Δέσποινα Μηλιώνη*
Ο θατσερισμός στην εκπαίδευση
Δύο είναι οι εκφράσεις που στο άκουσμά τους μας έρχεται η Μάργκαρετ Θάτσερ. Αυτή της «σιδηράς κυρίας» και αυτή της «Milk Snatcher - άρπαγας γάλακτος». Το όνομά της συνδέθηκε με τη σκληρή αντιμετώπιση εναντίων των μεταλλωρύχων, με τις μαζικές ιδιωτικοποιήσεις, από τις οποίες δε γλίτωσε ούτε η εκπαίδευση, και γενικότερα με την εφαρμογή νεοφιλελεύθερων πολιτικών στη χώρα της.
Διετέλεσε Υπουργός Παιδείας και Επιστήμης από το 1970 έως το 1974. Λίγα άλλαξε κατά τη διάρκεια αυτής της θητείας. Ανάμεσα τους ήταν η κατάργηση του δωρεάν γάλακτος στα σχολεία («Thatcher Thatcher, Milk Snatcher» φώναζε ο λαός στις διαδηλώσεις) τη διάθεση του οποίου είχε καθιερώσει η Υπουργός Helen Willkinson κατά τη διάρκεια της θητείας της το 1945 έως 1947, στη μετά τον πόλεμο κυβέρνηση των εργατικών. Πραγματοποιήθηκε, επίσης, η περικοπή του προϋπολογισμού για την Παιδεία. Την περίοδο αυτή ψηφίζει την εγκύκλιο 10/1970, η οποία αφήνει ελεύθερες τις τοπικές υπηρεσίες (LEA) να αποφασίζουν τι μορφή θα έχει η μέση εκπαίδευση σε καθεμιά από αυτές. Δηλώνει την επιθυμία να περιορίσει ή ακόμα και να καταργήσει τα comprehensive schools αλλά δεν τολμά να τα αγγίξει τελικά κατά της διάρκεια της θητείας της ως υπουργός, μιας και ήταν κοινά αποδεκτά από τη βάση της κοινωνίας. Tα comprehensive schools ήταν τα δημόσια σχολεία που δέχονταν όλα τα παιδιά από κάθε μέρος και γι αυτό θεωρούνταν από πολλούς «άσκηση στην κοινωνική παρέμβαση και περισσότερο κατάλληλα για το αριστερό σοβιετικό κράτος» και τα σχολεία στα οποία εγκαταλείπεται η σωματική τιμωρία. Να σημειωθεί πως είχαν επιβληθεί από τους εργατικούς καθώς τα σχηματιζόμενα νέα μεσοαστικά κοινωνικά στρώματα και ιδιαίτερα οι ειδικευμένοι εργάτες δημιούργησαν φιλοδοξίες για καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες.
Στις 4 Μαΐου 1979, μετά την κατάρρευση της κυβέρνησης του Τζέιμς Κάλαχαν, η Θάτσερ γίνεται Πρωθυπουργός (έως το 1988) και υλοποιεί τις μεταρρυθμίσεις στην παιδεία που δεν πραγματοποίησε ως Υπουργός. Δεν είναι τυχαίο γεγονός, αν σκεφτεί κανείς πως η νίκη των συντηρητικών εκτιμήθηκε ότι προήλθε και από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισαν οι συντηρητικοί τα θέματα της εκπαίδευσης (Simon 1991).
Η Μάργκαρετ Θάτσερ κατηγορήθηκε δριμύτατα για την επικράτηση του άκρατου ατομικισμού, του περιορισμού του Κράτους Πρόνοιας και την ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα. Έτσι, λοιπόν, στοχεύει σε γενική ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης με επιχείρημα το δικαίωμα των γονιών να επιλέγουν σχολείο για τα παιδιά τους (open enrollment), ευνοεί την ενίσχυση του κεντρικού ελέγχου της εκπαίδευσης από το Υπουργείο Παιδείας και όχι από τις τοπικές εκπαιδευτικές υπηρεσίες (LEA), ώστε να πετύχει χαμηλή χρηματοδότηση και προωθεί τους διαφορετικούς τύπους σχολείων. Το 1988 εφαρμόζει το μέτρο των πιστωτικών καρτών-voucher στην προσχολική αγωγή. Δημιουργεί επιχορηγούμενες από το δημόσιο θέσεις στα ιδιωτικά σχολεία «ικανών παιδιών» (direct grant schools). Έτσι πλήττει τα comprehensive schools, καθώς μένουν με χαμηλού επιπέδου μαθητές και ευνοεί, ουσιαστικά, τα παιδιά των ήδη ευνοημένων οικογενειών. Τέλος, ήταν η Θάτσερ που φιλελευθεροποίησε τους κανόνες στα δίδακτρα και εισήγαγε τα πρώτα φοιτητικά δάνεια. Υπήρξε μεγάλη αύξηση διδάκτρων στα Πανεπιστήμια και το 1981 ψηφίστηκαν τα πλήρη δίδακτρα για τους ξένους φοιτητές.
Οι ιδιωτικοποιήσεις και το «λιγότερο κράτος» αποτελούν κυρίαρχη άποψη στις κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πρώτη η Θάτσερ εφήρμοσε τέτοιες πολιτικές σε ευρωπαϊκή χώρα με δημοκρατικό καθεστώς. Μετά τη νίκη στα Φόκλαντ η δημοτικότητά της τής επέτρεψε να εφαρμόσει την πολιτική της σχολής του Σικάγου και να περάσει τα πλέον αντιλαϊκά μέτρα και στην εκπαίδευση. Σύμφωνα με το Μίλτον Φρίντμαν: «Μόνο μια κρίση –είτε είναι, είτε απλώς εκλαμβάνεται ως πραγματική- οδηγεί σε πραγματικές αλλαγές. Όταν ξεσπάσει μια κρίση, οι δράσεις που αναπτύσσονται εξαρτώνται από τις περιρρέουσες ιδέες». Έτσι και σήμερα στη χώρα μας χρειαζόταν μία κρίση –υπαρκτή ή τεχνητή- ώστε να διαλυθεί, μεταξύ άλλων, και ο δημόσιος χαρακτήρας του εκπαιδευτικού συστήματος.
Στην Ελλάδα ο νεοφιλελευθερισμός και ο θατσερικός τρόπος σκέψης έχει επηρεάσει, δυστυχώς, πλήθος ανθρώπων και, κυρίως, έχει γίνει η βάση για πολλές κυβερνητικές επιλογές, με δικαιολογία την κρίση. Η ιδιωτικοποίηση των Πανεπιστημίων είναι επιθυμία της τρικομματικής κυβέρνησης και όλα οδηγούν προς τα εκεί. Ήδη έχουν ξεκινήσει και επιβάλλονται δίδακτρα στα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών και, συγχρόνως, με το πρόσφατο σχέδιο «Αθηνά» συγχωνεύονται ή κλείνουν τμήματα σχολών και δρομολογείται η διάλυση της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης. Τα κοινωνικά αγαθά, όπως η υγεία και η εκπαίδευση μετατρέπονται σε εμπορεύσιμα προϊόντα και οι λειτουργοί τους χτυπιούνται ξεδιάντροπα. Άρχισε η αναγνώριση πτυχίων αλλοδαπών κολεγίων, προχωρώντας στην ισοτίμηση με τα ΑΕΙ και ΤΕΙ και προχωρά η εμπορευματοποίηση – επιχειρηματοποίηση Πανεπιστημίων και σχολείων με μάνατζερ να τα «προωθούν», φοιτητικά δάνεια για να πληρώνονται τα δίδακτρα και με τις ΣΔΙΤ (συμπράξεις δημόσιου ιδιωτικού τομέα) να πληθαίνουν. Μέσω των ΣΔΙΤ ο ιδιωτικός τομέας πραγματοποιεί έργα για λογαριασμό του δημοσίου, με στόχο το κέρδος. Αυτό περιλαμβάνει δρόμους, αεροδρόμια, γέφυρες, νοσοκομεία, σχολεία και πολλά-πολλά άλλα με αντάλλαγμα τη χρήση των κτηρίων ή την επιβολή ενοικίου ή διοδίων με τελικό κόστος για το λαό πολλαπλάσιο.
Γνωστή είναι η δήλωση που έκανε πρόσφατα ο Κεν Λόουτς (Άγγλος σκηνοθέτης) για το θάνατο της Μάργκαρετ Θάτσερ: «Η Μάργκαρετ Θάτσερ ήταν η πιο διχαστική και καταστροφική πρωθυπουργός της σύγχρονης εποχής. Μαζική ανεργία, κλεισμένα εργοστάσια, κατεστραμμένες κοινότητες, αυτή είναι η κληρονομία της… Πώς να την τιμήσουμε, όπως της αξίζει; Να ιδιωτικοποιήσουμε την κηδεία της. Να την βγάλουμε σε δημοπρασία και να την αναθέσουμε στη φθηνότερο μειοδότη. Αυτό θα ήθελε και η ίδια».
Πηγές:
«Το ενιαίο σχολείο στην Αγγλία, μύθος και πραγματικότητα» του Λεωνίδα Α. Αγγελή, εκδόσεις ΤΥΠΩΘΗΤΩ
«Το δόγμα του σοκ», Ναόμι Κλέιν, εκδόσεις Α.Α. Λιβάνη
Άρθρα – δημοσιεύματα από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
* Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης
