ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ - ΕΛΛΗ ΖΩΤΟΥ
"Σήκω, έρχονται με το καράβι των 6.30", είναι το SMS που έφτασε την τελευταία φορά στο κινητό της Έλενας Μαυρομάτη, εθελόντριας στο Αλληλέγγυο Ιατρείο Πειραιά. Το μήνυμα ήταν από άλλο εθελοντή και αναφερόταν σε δρομολόγιο με χιλιάδες πρόσφυγες που θα έφτανε στο λιμάνι του Πειραιά. Η εγρήγορση για το επόμενο καράβι είναι μόνο ένα μικρό κομμάτι της καθημερινότητας, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί για το Ιατρείο του Πειραιά και τις άλλες συλλογικότητες που συμμετέχουν στην Παμπειραϊκή Πρωτοβουλία, η οποία σχηματίστηκε για την υποστήριξη των προσφύγων. Είναι όμως και μόνο ένα μικρό κομμάτι, αλλά χαρακτηριστικό, της συμβολής των ιατρικών κοινωνικών δομών ανά την Ελλάδα στο προσφυγικό ζήτημα. Ο ρόλος τους είναι ξεχωριστός για τη συνέχιση της πορείας των προσφύγων και στόχος είναι ο καθένας που φεύγει για την επόμενη χώρα, αφενός να στέκεται στα πόδια του, αφετέρου να έχει μαζί του όσα φάρμακα χρειάζεται όταν δεν θα υπάρχει κάποιος να τον βοηθήσει.
Βασικές δράσεις των δομών είναι οι αποστολές γιατρών και εθελοντών στα νησιά υποδοχής των προσφύγων, στα σύνορα και στα κέντρα φιλοξενίας, όπως και η αποστολή φαρμάκων. Πρακτικά αυτό σημαίνει πολύωρα ταξίδια -με εξαίρεση φυσικά τις τοπικές δομές- και σημαντικά έξοδα που προέρχονται από τα... αποθεματικά της τσέπης του καθενός. Σημειώνεται επίσης ότι όλα αυτά γίνονται ενώ οι ανάγκες των αναξιοπαθούντων της δικής μας κρίσης παραμένουν μεγάλες.
"Στεγνώναμε τα μωρά μόλις έβγαιναν από τις βάρκες"
Από βάρκα σε βάρκα που κατέφθανε σε παραλιογραμμή της Λέσβου πήγαιναν κατά την αποστολή τους οι τέσσερις εθελοντές του Ιατρείου Κοινωνικής Αλληλεγγύης Ρεθύμνου, που επισκέφθηκαν το νησί πριν ένα μήνα. "Το πρώτο που κάναμε ήταν να στεγνώσουμε τα μωρά και να αντιμετωπίσουμε τραυματισμούς και λιποθυμίες", μας λέει η εθελόντρια Έλενα Ιωαννίδου. Αφού τέλειωναν τη δουλειά τους εκεί οι τέσσερις εθελοντές γυρνούσαν με ένα αυτοκίνητο γεμάτο μπισκότα και χυμούς στους δρόμους της Μυτιλήνης και τα μοίραζαν στους πρόσφυγες που περπατούσαν μέσα στον ήλιο.
Συνήθως οι πρόσφυγες δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας. Αντιβιώσεις, παιδικά σιρόπια, παυσίπονα και μερικά ακόμη φάρμακα για συγκεκριμένες παθήσεις, είναι όσα έχει χρειαστεί να πάνε στο κέντρο φιλοξενίας στον Ελαιώνα οι εθελοντές του Κοινωνικού Ιατρείου Αθήνας, όπως μας λέει η Λένα Κουγέα. Ακόμη όμως κι όταν οι γιατροί έχουν περιπτώσεις που χρήζουν νοσηλείας, οι ασθενείς πρόσφυγες προτιμούν να συνεχίσουν το ταξίδι τους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα 16χρονου Σύρου όπως μας το μεταφέρει η Βασιλική Ηλιοπούλου από το Μητροπολιτικό Κοινωνικό Ιατρείο Ελληνικού. "Μας έφεραν ένα διαβητικό παλικάρι που ήταν συνέχεια χαμογελαστό. Δεν είχε πάρει για δυο μέρες ινσουλίνη. Σκέψου, όταν τον μετρήσαμε για το ζάχαρο, δεν μπορούσαμε, διότι ήταν πάρα πολύ αυξημένο, πάνω από τα όρια. Το παιδί μάς έλεγε 'δεν πειράζει, δεν τρώω τίποτα, άρα δεν θα πάθω κάτι'. Επιμείναμε και πήγε στο νοσοκομείο, ενώ γιατρός μας του έκανε ένεση με ινσουλίνη. Μάθαμε ότι στο ασθενοφόρο λιποθύμησε, αλλά ευτυχώς η ένεση τον κράτησε στη ζωή".
"Είμαστε πολλοί, χρειαζόμαστε συντονισμό"
Η μεγαλύτερη ανάγκη αφορά τον συντονισμό των ενεργειών. Από την ΜΚΟ "Ηλιαχτίδα", που βρίσκεται στη Μυτιλήνη, η εθελόντρια Βασιλική Ανδρεαδέλλη τονίζει ότι το πιο σημαντικό είναι να υπάρξει συντονισμός."Υπάρχουν πάρα πολλές οργανώσεις και άνθρωποι που έχουν στείλει χρήματα και υλική βοήθεια, αλλά δεν υπάρχει συντονισμός και επικρατεί χάος", μας λέει χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με την ίδια, είναι επίσης σημαντικό να δημιουργηθούν "μεσοσταθμοί" για την άμεση κάλυψη των αναγκών των προσφύγων. Χώρος για να γίνει αυτό είχε βρεθεί, ωστόσο υπήρξαν αντιδράσεις από την τοπική κοινωνία επειδή οι εγκαταστάσεις βρίσκονται δίπλα σε σχολείο. "Όταν το σχολείο έκλεινε λόγω των ελλείψεων δεν είδα να έχουν τον ίδιο καημό", λέει η Β. Ανδρεαδέλλη. Καλύτερη τύχη είχε η προσπάθεια της Παμπειραϊκής Πρωτοβουλίας στον Πειραιά. Εδώ και κάποιο διάστημα ο χώρος αναμονής επιβατών απέναντι από την Πύλη 1 στο λιμάνι φιλοξενεί ιατρείο, ενώ έχουν συγκεντρωθεί φάρμακα και ρούχα.
Προβλήματα λόγω των συνθηκών υποδοχής
"Ήμασταν στο κέντρο της Μόριας στη Μυτιλήνη και πριν το μεγάλο κύμα. Αυτό που κρατάω είναι η κοινωνική αλληλεγγύη, που έφτασε στο maximum", αναφέρει ο Νικήτας Κανάκης από τους Γιατρούς του Κόσμου. Υπογραμμίζει όμως ότι "δεν μπορούν να υποκαθιστούν το κράτος οι οργανώσεις και οι συλλογικότητες. Συγχρόνως ωστόσο, θα πρέπει να διευκολυνθούν ώστε να είναι πιο αποτελεσματικές".
"Πάνω από το 62% των ιατρικών προβλημάτων συνδέεται με τις συνθήκες διαβίωσης. Έχουμε φυσικά και ευάλωτες ομάδες, όπως εγκύους, τραυματίες πολέμου. Τα προβλήματα που βλέπουμε είναι άλλα στα νησιά που φτάνουν και άλλα στην Ειδομένη, στους νεοαφιχθέντες λοιμώξεις του αναπνευστικού, ενώ στα σύνορα τραύματα και αφυδάτωση από την ταλαιπωρία της διαδρομής στην στεριά", μας λέει ο υπεύθυνος προγραμμάτων του ελληνικού τμήματος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα (ΓΧΣ) Απόστολος Βεϊζης. Σημειώνει ακόμη πως βλέπουν πια και προβλήματα που συνδέονται καθαρά με τις συνθήκες υποδοχής και τη μη σίτιση πια στα νησιά, όπως προβλήματα από την ελλιπή διατροφή. "Το ζητούμενο είναι η ύπαρξη λειτουργικού συστήματος υποδοχής", καταλήγει, διατυπώνοντας ένα αίτημα που έχουν όλες οι κοινωνικές δομές.
