ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
Δεν είναι μόνο οι ιστορίες των προσφύγων που έχουν χαραχτεί στη μνήμη του καθένα, αλλά και τα πρόσωπά τους. Πρόσωπα άλλοτε δακρυσμένα για τη ζωή που άφησαν πίσω. Άλλοτε ανακουφισμένα και χαρούμενα, γιατί είχαν αφήσει πίσω το ταξίδι στη θάλασσα. Πολλά δεν τα αντικρίσαμε ποτέ. Από το 2000 μέχρι σήμερα, ο αριθμός των θαλασσοπνιγμένων φτάνει τους 35.000. Μόνο φέτος 1.500 πρόσφυγες έχασαν τη ζωή της, 600 από τους οποίους ήταν παιδιά. Αυτό το "κενό" θέλει να καλύψει η πρωτοβουλία της καταλανικής οργάνωσης Stop Mare Mortum, που ζητάει από καλλιτέχνες σε όλο τον κόσμο να ζωγραφίσουν προσωπογραφίες όσες οι ψυχές που χάθηκαν, προσπαθώντας έτσι να αναδείξει το παράδοξο και συνάμα τραγικό φαινόμενο να πεθαίνουν καθημερινά τόσοι άνθρωποι μπροστά στην πόρτα μας.
Ήθελαν να "μιλήσουν"
Ανάμεσα στα μέλη της πρωτοβουλίας βρίσκεται ο σκιτσογράφος Γιώργος Κωνσταντίνου, που είναι εδώ και χρόνια κάτοικος Βαρκελώνης και μας μίλησε για την ιδέα που γεννήθηκε μετά το μεγάλο ναυάγιο στη Σικελία πέρυσι την άνοιξη, όπου έχασαν τη ζωή τους 800 άνθρωποι. Τότε, στο mail του Γιώργου και άλλων, έφτασε μήνυμα από φίλο τους που έλεγε "πρέπει να κάνουμε κάτι". Λίγο καιρό αργότερα, στο κάλεσμά τους έχουν ανταποκριθεί καλλιτέχνες από 18 χώρες και γίνονται εκθέσεις σε τακτά χρονικά διαστήματα. "Με εντυπωσίασε πόσο διαφορετική αντιμετώπιση είχε ο καθένας και πόσο διαφορετικό μήνυμα ήθελε να περάσει. Με εντυπωσίασε ακόμη η δίψα των καλλιτεχνών να χαρίσουν ένα έργο χωρίς καν να το υπογράψουν. Είναι κάτι που δείχνει την ανάγκη όλων μας να κάνουμε κάτι". Έτσι, βλέπουμε σχέδια με πρόσωπα που ενσαρκώνουν ολοζώντανα τον πολιτισμό της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής, αλλά και πρόσωπα σαν εκείνο παιδιού, που τα μάτια είναι τα μόνα που βρίσκονται πάνω από το κύμα. Στον αφρό του κύματος είναι ζωγραφισμένες νεκροκεφαλές και τριγύρω από το πρόσωπο υπάρχουν σπίτια. Σπίτια που, αν ήταν ανοιχτά, δεν θα χρειαζόταν να βγουν οι πρόσφυγες στα ανοιχτά.
Μέσα σε δύο χρόνια η Ευρώπη γέμισε φράχτες. Άλλοτε εκφράζοντας τη φασιστική πλειοψηφούσα αντίληψη των πολιτών, άλλοτε ως πολιτικός ελιγμός για την αντιμετώπιση της ανερχόμενης Ακροδεξιάς. Φράχτες υπάρχουν ακόμη και σε μέρη που ελάχιστα έχουμε ακούσει, όπως οι ισπανικές πόλεις Θέουτα και Μελίγια, που βρίσκονται σε αφρικανικό έδαφος και στις οποίες στήθηκαν οι πρώτοι. "Έχουν γύρω - γύρω έναν τριπλό φράχτη φτιαγμένο από ξυράφια και δεν το ξέρει κανείς αν και συμβαίνει δίπλα μας". Είτε πάντως σε περιοχές που ξέρουμε ότι υπάρχουν, είτε όχι, οι φράχτες κάνουν την ίδια δουλειά, ωθούν τον κόσμο στον θάνατο. "Αντί να πάρει τους εύκολους δρόμους, αναγκάζεται να μπει σε μια διαδικασία στην οποία εμπλέκονται μαφίες και υπάρχει ο κίνδυνος της θάλασσας".
Ο αριθμός των έργων δείχνει τον παραλογισμό των θανάτων
"Μέχρι σήμερα έχουν συγκεντρωθεί 136 έργα. Αντιλαμβάνεσαι πόσο... παράλογο είναι να φτάσουμε τα 35.000. Ίσως έτσι μπορέσουμε να σκεφτούμε πόσο πιο παράλογο είναι να έχουν πεθάνει 35.000 άνθρωποι στην πόρτα μας". Η πρωτοβουλία, τονίζει ο Γιώργος, δεν θέλει να στείλει μόνο ένα μήνυμα για τη φρίκη στη Μεσόγειο. Θέλει ακόμη να δείξει ότι αυτή η φρίκη συμβαίνει σε "έναν παράδεισο" όπως η Μεσόγειος. "Μια οδό που ενώνει τους λαούς, που είναι η κοινή μας Ιστορία και ομορφιά". Όπως τονίζει ακόμη: "Η Ευρώπη δεν έχει πρόβλημα με τους πρόσφυγες. Οι πρόσφυγες αποκάλυψαν τα προβλήματα της Ευρώπης. Μας έκαναν την τιμή να δείξουν τα χάλια μας".
Έκθεση από 3.000 χλμ. μακριά
Απόψε στην γκαλερί ΤΕΤΤΙΞ στη Θεσσαλονίκη (Διαλέτη 3) ολοκληρώνεται η έκθεση των έργων. Το πρόβλημα της απόστασης από τη Βαρκελώνη υπερκαλύφθηκε από τη διάθεση που έδειξαν οι άνθρωποι της γκαλερί και πολλοί ακόμα. "Από αυτό και μόνο φαίνεται πόσο κάποιος μπορεί να εμπιστεύεται την αυτοοργάνωση". Ο γκαλερίστας δημιούργησε το κενό ώστε να βρεθούν ημέρες για να γίνει η έκθεση, άλλοι βοήθησαν να στηθεί, άλλοι αφισοκόλλησαν, άλλοι το προώθησαν μέσα από τα social media. Ο γκαλερίστας έδωσε επίσης δωρεάν τον χώρο και οι εκτυπώσεις των έργων έγιναν σε τιμή κόστους. Από τις πωλήσεις των αντίτυπων θα πληρωθούν τα έξοδα της εκτύπωσης και τα υπόλοιπα χρήματα προορίζονται για τις επόμενες εκθέσεις.
"Η τέχνη μπορεί να δώσει μορφή στα όνειρά μας"
Την Παρασκευή περίπου 20 καλλιτέχνες σχεδίασαν ζωντανά όλοι μαζί. Ήταν μια δημιουργική βραδιά, μια κοινή στιγμή των εικαστικών και παράλληλα ξεχωριστή, καθώς "έχουμε συνηθίσει να δουλεύει ο καθένας κλεισμένος στο σπίτι του". Η βραδιά εκείνη είναι ακόμη ένα δείγμα της δύναμης που μπορεί να έχει η τέχνη. Όχι μόνο να ξεκουνήσει εικαστικούς από τα σπίτια τους, αλλά, περισσότερο ακόμη, συνειδήσεις σε όλο τον κόσμο. "Ή τέχνη μπορεί να δώσει μορφή στις ιδέες μας, στα όνειρά μας, να πολεμήσει του εφιάλτες μας και να αποτελέσει ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο", τονίζει ο Γιώργος. Οι άνθρωποι που ασχολήθηκαν είναι η απόδειξη. Την ώρα που οι κυβερνήσεις παζαρεύουν τι θα κερδίσουν και τι θα χάσουν με το να φιλοξενήσουν πρόσφυγες, έδειξαν ξανά ότι αντιλαμβάνονται στην πραγματική της διάσταση την αλληλεγγύη και έκαναν πολλά περισσότερα, παρ' ότι χρεοκοπημένοι από τα Μνημόνια.
Οι επόμενες εκθέσεις που αναμένεται να γίνουν στην Ελλάδα θα είναι σε Ξάνθη και Λάρισα. Οι προδιαγραφές που τίθενται είναι απλές και μπορείτε να τις βρείτε στο stopmaremortum.org.
