Της Μίνας Κωστοπούλου
Μια από τις παραμέτρους που ανησυχούν τους κατοίκους της Ιερισσού είναι τα σχεδιαζόμενα φράγματα απόθεσης τοξικών αποβλήτων. Η διεθνής εμπειρία από ανάλογες κατασκευές δεν είναι καθόλου καθησυχαστική. Η κατάρρευση φραγμάτων την τελευταία εικοσαετία έχει ενταθεί, σύμφωνα με μελετητές. Ο αυξανόμενος ανταγωνισμός μεταξύ των μεταλλευτικών εταιρειών για ολοένα περισσότερες εξορύξεις αυξάνει τον όγκο των παραγόμενων τοξικών αποβλήτων, την ώρα που για να μειωθεί το κόστος τα φράγματα αποδεικνύονται ολοένα πιο ασταθή.
Στα τρία σχεδιαζόμενα φράγματα των Σκουριών και και του Στρατωνίου οι συνθήκες για τέτοιου είδους κατασκευές είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικές, λόγω της έντονης σεισμικότητας της περιοχής, αλλά και του ότι οι δραστηριότητες της Eldorado Gold αφορούν μια απολύτως κατοικημένη περιοχή, μια περιοχή υψηλής περιβαλλοντικής αξίας.
Σαφώς, οι επενδυτές λίγο ενδιαφέρονται γι' αυτά. Έτσι, στη Χαλκιδική, ελλείψει σημαντικών αδειών και εγκρίσεων, η Eldorado έχει ήδη ξεκινήσει την εκχέρσωση του δάσους και την αποστράγγιση των υδάτων στα ρέματα όπου θα δημιουργηθούν τα φράγματα. Πρόκειται για χώρους απόθεσης αποβλήτων ιδιαίτερα τοξικών, που, άπαξ και δημιουργηθούν, ανά πάσα στιγμή θα μπορούσαν να "πνίξουν" τον κόλπο της Ιερισσού.
Διεθνής εμπειρία
* Δεν πάνε τρεις μήνες από όταν τοξική λάσπη "έπνιξε" ένα ολόκληρο χωριό στη Βραζιλία. Μερικά χιλιόμετρα πιο πέρα λειτουργούσε μεταλλείο εξόρυξης σιδήρου. Δεκαεπτά άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όταν δύο φράγματα αποβλήτων του μεταλλείου κατέρρευσαν στις αρχές του περασμένου Νοεμβρίου σκορπώντας την καταστροφή σε μια έκταση εκατοντάδων χιλιομέτρων και απειλώντας τις ζωές χιλιάδων κατοίκων.
* Λίγες μέρες αργότερα 113 εργαζόμενοι σε μεταλλείο εξόρυξης νεφρίτη στη Βιρμανία βρήκαν τον θάνατο όταν φράγμα αποβλήτων ύψους 60 μέτρων κατέρρευσε. Τα απόβλητα κάλυψαν έκταση 663 χιλιομέτρων και καταστράφηκαν 15 τ.χλμ. γης και ποταμών, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι να μην έχουν πρόσβαση σε πόσιμο νερό. Στο μεταλλείο της κοινότητας Hpakant το 2014 τα κέρδη έφτασαν τα 31 δισ. δολάρια, με τον πλούτο να καταλήγει στα χέρια επενδυτών διαπλεκόμενων με το προηγούμενο στρατιωτικό καθεστώς της χώρας, σύμφωνα με τη ΜΚΟ Global Witness, που δραστηριοποιείται για την ανάδειξη της σχέσης διαφθοράς και περιβαλλοντικών καταστροφών.
* Τον Αύγουστο η Αμερικανική Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος (EPA) ανέλαβε την ευθύνη για την απελευθέρωση 3,8 εκατ. λύτρων λυμάτων στον ποταμό Άνιμας στο Κολοράντο των ΗΠΑ, τα οποία συγκρατούσε φράγμα κοντά στο εγκαταλελειμμένο ορυχείο Γκολντ Κινγκ. Ο εκπρόσωπος της EPA χρέωσε την οικολογική καταστροφή που προκλήθηκε σε "κατά λάθος ενέργεια", όπως είπε.
* Το καλοκαίρι του 2014 φράγμα συγκράτησης αποβλήτων του μεταλλείου χαλκού και χρυσού Mount Polley στη Βρετανική Κολομβία στον Καναδά κατέρρευσε. Πέντε εκατ. κυβικά μέτρα αποβλήτων σκόρπισαν στα ρέματα της περιοχής. Απαγορεύτηκε η χρήση του νερού από τις λίμνες και τα ποτάμια της περιοχή. Η Imperial Metals γνώριζε ότι η στάθμη του νερού πίσω από το φράγμα ήταν επικίνδυνα υψηλή.
* Περίπου ένα εκατομμύριο κυβικά μέτρα κόκκινης τοξικής λάσπης διέρρευσαν από τη δεξαμενή εργοστασίου παραγωγής αλουμίνας στη δυτική Ουγγαρία τον Οκτώβριο του 2010 προκαλώντας το θάνατο δέκα ανθρώπων και τον τραυματισμό 123.
Αυτά είναι λίγα μόνο από τα πρόσφατα περιστατικά...
Νέα μελέτη
Το καλοκαίρι, ένα χρόνο αφότου κατέρρευσε το φράγμα συγκράτησης αποβλήτων του μεταλλείου χαλκού και χρυσού Mount Polley στη Βρετανική Κολομβία, δημοσιεύτηκε νέα μελέτη που έρχεται να ανατρέψει την "κοινή παραδοχή" ότι η χρήση νέας τεχνολογίας και η εφαρμογή των βέλτιστων πρακτικών των μεταλλευτικών εταιρειών έχει συμβάλει στη μείωση των ατυχημάτων σε φράγματα αποβλήτων.
Η μελέτη, με τίτλο "Το ρίσκο, η αστική ευθύνη και τα οικονομικά των αποτυχιών στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης αποβλήτων" (The Risk, Public Liability, and Economics of Tailings Storage Facility Failures), εκτιμά:
* Το ποσοστό κατάρρευσης φραγμάτων αυξάνεται. Το 50% σοβαρών ατυχημάτων τα τελευταία 70 χρόνια έχει συμβεί την εικοσαετία 1990-2009.
* Η αυξανόμενη τάση ενισχύεται από -και όχι παρά- τις μοντέρνες μεταλλευτικές πρακτικές. Εξάλλου ο εντεινόμενος ανταγωνισμός μεταξύ των μεταλλευτικών εταιρειών στην προσπάθειά τους να εξορύξουν όλο και περισσότερα μέταλλα από χαμηλής περιεκτικότητας κοιτάσματα αυξάνει την παραγωγή του όγκου των τοξικών αποβλήτων. Για λόγους κόστους, τα απόβλητα εναποτίθενται σε ολοένα και πιο ασταθή φράγματα.
* Αναμένονται παγκοσμίως από το 2010 έως το 2019 έντεκα ακόμη καταστροφικές καταρρεύσεις φραγμάτων.
* Στην πλειονότητα ανάλογων περιστατικών, οι εταιρείες δεν έχουν λάβει μέτρα πρόληψης ούτε προβλέπονται αποζημιώσεις. Οι μεταλλευτικές εταιρείες δεν μπορούν να πληρώσουν τη ζημιά και το κόστος μετακυλίεται στις κυβερνήσεις.
Πηγή: The Risk, public liability, & economics of tailings storage facility failures, July 2015, L.N. Bowrer και D. M. Chambers
