμενα εργοδοτικής αυθαιρεσίας.
