Συνέντευξη στην Ειρήνη Λαζαρίδου
Αποφασισμένος να ξανακάνει τη Δικαιοσύνη το καταφύγιο των φτωχών και των αδύναμων ανθρώπων, να εξανθρωπίσει τις ελληνικές φυλακές που έχουν μετατραπεί σε αποθήκες ψυχών και να αλλάξει τους κανόνες δικαίου ώστε να εξασφαλίζεται η ισονομία των πολιτών εμφανίζεται ο Νίκος Παρασκευόπουλος.
Ο νέος υπουργός Δικαιοσύνης που παρέλαβε ένα πολύπαθο και ευαίσθητο χαρτοφυλάκιο, δίνει προτεραιότητα στις θεσμικές αλλαγές προσηλωμένος στην αξία του ανθρώπου, διαβεβαιώνοντας παράλληλα ότι οικονομικά ζητήματα που έχουν κριθεί με δικαστικές αποφάσεις (βλέπε αποδοχές δικαστών) θα τηρηθούν στο ακέραιο. Ο ίδιος βάζει το προσωπικό του στοίχημα για εξανθρωπισμό του σωφρονιστικού συστήματος με έμφαση στην κοινωνική επανένταξη.
* Ένας από τους προγραμματικούς στόχους της νέας κυβέρνησης είναι η στροφή στην κοινωνική δικαιοσύνη. Πώς ακριβώς εννοείτε αυτή τη στροφή;
Η κοινωνική δικαιοσύνη σε συνθήκες οικονομικής κρίσης αναφέρεται ιδίως σε θέματα ισότητας των πολιτών και επίσης διόρθωσης ή πρόληψης συνθηκών δυστυχίας. Η προσπάθεια ενός υπουργείου Δικαιοσύνης να παρέμβει σε αυτές τις δυσκολίες κυρίως θα μεθοδευτεί μέσω της νομοθεσίας και μέσω των διοικητικών παρεμβάσεων. Ακριβώς επειδή η Δικαιοσύνη είναι ανεξάρτητη, το υπουργείο δεν μπορεί να επηρεάσει την απονομή της, παρά μόνο μέσω της νομοθεσίας.
* Μπορείτε να μας δώσετε ένα παράδειγμα;
Βεβαίως. Η βελτίωση του σωφρονιστικού συστήματος.
* Η επιτάχυνση στην απονομή της δικαιοσύνης είναι τα τελευταία χρόνια το μεγάλο στοίχημα στο υπουργείο το οποίο ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχει κερδηθεί. Τι θα κάνετε προς αυτή την κατεύθυνση;
Πιστεύω ότι η βραδύτητα στην απονομή της δικαιοσύνης συνδέεται με πολλούς παράγοντες. Όλες οι προσπάθειες να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα με μεμονωμένες παρεμβάσεις φαίνεται ότι οδηγούν σε αποτυχία γιατί το σύστημα φαίνεται ότι με κάποιον τρόπο αναδιατάσσεται και καταλήγει στις ίδιες ταχύτητες. Ένα πεδίο στο οποίο μπορεί να γίνει παρέμβαση είναι οπωσδήποτε το ζήτημα της ελάττωσης των υποθέσεων που οδηγούνται στη Δικαιοσύνη, η οποία συνεπάγεται υπερφόρτωση και καθυστερήσεις. Ένας θεσμός που μπορεί να βοηθήσει στην κατεύθυνση αυτή είναι ο θεσμός της συνδιαλλαγής με τον πολίτη που μπορεί να αποτρέψει την πρόοδο κάποιων υποθέσεων καθώς και η αποποινικοποίηση ορισμένων εγκλημάτων.
* Όταν μιλάτε για αποποινικοποίηση, αναφέρεστε και στα ναρκωτικά;
Η νομοθεσία η οποία ισχύει αυτή τη στιγμή νομίζω ότι όντως είναι πολύ ελαφριά, η οποία, πέρα από την ποινή των πέντε μηνών που πρακτικά δεν οδηγεί στη φυλακή, έχει κι άλλες συνοδευτικές ρυθμίσεις, οι οποίες συνεπάγονται μια ουσιαστική αποποινικοποίηση που υπάρχει ήδη. Για παράδειγμα ο εξαρτημένος ο οποίος κάνει χρήση ναρκωτικών δεν τιμωρείται. Επίσης δεν υπάρχει καταγραφή στο ποινικό μητρώο και αυτό είναι μια άτυπη αλλά ουσιαστική συνέπεια. Οπότε θα έλεγα ότι πια πρακτικά το πρόβλημα δεν είναι αισθητό. Θα 'λεγα ότι ο κυριότερος τομέας στον οποίο η εγκατάλειψη κι αυτών των ελαχίστων που υπάρχει και μπορεί να επηρεαστεί είναι ο τομέας της πρόληψης. Και αυτό είναι κάτι το οποίο θα εξεταστεί.
Η επίδραση μιας πανηγυρικής αποποινικοποίησης στον ευρύτερο πληθυσμό είναι κάτι που πρέπει να σταθμιστεί πριν από μια οποιαδήποτε απόφαση. Προέχει η εξέταση ζητημάτων που αφορούν τους εξαρτημένους από τα ναρκωτικά διακινητές, οι οποίοι αποτελούν ένα σημαντικό ποσοστό της πελατείας των φυλακών και οι οποίοι θα μπορούσαν να βρίσκονται σε καταστήματα απεξάρτησης και όχι στην φυλακή.
* Τα τελευταία χρόνια υπάρχει σκλήρυνση του ποινικού νόμου στα λεγόμενα θέματα τρομοκρατίας. Θα αναλάβετε σχετικές πρωτοβουλίες σε αυτόν τον τομέα;
Θέλω να εντάξω την εξέταση του συγκεκριμένου θέματος στο πλαίσιο μιας γενικότερης μεταρρύθμισης του Ποινικού Κώδικα, επομένως δεν είμαι αυτή τη στιγμή σε θέση να σας δώσω μια άμεση απάντηση. Ωστόσο μπορώ να πω την προσωπική μου άποψη. Η ποινική μεταχείριση, η απειλούμενη ποινή καλύτερα, μπορεί να επιβαρύνεται όταν κάποιος τελεί κάποιες πράξεις που είναι βλαπτικές και όχι σε περιπτώσεις που οι συμπεριφορές είναι ακίνδυνες. Η γνώμη μου είναι πάντως ότι το ύψος της απειλούμενης ή της επιβαλλόμενης ποινής πρέπει να εξαρτάται από τις βλαπτικές ή τις επικίνδυνες επενέργειες των άδικων πράξεων που τελούνται και όχι από θέματα που δεν έχουν σχέση με τη βλάβη η οποία προκλήθηκε στο θύμα ή οπουδήποτε αλλού.
* Σκλήρυνση επίσης έχει παρατηρηθεί και στην απονομή της δικαιοσύνης, με τους δικαστές να ρίχνουν ποινές «με το τσουβάλι» και να διατάζουν σωρηδόν προφυλακίσεις. Μπορείτε να παρέμβετε σ' αυτό το ζήτημα χωρίς να διαταραχθεί η συνταγματικά κατοχυρωμένη δικαστική ανεξαρτησία και πώς;
Υπάρχει τρόπος. Το υπουργείο δεν μπορεί να παρέμβει σε εξατομικευμένες υποθέσεις. Μπορεί όμως να λάβει μέτρα που ελέγχουν την αυστηρότητα ως φαινόμενο σε κάποια χρονική περίοδο στο σύνολό της. Και σ' αυτά θα υπάρξει μελέτη και εφαρμογή μιας νέας πολιτικής. Μέχρι σήμερα ο δικαστής κινδυνεύει από πειθαρχικό έλεγχο μόνο όταν η κρίση του είναι απαλλακτική. Όταν είναι καταδικαστική, δεν ελέγχεται ποτέ. Εμείς, φροντίσουμε οι αποφάσεις που εκδίδονται να ελέγχονται συλλογικά, όχι κατά υπόθεση, έτσι ώστε να προκύπτει πού έχει πρόβλημα η αυστηρότητα. Δηλαδή κριτήριο θα αποτελεί η έκδοση υπερβολικού αριθμού καταδικαστικών αποφάσεων.
Ένα από τα κυριότερα προβλήματα είναι ότι ο αυστηρός δικαστής δεν ελέγχεται ποτέ, δεν κινδυνεύει ποτέ στη σταδιοδρομία του από τίποτα κι ο δικαστής που βγάζει ένα απαλλακτικό βούλευμα ή βάζει μια υπόθεση στο αρχείο μπορεί να ελεγχθεί. Αυτό δημιουργεί έναν αυτοματισμό κατηγορίας και μία εμπλοκή σε κάθε περίπτωση απαλλακτικής κρίσης. Σ' αυτό θέλω να κάνω μια επέμβαση, αλλά θεσμική, στη μορφή αξιολόγησης και θέσπισης μέτρων.
Δεν πρόκειται να επέμβουμε σε εξατομικευμένες περιπτώσεις, αλλά σε ό,τι αφορά τη γενική λειτουργία της Δικαιοσύνης νομίζω ότι μπορεί να διασφαλιστεί ότι τόσο η πορεία της υποθέσεως η οποία είναι εις βάρος των κατηγορουμένων κατά την προδικασία ή τη διάρκεια της δίκης όσο και η ελαφρυντική ή απαλλακτική κρίση, θεσμικά θα στηρίζονται από τη Δικαιοσύνη ανεξαιρέτως.
* Οι δικαστές το τελευταίο διάστημα έχουν ξεσηκωθεί για την αποκατάσταση των αποδοχών τους, αλλά προέβησαν και σε καταγγελίες για παρεμβάσεις στο έργο τους. Τι απαντάτε;
Από την ώρα που τα ζητήματα των αποδοχών καλύπτονται από δικαστικές αποφάσεις, το υπουργείο Δικαιοσύνης θα στηρίξει την εφαρμογή αποφάσεων. Όσον αφορά τις παρεμβάσεις, ασφαλώς και δεν πρόκειται να γίνουν.
* Σε πρόσφατο άρθρο σας ("Εφ. Συν." 27/1/2015) είχατε αναφερθεί στον «γραφειοκράτη» που κρύβεται πάντα στη δημόσια διοίκηση και απειλεί τη συμπεριφορά του κράτους ως συλλογικότητας. Πώς θα αντιμετωπίσετε αυτόν τον «γραφειοκράτη» ως επικεφαλής του υπουργείου;
Ο γραφειοκράτης είναι μεγάλο πρόβλημα για τη διοίκηση και είναι ένα στερεότυπο συνήθως ευθυνοφοβίας και πολλές φορές εύνοιας. Η συμπεριφορά του γραφειοκράτη σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει να είναι αξιόποινη. Και τότε βέβαια η Εισαγγελία, η Δικαιοσύνη θα επιληφθεί. Όμως απασχολεί πολλές φορές η συμπεριφορά του και στο πλαίσιο της διακριτικής ευχέρειας που έχει. Σ' αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει πολλές φορές μια νοοτροπία που λέει "ας μην προχωρήσω εγώ στη λήψη μιας απόφασης μήπως, έχω κάποιες ευθύνες ή μήπως φορτωθώ ο ίδιος μ' ένα δύσκολο έργο, ας αφήσω την υπόθεση να πάει στα δικαστήρια". Αυτή η συμπεριφορά φορτώνει τη διοίκηση με έργο και την βραχυκυκλώνει και εκεί θα προσπαθήσουμε να κάνουμε μια επέμβαση, δηλαδή να στηριχθεί ο υπάλληλος να βγάζει αποφάσεις σύμφωνα με τον νόμο χωρίς να φοβάται τον έλεγχό του στο μέτρο έχει ενεργήσει νόμιμα.
* Έχετε επανειλημμένα αναφερθεί στην τραγική κατάσταση του σωφρονιστικού συστήματος. Πώς σκοπεύετε να αντιμετωπίσετε τα κυκλώματα που λυμαίνονται τις φυλακές αλλά και τα φαινόμενα διαφθοράς από τους διοικούντες;
Το τελευταίο είναι αξιόποινο. Δεν υπάρχει περίπτωση να τεθεί υπόψη του υπουργείου κάτι σχετικό και να μην διαβιβαστεί στην Εισαγγελία για άσκηση διώξεων. Οτιδήποτε είναι αξιόποινο, είτε ο δράστης είναι κρατούμενος είτε διοικητικός υπάλληλος, αυτό θα τιμωρείται. Τώρα, στην ανάπτυξη κυκλωμάτων, πολλές φορές συμβάλλει μια ολόκληρη σχέση. Εκεί θα πρέπει να δει κανείς τη σχέση - και όχι μόνο τα άτομα. Πολλές φορές αυτό δεν φτάνει. Καμιά φορά η σχέση εξαρτάται από τις υποδομές.
* Τι θα κάνετε με τους περίπου 500 κρατούμενους - "φιλοξενούμενους" που παραμένουν στη φυλακή ακόμα και μετά την έκτιση της ποινής τους;
Το ξέρω το θέμα. Άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν τελέσει έγκλημα δεν είναι δυνατόν να κρατούνται σε συνθήκες ποινής. Τώρα, ότι χρειάζονται λύσεις για τη διαβίωσή τους κ.λπ. θα το μελετήσω και θα το δούμε κατά προτεραιότητα. Αλλά η κατεύθυνση είναι ότι δεν μπορούμε να αλλάζουμε όνομα σε μία λέξη και αυτόν που είναι ουσιαστικά κρατούμενος να τον ονομάζουμε φιλοξενούμενο και να τον αφήνουμε στη φυλακή. Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί.
* Πώς θα προχωρήσετε με το θέμα των ανήλικων παραβατών;
Η προσπάθεια εδώ θα είναι σύντομη. Γρήγορα θα προχωρήσουμε και θα αφορά τη διάταξη του Ποινικού Κώδικα που προβλέπει ποιες είναι οι πράξεις ανηλίκων 15-18 ετών οι οποίες τιμωρούνται με ποινικό σωφρονισμό. Θα προβλεφθεί πλέον ότι η επιβολή του εγκλεισμού είναι δυνατή μόνο σε ανηλίκους που έχουν τελέσει ανθρωποκτόνες πράξεις και τιμωρούνται με ισόβια.
Οι φυλακές νέων θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Σε αυτές κρατούνται όσοι είναι 18-21 ετών και παραμένουν μέχρι τα 25 χρόνια. Σ'αυτούς τους χώρους κοντά θα υπάρχει και μία θέση και γι' αυτούς που είναι 15-18 ετών και έχουν τελέσει βαρύ έγκλημα. Και αυτή η αλλαγή θα γίνει γρήγορα, αλλά δεν είναι απλή γιατί πρέπει να δούμε τι θα συμβεί με εκείνους που είναι κρατούμενοι ήδη χωρίς να έχουν τελέσει έγκλημα που τιμωρείται με ισόβια. Αυτό είναι μεταβατικό θέμα που έχουμε αρχίσει να το βλέπουμε.
* Με το σύμφωνο συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια;
Αυτό είναι από τα πιο εύκολα. Είναι μια νομοθετική μεταβολή που είναι εύκολο να γίνει. Θα είναι από τα πρώτα μέτρα.
* Κλείνοντας, ποιο είναι το προσωπικό σας στοίχημα με την ανάληψη του υπουργείου Δικαιοσύνης; Τι στίγμα επιθυμείτε να αφήσετε;
Φοβάμαι να πω για αναβάθμιση των συνθηκών και των υποδομών στις φυλακές, γιατί εξαρτώνται και από την οικονομική πλευρά. Θα έλεγα κυρίως ότι θα είμαι ευτυχισμένος αν μπορέσω να συμβάλω στη βελτίωση των συνθηκών στις ελληνικές φυλακές, ώστε όσοι βγαίνουν από αυτές να επανεντάσσονται ομαλά στον κοινωνικό χώρο, δηλαδή με έμφαση στη λέξη επανένταξη.
