ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
Στη γωνιά Στουρνάρη και Πατησίων στο Πολυτεχνείο, έξω από τον σταθμό στην Ομόνοια, στον πεζόδρομο της Ερμού, στο Θησείο, το Σύνταγμα, στις πλατείες και τους πεζόδρομους όλων των πόλεων της χώρας. Οι καστανάδες είναι εκεί για να θυμίζουν στους νεότερους τις εποχές που δεν γνώρισαν. Για να συνδέουν το μεροκάματο με τη ρομαντική αίσθηση για τον χειμώνα μέσα από τη μυρωδιά του ψημένου κάστανου. Να αποδεικνύουν πως στα "απλά" βρίσκεται όλο το νόημα της ζωής.
Η "ευαισθησία" του δελτίου των 8
Πρόσφατα, οι καστανάδες μπήκαν στα σαλόνια όλων. Όχι ως μουσαφείρηδες που καλέσαμε αφού γευτήκαμε τη ζεστασιά των καρπών τους για να τους ζεστάνουμε με τη φιλοξενία μας, αλλά ως πρώτο θέμα στα δελτία των 8. Η όψιμη ευαισθησία των συστημικών ΜΜΕ πήρε ξανά σάρκα και οστά μετά την επεισοδιακή σύλληψη του 60χρονου καστανά στη Θεσσαλονίκη. Δεν είχε διαφανεί η ίδια ευαισθησία όταν η αστυνομία ξυλοκοπούσε τον κόσμο στις διαδηλώσεις. Όπως συνηθίζεται, το θέμα παρουσιάστηκε ως παραλλαγή σαπουνόπερας, στις οποίες άλλωστε αρέσκονται τα κανάλια τις απογευματινές ώρες. Συνεπώς, θα υπέθετε κανείς καλοπροαίρετα ότι μάλλον δεν ήθελαν να χαλάσουν τη ροή του προγράμματος και κακοπροαίρετα ότι βρήκαν την ευκαιρία να καλλιεργήσουν ακόμη περισσότερο την αντίληψη για κυβερνήσεις που "είναι όλες ίδιες", αν και δεν κρύβονται οι συμπάθειες από τους καναλάρχες σ' εκείνες του παρελθόντος.
Οι καστανάδες βρέθηκαν στο επίκεντρο για όλους τους λάθος λόγους και την ίδια στιγμή δεν ακούστηκε κανένα από τα πολλά αιτήματα που έχουν, ούτε και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. "Είναι δύσκολο να είσαι οτιδήποτε στις μέρες μας, πόσω μάλλον καστανάς" μου λέει ο Δημήτρης, 58 χρόνων που κάνει πάνω από μια δεκαετία το επάγγελμα και τον συνάντησα στο Θησείο. Η αναδουλειά, που μεταφράζεται στην ανάγκη να μείνει 10 και 12 ώρες στο χώρο ώστε να βγει ένα αξιοπρεπές μεροκάματο, αποτελεί το βασικότερο πρόβλημα. "Πώς θα πληρώσω τα ένσημα;" είναι ένα από τα πολλά και γεμάτα αγωνία "πώς".
Ακόμη κι έτσι όμως, το επάγγελμα του καστανά, μαζί με άλλα, όπως είναι του λούστρου, του κουλουρά και του λαχειοπώλη, αποτελεί παραδοσιακό καταφύγιο για τους κατατρεγμένους μεροκαματιάρηδες, που στην κρίση αποτελούν πια τον κανόνα. Βρίσκουν εκεί το φαγητό τους, το ποσό για κάποιον λογαριασμό. Θα κάλυπταν τις ανάγκες τους ακόμη και τώρα με την αναδουλειά αν τα πράγματα ήταν πιο απλά από την πλευρά της πολιτείας.
"Δεν υπάρχει μικροπωλητής με λευκό ποινικό μητρώο"
Οι άδειες κοστίζουν από 600 μέχρι και 2.500 ευρώ τον χρόνο "ανάλογα με το σημείο που θα βρίσκεσαι" μου λέει ο Χρήστος που συνάντησα στην πλατεία Κλαυθμώνος. Την ίδια ώρα, μου διηγείται το δικό του μαρτύριο όταν επιχείρησε να μείνει μόνιμα στη Ζάκυνθο και να εργαστεί εκεί. "Έκανα κανονικά τη διαδικασία και 'κόλλησαν' στο ποινικό μητρώο. Αφορούσε μικροαδίκημα, είχα φάει δύο μήνες με αναστολή το '80. Δεν υπάρχει μικροπωλητής που να μην έχει 'λερωμένο' ποινικό μητρώο κι αυτό γιατί μας κυνηγά από πάντα, δικαίως και αδίκως, η αστυνομία". Ακόμη όμως κι όταν δικαιώθηκε η ένστασή του, βρέθηκε άλλος λόγος ώστε να μην πάρει την άδεια: "Με απέρριψαν γιατί παρέμενα ενεργός επαγγελματίας και δεν ήμουν άνεργος". Παράλογο, όχι λιγότερο παράλογο όμως από αυτό που συνέβη όταν δούλευε σε γειτονιά του Πειραιά. "Είχα άδεια από τη Νομαρχία Πειραιά. Μετά τον 'Καλλικράτη' η άδειά μου έπαψε να ισχύει. Όταν πήγα να την ανανεώσω, απλά το αρνήθηκαν. Τον λόγο ακόμη δεν τον έχω μάθει".
Ο νόμος που "τελειώνει" τους πλανόδιους
Με βάση τον Νόμο 4624/2014 που ψηφίστηκε επί Γεράσιμου Γιακουμάτου, το πλανόδιο στάσιμο εμπόριο απαγορεύεται σε περιοχές με πληθυσμό άνω των 3.000 κατοίκων ακόμη κι αν ο καστανάς είναι ο ίδιος παραγωγός. Αν δεν είναι παραγωγός, αλλά προμηθεύεται τα κάστανα, τότε πρέπει να έχει άδεια μικροπωλητή. Όπως πληροφορηθήκαμε, πλέον άδειες δεν βγαίνουν, εκτός κι "αν έχεις καλές διασυνδέσεις" λέει ο Χρήστος. Ο Παναγιώτης, τον οποίο αντάμωσα στο Σύνταγμα, δεν έχει φαίνεται καλές διασυνδέσεις και γι' αυτό καλείται να πληρώσει πρόστιμο 2.500 ευρώ, το οποίο που του επιβλήθηκε επειδή δεν είχε άδεια. Αν είχε σταθεί ακόμη πιο άτυχος, θα του είχαν κατασχέσει το καρότσι, που κοστίζει 1.000 ευρώ, τις προμήθειες που αντιστοιχούν σε 100 ευρώ για το κάθε σακί με κάστανα, τις λάμπες, το γκάζι και μια ολόκληρη περιουσία. Το πρόστιμο δεν θα το πληρώσει, γιατί, πολύ απλά, δεν μπορεί. Έχει τρία παιδιά και αγωνίζονται με την άνεργη σύζυγό του να τα ζήσουν, αλλά και να αντιμετωπίσουν τη βαριά της ασθένεια, καρκίνο.
Στο άκουσμα της είδησης για τη σύλληψη του καστανά και του τρόπου που αντιμετωπίστηκε από την αστυνομία, ο Παναγιώτης και ο Δημήτρης αισθάνθηκαν την απογοήτευση και την οργή να τους καταπνίγει. Μου είπαν ότι το επάγγελμά τους είναι παραδοσιακό και δεν θα έπρεπε να υπάρχει όλη αυτή η γραφειοκρατία. Μου είπαν επίσης ότι δεν γίνεται οι έμποροι ναρκωτικών να πλουτίζουν και οι ίδιοι να φοβούνται μην τους πάρουν όλη την πραμάτεια. Ο Χρήστος είχε αντίθετη άποψη. Θεωρεί ότι οι συνθήκες δεν δικαιολογούν τη στάση του 60χρονου στη Θεσσαλονίκη, "ο οποίος πήγε απέναντι από καστανά που είχε άδεια και δεν τον σεβάστηκε". Η πραγματικότητα είναι όμως η ίδια. Ότι οι καστανάδες, οι πλανόδιοι πωλητές, άνθρωποι που δεν ανήκουν στη λίστα Λαγκάρντ, όπως θα σου έλεγαν, είναι τα εύκολα θύματα που ζουν για να πληρώνουν.
Η κατάργηση του Νόμου Γιακουμάτου θα ήταν ουσιαστική και συμβολική. Θα έδινε πίσω την πραγματική αίσθηση του καταφύγιου για τους φτωχότερους και στις πόλεις θα κρατούσε ζωντανές τις εστίες ανθρωπιάς. Την ασφάλεια ότι κάποιες συνήθειες, όπως να κοντοσταθείς ίσα για να πάρεις το σακουλάκι με τα κάστανα διακόπτοντας το "τρέξιμο" προς κάποια κατεύθυνση, είτε αυτή είναι η δουλειά είτε κάποια άλλη υποχρέωση, θα παραμείνουν το καταφύγιο και των υπόλοιπων που δουλεύουν από το γραφείο.
