Οι ερωτήσεις σχετικά με το πώς να αποτρέψουμε τον κατακερματισμό του Διαδικτύου αγνοούν το γεγονός ότι η υπόσχεση ενός πραγματικά διεθνούς ιστού διασπάται γύρω μας. Η λογοκρισία, οι επιθέσεις στην ψηφιακή υποδομή και ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός μεταξύ μοντέλων διαδικτυακής διακυβέρνησης διασπούν αυτό το μακροχρόνιο ιδανικό. Το να κρατάς το όνειρο τώρα δεν είναι απλώς μη ρεαλιστικό. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε επιβλαβή αδράνεια.
Η ιδέα ενός ανοιχτού Διαδικτύου ήταν ηλεκτρισμένη όταν εισήλθε για πρώτη φορά στη συνείδηση του κοινού: αυτή η αποκεντρωμένη υποδομή θα επέτρεπε στους ανθρώπους να συνδέονται, να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες και να μοιράζονται σκέψεις χωρίς πολιτικό έλεγχο.
Ως εκ τούτου, θα αμφισβητούσε τα μονοπώλια εξουσίας είτε από κυβερνήσεις και εταιρείες είτε από ομίλους μέσων ενημέρωσης. Η υπεράσπιση ενός ανοιχτού Διαδικτύου έγινε αρχή που υιοθετήθηκε από τις δημοκρατικές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο.
Πιο πρόσφατα, η Διακήρυξη για το Μέλλον του Διαδικτύου, που κυκλοφόρησε από τον Λευκό Οίκο το 2022, εγκρίθηκε από περισσότερες από εξήντα κυβερνήσεις «που υποστηρίζουν ενεργά ένα μέλλον για το Διαδίκτυο το οποίο είναι ανοιχτό, ελεύθερο, παγκόσμιο, διαλειτουργικό, αξιόπιστο και ασφαλές». Αλλά ακόμη και μια τόσο καλοπροαίρετη δήλωση δεν μπόρεσε να αποτρέψει σχίσματα που δημιουργούνται από διαφορετικούς εθνικούς κανονισμούς, κυρίαρχους εταιρικούς φύλακες, όπως η Meta και η Google, και την απόλυτη λογοκρισία.
Οι αυταρχικές χώρες, όπως το Ιράν, η Ρωσία και η Κίνα, έχουν επαναφέρει το Διαδίκτυο υπό κρατικό έλεγχο, απαγορεύοντας ορισμένους ιστότοπους και παρακολουθώντας την εισροή πληροφοριών από δυτικές πηγές. Ταυτόχρονα, κατακλύζουν τους πολίτες με προπαγάνδα και αναπτύσσουν εξελιγμένα συστήματα παρακολούθησης.
Ομως, ενώ αυτές οι χώρες υπερέχουν στη διαδικτυακή καταστολή, δεν είναι οι μόνες που διαταράσσουν τη ροή του ανοιχτού Διαδικτύου. Η Ινδία έχει οδηγήσει τον κόσμο σε διακοπές λειτουργίας του Διαδικτύου για πέντε συνεχόμενα χρόνια. Και η Τυνησία, κάποτε το πιο ψηφιακά φιλελεύθερο κράτος στον αραβικό κόσμο, ψήφισε πέρυσι έναν ευρύ νόμο για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, ο οποίος επιτρέπει στο κράτος να περιορίζει την πρόσβαση σε βασικούς ιστότοπους.
Εν τω μεταξύ, στα δημοκρατικά κράτη οι κυβερνητικές πολιτικές ρυθμίζουν όλο και περισσότερο την εταιρική και ατομική διαδικτυακή συμπεριφορά. Αρκετές πολιτείες και πανεπιστήμια των ΗΠΑ έχουν απαγορεύσει τη χρήση του TikTok σε επίσημες συσκευές λόγω ανησυχιών σχετικά με την κατασκοπεία και τη χειραγώγηση. Η Ε.Ε., πάλι, έχει υιοθετήσει αυστηρούς κανόνες και κανονισμούς προστασίας δεδομένων που εγγυώνται την ουδετερότητα του δικτύου.
Οι ad hoc παρεμβάσεις για λόγους εθνικής ασφάλειας, οι εσωτερικές οικονομικές πολιτικές ή η υιοθέτηση νόμων για την προστασία των πολιτικών ελευθεριών που αποφασίζονται χωρίς συντονισμό επιδεινώνουν το συνονθύλευμα κανόνων και δημιουργούν ποικίλες διαδικτυακές εμπειρίες. Η υποστήριξη για ένα ανοιχτό Διαδίκτυο χωρίς τις αντίστοιχες πολιτικές είναι μια άχρηστη στάση, η οποία εμποδίζει την τόσο αναγκαία διακυβέρνηση από τα δημοκρατικά κράτη.
Για παράδειγμα, προτού ευαγγελιστούν την ελευθερία του Διαδικτύου στην παγκόσμια σκηνή, οι δημοκρατικές κυβερνήσεις πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι κανονισμοί που επιβάλλουν οι ίδιες είναι τεκμηριωμένοι και με το κατάλληλο πεδίο εφαρμογής.
Και πρέπει να είναι ξεκάθαρο το πότε και γιατί έχουν λάβει μέτρα που κάνουν το Διαδίκτυο λιγότερο ανοιχτό. Μια διεθνής δέσμευση για τη διασφάλιση της προστασίας των οικουμενικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στον ψηφιακό τομέα θα ήταν επίσης πολύ σημαντική.
Οι κυβερνήσεις που θεσπίζουν ρυθμίσεις βάσει του Κράτους Δικαίου το κάνουν με δημοκρατική νομιμότητα, η οποία είναι θεμελιωδώς διαφορετική από τις κρατικές υπηρεσίες που χρησιμοποιούν κανόνες και τεχνολογίες για καταστολή. Αυτή η διαφορά πρέπει να διευκρινιστεί. Οι δημοκρατικές κυβερνήσεις πρέπει επίσης να συμφωνήσουν σε ορισμένους παγκόσμιους βασικούς κανόνες. Αυτοί θα πρέπει να περιλαμβάνουν δεσμεύσεις ώστε να μην εμποδίζεται η πρόσβαση στο Διαδίκτυο και να υλοποιούνται επενδύσεις σε δημόσια ψηφιακή υποδομή προκειμένου να περιοριστεί η υπερβολική εξάρτηση από ισχυρές ιδιωτικές εταιρείες. Αυτά τα σύμφωνα πρέπει να έχουν «δόντια»: οι παραβάτες πρέπει να αντιμετωπίσουν κυρώσεις.
Τέλος, πρέπει να υπάρχει καλύτερη προστασία της ευαίσθητης φυσικής υποδομής του Διαδικτύου, όπως τα υποθαλάσσια καλώδια. Η στοίβα του Διαδικτύου μοιάζει με πύργο Jenga και τα υποθαλάσσια καλώδια βρίσκονται στο κάτω μέρος. Μια επιτυχημένη επίθεση θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατάρρευση ολόκληρης της στοίβας. Το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο διαπίστωσε ότι περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού βασίζεται σε συνδέσεις στο Διαδίκτυο που είναι ευάλωτες σε επιθέσεις. Οι Δημοκρατίες θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα σαφές πλαίσιο για τη διακυβέρνηση των υποθαλάσσιων καλωδίων και να εγκαταστήσουν πιο ισχυρές άμυνες γύρω τους.
Η σημερινή γεωπολιτική μάς έχει απομακρύνει από το όνειρο ενός ανοιχτού, παγκόσμιου Διαδικτύου, αντί να μας φέρει εγγύτερα σ’ αυτό. Αντί να αφήνονται στη νοσταλγία ή να παραιτούνται από αυτή τη νέα πραγματικότητα, οι δημοκρατικές χώρες θα πρέπει να ορίσουν το όραμά τους για μια ασφαλέστερη, καλύτερη εναλλακτική λύση - και να λάβουν μέτρα για να θεραπεύσουν τις ιδεολογικές διαφορές που την εμποδίζουν.
* Η Marietje Schaake είναι διευθύντρια Διεθνούς Πολιτικής στο Κέντρο Πολιτικής Κυβερνοχώρου του Πανεπιστημίου Στάνφορντ και ειδική σύμβουλος της Ευρωπαίας επιτρόπου Margrethe Vestager
