ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
"Δυο μέρες τα έχουμε και μαράθηκαν ή, όπως λέει η κόρη μου, στενοχωρήθηκαν κι αυτά». Βρισκόμαστε στη σκηνή οικογένειας προσφύγων στον προσωρινό χώρο φιλοξενίας στα Λαγκαδίκια σε παλιό στρατόπεδο. Η ζέστη είναι αφόρητη. Αν και η θερμοκρασία δεν ξεπερνά τους 30 βαθμούς, οι σκηνές θυμίζουν θερμοκήπιο και μέσα τους μαραζώνουν άνθρωποι και ελπίδες. Όπως τα τριαντάφυλλα της μικρής από τη Συρία, οι πρόσφυγες δεν ξεριζώθηκαν μόνο, αλλά υποχρεώνονται να ζουν σε ένα αποπνικτικό περιβάλλον.
Δεν φταίνε μόνο η ζέστη και η ελλιπής αντιμετώπισή της. Η θλίψη γίνεται όμως αγανάκτηση όταν οι πρόσφυγες αισθάνονται παρείσακτοι, ενώ ηχούν ακόμη μέσα τους οι βομβαρδισμοί. «Σκέψου ότι κάθεσαι μόνο ένα λεπτό και έχεις ιδρώσει» μου λέει ο πατέρας της οικογένειας που με φιλοξενεί στη «σάουνα», όπως αποκαλούν τη σκηνή. Το χιούμορ ίσως είναι το μόνο που υπάρχει σε αφθονία στον καταυλισμό.
Λιποθυμίες
Πριν φτάσω στη σκηνή, είδα δύο πρόσφυγες να λιποθυμούν, πιθανότατα από τη ζέστη. Ο ένας μέσα στο στρατόπεδο στα Λαγκαδίκια και μια γυναίκα στον δρόμο για το παλιό εργοστάσιο της Sinatex και νέο προσωρινό χώρο φιλοξενίας στο Καβαλάρι. Περπατούσε για ώρα μαζί με τον άντρα της κάτω από τον ήλιο, στην άκρη του δρόμου, «φλερτάροντας» με κάποιο δυστύχημα.
Ο οδηγός του λεωφορείου με αφήνει να κατέβω για να τους συναντήσω στη μέση του πουθενά, καθώς δεν υπάρχει στάση. Βρισκόμαστε σε μια ζώνη εκπαίδευσης σκύλων, που κρίνοντας από την ταμπέλα μάλλον είχε πάψει καιρό να είναι ζώνη για οτιδήποτε ζωντανό. Περπατάμε ο ένας πίσω από τον άλλο.
Όποτε δεν περνούν αμάξια καταφέρνουμε να ανταλλάξουμε ορισμένες κουβέντες σε βασικά αγγλικά. Οι δυο τους κρατιούνται χέρι - χέρι, όπως έκαναν για πέντε ημέρες όταν προσπάθησαν ξανά να περάσουν τα σύνορα. «Μας έπιασε η αστυνομία και πλέον περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει". Όταν φτάνουμε στον χώρο της Sinatex. Αστυνομία και Στρατός δεν με αφήνουν να μπω, όμως το σιδερένιο στην όψη εργοστάσιο δεν αφήνει επίσης πολλά περιθώρια για θετικές σκέψεις.
«Πήγαινε να τ' αγοράσεις»
Στα Λαγκαδίκια η δυσαρέσκεια είναι εμφανής και η ένταση ξεκινά συνήθως από αφορμές ασήμαντες για εξωτερικούς παρατηρητές. Ένα στρατόπεδο που βράζει κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ενδεικτικά είναι τα λόγια άλλου πατέρα πρόσφυγα: «Για το απλό πράγμα, όπως ένα χαρτί υγείας, δεν μπορούμε να βρούμε άκρη. Πριν από λίγες μέρες αυτό που μας έδωσαν το έκλεψε κάποιος. Εξηγήσαμε στις οργανώσεις την κατάσταση, αλλά δεν ήθελαν να μας δώσουν. Στο τέλος, μάλιστα, μας είπαν αν θέλουμε να πάμε να το αγοράσουμε. Πίστεψέ με, αν μπορούσαμε, θα το κάναμε! Δεν έχουμε έρθει όμως για τουρισμό».
Η εμπιστοσύνη των προσφύγων προς τις οργανώσεις φαίνεται να έχει χαθεί, γιατί πάντα ακούνε για τα πάντα πως «θα γίνουν αύριο» και τελικά δεν γίνονται ποτέ. Χαρακτηριστικό το πρόβλημα με τις διαρροές σε τουαλέτες. Έχει αναφερθεί πολλές φορές, η οσμή είναι έντονη, αλλά το πρόβλημα παραμένει. «Η Ευρώπη των δικαιωμάτων δεν μας αναγνωρίζει ούτε τα δικαιώματα των ζώων» λένε.
Συχνά φεύγουν από το στρατόπεδο για να «ανασάνουν». Στη φύση βρίσκουν κάτι από το χαμένο παρελθόν. Λίγα μέτρα έξω από το στρατόπεδο, δύο πρόσφυγες φροντίζουν ένα χτυπημένο σκυλί, άλλοι σκαρφαλώνουν σαν μικρά παιδιά σε δέντρα, άλλοι μαζεύουν καρπούς. Το τελευταίο φαίνεται να ενοχλεί κάποιους κατοίκους του χωριού, ειδικά αν τα φρούτα αυτά προέρχονται από τις αυλές τους.
«Έχουν περάσει δύσκολα, αλλά...»
Σε καφετέριες, λεωφορεία, ταξί ακούω την ίδια φράση: «Εντάξει, έχουν περάσει δύσκολα κι αυτοί, αλλά πρέπει να μας σέβονται. Να σέβονται τον πολιτισμό και τη θρησκεία μας». Το βίωμα του πολέμου ισοπεδώνεται από το «εντάξει». Ίσα για να τηρηθούν τα προσχήματα, η φράση ξεκινά από δήθεν κατανόηση της κατάστασης και τελειώνει εκεί όπου αρχίζει ο φόβος μην χαθούν τα ροδάκινα από το δέντρο της αυλής.
Η πραγματικότητα όμως βλέπει τα ροδάκινα και γελάει. Στη σκηνή της οικογένειας, που μ' έχει καλέσει να πάρω μια γεύση της καθημερινότητας, αισθάνομαι τη φιλοξενία που τους λείπει. Με κερνούν από το τσάι τους, το οποίο φτιάχνουν «μέτριο» παρότι δεν μένουν παρά λίγες κουταλιές ακόμη ζάχαρη στο βάζο. Στη συνέχεια μοιράζονται τη δική τους ιστορία και ο πατέρας μού εξηγεί γιατί είναι μόνος με τις δύο κόρες του: «Είμαστε κανονικά 10 άτομα, αλλά χωριστήκαμε στην Τουρκία. Τα υπόλοιπα 6 παιδιά και η μητέρα τους βρίσκονται εκεί. Εμείς φύγαμε διότι ήλπιζα πως θα καταφέρω να βρεθώ σε κάποια χώρα όπου θα μπορούσα να αποκατασταθώ και να επανενωθούμε».
Η οικογένεια παραμένει χώρια για περισσότερους από πέντε μήνες. Αρχικά ήθελε να πάει στην Ιταλία. Έδωσε σε διακινητές περισσότερα από 20.000 δολάρια, οι οποίοι πήραν τα λεφτά εξαφανίστηκαν... Μου δείχνει ένα βίντεο με τον μικρό γιο του. Παίζει στην κουζίνα και χαμογελάει, ενώ πειράζει το καρότσι με τα ψώνια.
Η απόσταση με την κανονική ζωή, πριν από τον πόλεμο, εκμηδενίζεται χάρη στο πάτημα ενός κουμπιού στο τηλέφωνό του. Μακάρι ένα πάτημα να ήταν αρκετό για να επιστρέψουν στις μέρες που το παιδί μπορούσε ανέμελα να παίζει στην κουζίνα και το ίδιο ανέμελα ο πατέρας να καταγράφει με την κάμερα τη στιγμή. «Δεν τον έβαζα ποτέ στο καρότσι. Τον είχα στην αγκαλιά μου και πηγαίναμε βόλτα, ήμασταν αχώριστοι» λέει με πόνο ψυχής.
Δεν θέλουν να γυρίσουν στην Ειδομένη
Στον καταυλισμό, σύμφωνα με την καταγραφή της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, που διαχειρίζεται τον χώρο, υπάρχουν 886 πρόσφυγες. Από αυτούς οι συντριπτικά περισσότεροι είναι Σύροι (830), οι 50 είναι Ιρακινοί και υπάρχουν 7 ασυνόδευτοι ανήλικοι από το Αφγανιστάν. Η υπηρεσία του ΟΗΕ υποστηρίζει ότι οι πρόσφυγες έχει αποδεχτεί πως δεν θα ανοίξουν τα σύνορα με την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και αναμένουν τις διαδικασίες για την καταγραφή των αιτημάτων ασύλου και τη μετεγκατάσταση.
Η έναρξη των διαδικασιών αποτελεί την μεγαλύτερη ανάγκη, υποστηρίζει η υπηρεσία, ενώ ακολουθούν σε σοβαρότητα οι περιπτώσεις προσφύγων με ιατρικά προβλήματα. Σύμφωνα με τον αναπληρωτή υπουργό Μεταναστευτικής Πολιτικής Γιάννη Μουζάλα, το σχετικό πρόγραμμα πρόκειται να ξεκινήσει από αύριο. Η καθυστέρηση των διαδικασιών εκτιμάται ότι οφείλεται στην κυβερνητική πρόθεση να ξεκινήσουν σε όλους τους χώρους ταυτόχρονα, ώστε να μην σημειωθούν άτακτες μετακινήσεις.
Ενίσχυση της περίθαλψης και μουσαμάς
Την Τετάρτη έγινε αλλαγή υπευθύνου στην υπηρεσία -συνηθίζεται να γίνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα-, η οποία αναμένεται να συνοδευτεί με βελτιωτικές δράσεις. Θα έχει προηγηθεί η ενημέρωση του νέου υπευθύνου για τις ανάγκες κάθε σκηνής και θα υπάρξει η κατάλληλη ενίσχυση. Σύμφωνα με την υπηρεσία θα γίνει επίσης πιο εντατική και θα είναι όλη την εβδομάδα. Για τη ζέστη, θα επιστρατευτεί μάλλον ο παραδοσιακός μουσαμάς.
Αυτοοργάνωση και εκλογές
Στνο σχεδιασμό της Ύπατης Αρμοστείας βρίσκεται επίσης η ενίσχυση της αυτοοργάνωσης. Υπάρχει η σκέψη να σχηματιστούν επιτροπές από πρόσφυγες για ζητήματα όπως η υγεία, η παιδική προστασία και η καθαριότητα, οι οποίες θα προκύπτουν από εκλογές. Οι επιτροπές θα αναδεικνύουν τα ζητήματα που απασχολούν την κοινότητα και έτσι η υπηρεσία θα έχει μια συγκροτημένη και συνολική εικόνα.
Στο άμεσο μέλλον αναμένεται να γίνει συλλογική κουζίνα, στην οποία θα συμμετέχουν και πρόσφυγες. Αφενός θα αυξηθεί η ποικιλία των φαγητών με γεύσεις που θα πλησιάζουν πολύ περισσότερο στις προτιμήσεις τους, αφετέρου θα είναι μια ευκαιρία για αρκετούς να ενεργοποιηθούν και να αφήσουν λίγο στην άκρη τα προβλήματα. Πάντως ήδη υπάρχει μια εθελοντική ομάδα προσφύγων η οποία συμμετέχει στον καθαρισμό του χώρου και λέγεται Τζάφρα. Το όνομά της το πήρε από Παλαιστίνια η οποία σύμφωνα με τους εθελοντές σκοτώθηκε το 1982 στη Βηρυτό από Ισραηλινούς στρατιώτες.
Για την πρωτοβουλία πάντως έχουν υπάρξει αντιδράσεις από άλλους πρόσφυγες, οι οποίοι θεωρούν πως υπάρχει απώτερος σκοπός. Γι' αυτό μια λύση θα ήταν, σύμφωνα με τους πιο ψύχραιμους, οι εθελοντές της Τζάφρα «να φύγουν τελευταίοι», δείχνοντας έτσι ότι τους ενδιαφέρει το κοινό καλό και όχι να συντομεύσουν προς όφελός τους οι διαδικασίες.
Στα άμεσα σχέδια για τον χώρο είναι και η εγκατάσταση σχολείου. Σε ένα από τα λίγα κτήρια του στρατοπέδου που έχουν μείνει όρθια έχουν γίνει ήδη εξωτερικά γκράφιτι με κινούμενα σχέδια και μένει να διαμορφωθεί εσωτερικά ο χώρος. Όπως έγραφε την Πέμπτη η «Α», το υπουργείο Παιδείας σχεδιάζει σχολικές δομές σε κάθε χώρο φιλοξενίας προσφύγων.
Έμφαση θα δοθεί στις ξένες γλώσσες και στην πληροφορική, ενώ παράλληλα εξετάζεται για τους ενήλικους η πιστοποίηση γνώσεων σε μη τυπικές ειδικεύσεις όπως υδραυλικοί, ψυκτικοί και ηλεκτρολόγοι. Αντίστοιχη πρωτοβουλία λαμβάνεται και για θερινά πανεπιστήμια, ενώ από τον Σεπτέμβριο σχεδιάζεται η διευκόλυνση της διαδικασίας εισαγωγής των προσφύγων στα πανεπιστήμια.
