Η 25η Ιανουαρίου, η εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ μετά την 1η Σεπτεμβρίου, με την εκλογή της Ρένας Δούρου και την ανάληψη της διοίκησης της μεγαλύτερης Περιφέρειας της χώρας από τις δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς, οδηγούν σε νέα βάση τη συζήτηση και τη δράση για τη διαχείριση των αστικών στερεών αποβλήτων. Η διαχείριση των απορριμμάτων σήμερα στη χώρα δυστυχώς διατηρείται σε τριτοκοσμική κατάσταση, με ευθύνη του πολιτικού προσωπικού των προηγούμενων κυβερνήσεων Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ.
Είμαστε μάρτυρες μιας πραγματικότητας που χαρακτηρίζεται από:
- Ελάχιστα ποσοστά ανακύκλωσης (θεωρητικά 15%, στην πράξη πολύ λιγότερο).
- Ανεξέλεγκτη διάθεση σε παράνομους χώρους αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων.
- Ημιελεγχόμενη διάθεση στους περισσότερους Χώρους Υγειονομικής (υποτίθεται) Ταφής Απορριμμάτων της χώρας, με χαρακτηριστικότερη την τοξική βόμβα στη Φυλή.
- Ελάχιστες περιπτώσεις πιο οργανωμένης διάθεσης-διαχείρισης, που, ωστόσο, απέχει πολύ από την περιβαλλοντικά ασφαλή και κοινωνικά ορθολογική διαχείριση.
Ταυτόχρονα, σε Περιφέρειες της χώρας βρίσκονται σε εξέλιξη δημοπρατήσεις φαραωνικών έργων με τη μέθοδο σύμπραξης δημόσιου - ιδιωτικού τομέα. Στην Περιφέρεια Αττικής, ευτυχώς, μετά από εισήγηση της περιφερειάρχη Αττικής Ρένας Δούρου και απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου ΕΣΔΝΑ, ο διαγωνισμός για τα ΣΔΙΤ σταμάτησε. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ποσότητες των απορριμμάτων που σχεδιάζεται να «επεξεργαστούν» αυτές οι μονάδες είναι τόσο μεγάλες, ώστε να αγνοούνται όχι μόνο οι στόχοι που η ίδια η πολιτεία θέτει για την ανακύκλωση, αλλά και τα στοιχεία που ανακοινώνουν για την παρούσα κατάσταση. Έτσι, ενώ σήμερα ανακοινώνουν ότι το 82% των απορριμμάτων οδηγείται στην ταφή, ο σχεδιασμός της δυναμικότητας των μονάδων επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων αφορά το 93% του συνόλου των παραγόμενων απορριμμάτων της χώρας. Και, μάλιστα, χωρίς να συνυπολογίζουν τη δραστική μείωση των απορριμμάτων λόγω της κρίσης.
Τι θα παράγουν όμως αυτές οι τεράστιες και πανάκριβες, τόσο στην κατασκευή όσο και τη λειτουργία, μονάδες; Αν κρίνουμε από τα αποτελέσματα της υφιστάμενης μονάδας μηχανικής επεξεργασίας (ΕΜΑΚ) στη Φυλή και από τα (ωραιοποιημένα) στοιχεία της ΜΠΕ των μονάδων επεξεργασίας της Πελοποννήσου (τα μόνα διαθέσιμα), διαπιστώνουμε ότι:
- Η ανάκτηση ανακυκλώσιμων υλικών θα φτάνει, το πολύ, το 15%.
- Το 40% θα αφορά ζυμώσιμη - οργανική ύλη, πιθανότατα επιμολυσμένη, από την οποία το μόνο που δεν περιμένουμε είναι την παραγωγή εδαφοβελτιωτικού - κόμποστ.
- Το υπόλοιπο 45% θα αφορά ένα μείγμα, αποτελούμενο, κυρίως, από χαρτί, πλαστικό και μη διαχωρισμένη οργανική ύλη.
Με άλλα λόγια, ανεξάρτητα από το πώς θα βαφτίζονται τα παραγόμενα προϊόντα των σχεδιαζόμενων μονάδων επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων (κομπόστ - CLO, υπόλειμμα ή δευτερογενές καύσιμο - RDF), έχουμε να κάνουμε, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, με την «πρώτη ύλη» των μελλοντικών εργοστασίων καύσης. Που σε μια επόμενη φάση, αν επιτρέψουμε την κατασκευή των μεγάλων μονάδων επεξεργασίας σύμμεικτων, θα μας «σερβιριστούν» σαν ένα αναγκαίο κακό. Προσθέτοντας νέα υπέρογκα κόστη στη διαχείριση των απορριμμάτων. «Καύση απορριμμάτων» επιγραμματικά σημαίνει τεράστιο κόστος, σοβαρούς περιβαλλοντικούς κινδύνους, σπατάλη πολύτιμων πόρων και μηδαμινή ανάκτηση ενέργειας.
Οι επιλογές αυτές έχουν αντι-περιβαλλοντικό και αντικοινωνικό χαρακτήρα, ενώ θα ωφελήσουν αποκλειστικά τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα που εποφθαλμιούν την ανάληψη των σχετικών εργολαβιών. Στην Αττική καταργήθηκαν. Στην υπόλοιπη χώρα κινήσεις πολιτών επιχειρούν όχι μόνο να φρενάρουν τέτοια σχέδια αλλά και να αναδείξουν το πρόβλημα. Ο ΣΥΡΙΖΑ έγκαιρα έχει διατυπώσει ένα τεκμηριωμένο και συγκροτημένο εναλλακτικό σχέδιο σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Η νέα κυβέρνηση, που στηρίχθηκε στα πολύμορφα κινήματα αντίστασης και αλληλεγγύης για την εκλογή της, είναι δεσμευμένη προγραμματικά να κινηθεί προς το εναλλακτικό σχέδιο διαχείρισης που διατύπωσε πριν τις εκλογές.
Πρόταση διαχείρισης
Με αποκέντρωση, κοινωνικό έλεγχο, δημόσιο χαρακτήρα, στηριγμένη στις προτεραιότητες της μείωσης των απορριμμάτων και της διαλογής στην πηγή.
Στον αντίποδα των προηγούμενων παρωχημένων επιλογών, η νέα κυβέρνηση δεσμεύεται για ένα μοντέλο διαχείρισης με άξονες την αποκέντρωση των δραστηριοτήτων, την ενθάρρυνση της κοινωνικής συμμετοχής, την αξιοποίηση του εγχώριου παραγωγικού δυναμικού και τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα στη διαχείριση των απορριμμάτων. Ένα μοντέλο που αφορά αποκεντρωμένες υποδομές διαχείρισης, με τη λογική της εγγύτητας, της μικρής κλίμακας, του χαμηλού κόστους και της μέγιστης ανταποδοτικότητας. Ένα μοντέλο που:
- Μειώνει δραστικά το σημερινό κόστος διαχείρισης (ανέρχεται 80 - 140 ευρώ / τόνο για αποκομιδή και 25 - 45 ευρώ / τόνο για διάθεση), με προοπτικές συνεχούς μείωσης ως και αποκόμισης καθαρού οφέλους, σε πλήρη λειτουργία, σε αντίθεση με τον τριπλασιασμό του κόστους διαχείρισης που προέβλεπαν οι προηγούμενοι σχεδιασμοί μονάδων επεξεργασίας απορριμμάτων.
- Περιορίζει στο 1/8 το κόστος για τη χρηματοδότηση των εγκαταστάσεων και των εξοπλισμών σε σχέση με τα προηγούμενα φαραωνικά έργα των μονάδων επεξεργασίας με ΣΔΙΤ.
Συνοπτικά η πρόταση περιλαμβάνει:
- Την απαίτηση για έναν ριζικά νέο σχεδιασμό διαχείρισης σε εθνικό, περιφερειακό και δημοτικό επίπεδο.
- Την ακύρωση των σχεδιαζόμενων κεντρικών μονάδων επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων.
- Την αναθεώρηση των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης.
- Τη διαμόρφωση πολιτικών και σχεδίων για: α) την πρόληψη δημιουργίας και τη μείωση της παραγωγής αποβλήτων, β) την ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση υλικών, γ) τη διαλογή στην πηγή καθαρών ανακυκλώσιμων και βιοαποδομήσιμων υλικών, δ) τον διαχωρισμό των επικινδύνων αποβλήτων, με υιοθέτηση οικονομικών και κοινωνικών εργαλείων και ε) την ενσωμάτωσή τους στις τομεακές πολιτικές.
- Την κατάρτιση και εφαρμογή σχεδίων σε τοπικό-περιφερειακό επίπεδο, με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής αναφοράς και συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους (βιομηχανικές περιοχές, λιμάνια, αεροδρόμια τουριστικοί προορισμοί κ.λπ.). Οι δράσεις σε επίπεδο γειτονιάς (όπως π.χ. τα πράσινα σημεία) μπορούν να κατευθύνουν τη διαχείριση στο επίπεδο της ευθύνης που αναλογεί σε κάθε τοπική κοινωνία, μειώνοντας τις τεράστιες αντιθέσεις που δημιουργούν οι περιοχές που αναλαμβάνουν σήμερα την απόρριψη σκουπιδιών ολόκληρων αστικών περιοχών εις βάρος του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων των περιοχών αυτών (π.χ. Φυλή).
- Την άμεση θεσμοθέτηση διαδικασίας συντονισμού-αξιολόγησης του συστήματος διαχείρισης σε κάθε επίπεδο (δημιουργία ενιαίας βάσης δεδομένων, έλεγχος και παρακολούθηση της αποδοτικότητας όλων των επιμέρους δράσεων, ιδιωτικών και δημόσιων, στο πλαίσιο του συστήματος), διορθωτικές παρεμβάσεις και ανάπτυξη δημόσιου ελεγκτικού μηχανισμού με συντονισμό σε κάθε επίπεδο.
Προϋπόθεση είναι η δημιουργία ενιαίου φορέα για την κατάρτιση και τον έλεγχο υλοποίησης εθνικού σχεδίου διαχείρισης στερεών αποβλήτων και ανακύκλωσης με συντονισμό και παράλληλες δράσεις με τους τοπικούς φορείς στο πλαίσιο μιας λογικής που θα βασίζεται σε προγραμματικούς στόχους ανακύκλωσης στην πηγή και κομποστοποίησης οργανικών από τη μία πλευρά -με ενεργή συμμετοχή των πολιτών- αλλά και ελαχιστοποίησης και απομόνωσης επικίνδυνων αποβλήτων με κριτήρια και οφέλη για τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς που θα συμβάλλουν σε αυτό.
Είναι σημαντικό να τονιστεί το οικονομικό, το κοινωνικό αλλά και το περιβαλλοντικό όφελος που έχει μια τέτοιου τύπου διαχείριση που υιοθετεί και ενσωματώνει, στην πράξη, τις διεθνείς εμπειρίες και τις καλές πρακτικές.
Τμήμα Τοπικής Αυτοδιοίκησης Κ.Ε. ΣΥΡΙΖΑ
Τμήμα Οικολογίας - Περιβάλλοντος - Χωρικού Σχεδιασμού Κ.Ε. ΣΥΡΙΖΑ
