Αφού δεν είμαστε βιομηχανικοί εργάτες του 19ου ή του 20ου αιώνα, μήπως η Εργατική Πρωτομαγιά είναι απαρχαιωμένη;
Μένουν άναυδοι οι μαθητές μου όταν αναφέρω ότι στη βιομηχανική Αγγλία οι άνθρωποι δούλευαν από την ανατολή ως τη δύση του ήλιου, όλες τις ημέρες της εβδομάδας, χωρίς σύνταξη, χωρίς ουσιαστική ιατρική κάλυψη παρά μόνο για όσους είχαν να πληρώσουν και ότι η βασική αιτία παιδικής θνησιμότητας ήταν η παιδική εργασία. Το παρελθόν μοιάζει τόσο μακρινό. Δεν γνωρίζουν πως όσα μέχρι σήμερα θεωρούσαμε αυτονόητα, το οκτάωρο, το πενθήμερο, η ασφαλιστική κάλυψη και η σύνταξη, δεν χαρίστηκαν αλλά κερδήθηκαν υπό την ανάγκη που δημιούργησε η έλλειψη τους, με συλλογική διεκδίκηση σε ματωμένες Πρωτομαγιές ανά τον κόσμο.
Σκεπτικισμός για το πόσο σύγχρονη είναι η Πρωτομαγιά ακούγεται συχνά, όμως η απάντηση δίνεται από την ίδια την πραγματικότητα της εργασίας σήμερα: από τα εξαντλητικά ωράρια και την επισφάλεια μέχρι τα εργατικά δυστυχήματα και την πίεση της ακρίβειας.
Στη σημερινή Ελλάδα, μάλιστα, τα στοιχεία δεν αφήνουν περιθώριο για αισιοδοξία προς το καλύτερο. Ήδη στο πρώτο τρίμηνο του 2026 καταγράφονται 37 θάνατοι σε χώρους δουλειάς, ενώ καθημερινές είναι οι ειδήσεις για ακρωτηριασμούς και βαριά τραύματα εργαζομένων. Αυτή η πραγματικότητα δείχνει ότι η εργασιακή ασφάλεια δεν είναι παρελθόν, αλλά επίκαιρο και επείγον ζήτημα.
Ο ΣΥΡΙΖΑ συνδέει την Πρωτομαγιά ακριβώς με αυτή την αγωνία. Στις δημόσιες παρεμβάσεις του τονίζει ότι ο κόσμος της εργασίας χρειάζεται να μπει στο ξανά επίκεντρο της πολιτικής με ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων, πραγματικές αυξήσεις μισθών, αυστηρότερους ελέγχους στους χώρους εργασίας, προστασία του οκτάωρου και του πενθήμερου. Παράλληλα, επιμένει στην ανάγκη για ισχυρότερη Επιθεώρηση Εργασίας, ώστε να περιοριστούν η αυθαιρεσία, η αδήλωτη εργασία και οι επικίνδυνες συνθήκες απασχόλησης.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τον μισθό, αλλά και το είδος της ζωής που παράγει η σύγχρονη εργασία. Το μέλλον μπορεί να γίνει ακόμη πιο δυστοπικό: εντατικοποίηση, 13ωρα, τηλεργασία χωρίς όρια, ατομικοποίηση της σχέσης με την εργασία και απομάκρυνση από τη συλλογικότητα του χώρου δουλειάς. Αν η νεώτερη γενιά δουλεύει από το σπίτι, μόνη, χωρίς επαφή με συναδέλφους, το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο επαγγελματικό αλλά και βαθιά κοινωνικό και ψυχολογικό. Μια κοινωνία με εντατικά εργαζόμενους γονείς και απομονωμένα παιδιά βυθισμένα στον «αυτόματο πιλότο» των ηλεκτρονικών μέσων θα χρειάζεται όχι μόνο περισσότερη προστασία αλλά και περισσότερη παρέμβαση ειδικών ψυχικής υγείας στην καθημερινή ζωή και στο σχολείο.
Όμως το δικαίωμα στην αποσύνδεση από το εργασιακό περιβάλλον για κάποιες ώρες, το δικαίωμα στον ελεύθερο χρόνο γενικά και μακριά από τις απαιτήσεις του εργοδότη ειδικότερα, η προστασία από την υπερεκμετάλλευση, δεν είναι «παρωχημένα» ζητήματα· είναι οι όροι για μια κοινωνία που σέβεται τον άνθρωπο.
Αυτό ακριβώς υπογραμμίζει και ο ΣΥΡΙΖΑ όταν μιλά για αξιοπρέπεια, ελευθερία και δημοκρατία στη δουλειά και στη ζωή. Στο πλαίσιο των προτάσεών μας περιλαμβάνονται η επαναφορά και ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων, η αύξηση των μισθών, η θωράκιση του πενθημέρου και του οκταώρου, η μείωση του κόστους ζωής μέσω παρεμβάσεων ενάντια στην ακρίβεια, καθώς και η ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών υγείας και παιδείας.
Πρόκειται για μια πολιτική απάντηση που δεν συντηρεί κάποια φολκλόρ μνήμη του παρελθόντος, αλλά αποτελεί εργαλείο του παρόντος. Δεν αφορά μόνο τους εργάτες της βαριάς βιομηχανίας, αλλά κάθε εργαζόμενο που ζει με πίεση, ανασφάλεια, χαμηλό εισόδημα ή επισφαλείς συνθήκες. Αφορά τους ανθρώπους που βλέπουν την εργασία να απορροφά όλο και περισσότερο από τον χρόνο, την ενέργεια και την ψυχική τους αντοχή. Και αφορά, πάνω από όλα, την ανάγκη να μη συνηθίσουμε ποτέ στην ιδέα ότι η υπερεργασία, τα εργατικά ατυχήματα και η κοινωνική εξάντληση είναι το «φυσιολογικό» της εποχής. Να τα δούμε για αυτό που είναι: η καρδιά της νεοφιλελεύθερης πολιτικής, το αποτέλεσμα της ανεξέλεγκτης προσπάθειας για μεγιστοποίηση κέρδους με το ελάχιστο κόστος.
Στην εποχή μας καλλιεργείται συστηματικά η προσπάθεια να απομειωθεί η σημασία της συλλογικότητας και να παγιωθεί ο ατομικισμός. Στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο: κανείς δεν σώζεται αν βολέψει τον εαυτούλη του ενώ ο κόσμος γύρω καταρρέει. Τα ουσιαστικά αποτελέσματα και οι πραγματικές βελτιώσεις μπορούν να επιτευχθούν μόνο μέσα από συλλογική δράση, την αλληλεγγύη και την κοινή διεκδίκηση, μακριά από τη λογική του ατομικού βολέματος.
Οι συγκεντρώσεις της Πρωτομαγιάς δεν είναι κάποιο κατάλοιπο του παρελθόντος που τις συνεχίζουν κάποιοι γραφικοί μεσήλικες. Είμαστε άνθρωποι με πίστη στη συλλογική δράση και στα αποτελέσματα της. Δεν είναι μια ξεπερασμένη γιορτή για βιομηχανικούς εργάτες του 19ου ή του 20ού αιώνα. Είναι μια ζωντανή υπενθύμιση ότι τα εργασιακά δικαιώματα δεν είναι δεδομένα, αλλά κατακτήσεις που χρειάζονται διαρκή υπεράσπιση με την παρουσία μας. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο πολιτισμός μιας κοινωνίας μετριέται και από τον τρόπο που αντιμετωπίζει την εργασία. Κι όσο υπάρχουν εργαζόμενοι που παλεύουν για ασφάλεια, αξιοπρέπεια και χρόνο ζωής, η μέρα αυτή παραμένει αναγκαία, ζωντανή και βαθιά πολιτική.
Η Μαρία Παπανδρικοπούλου είναι συντονίστρια Νομαρχιακής Επιτροπής Α' Αθήνας και μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ
