ΤΟΥ ΘΑΝΟΥ ΜΑΝΤΖΑΝΑ
Πρέπει να ομολογήσω ότι, αντίθετα μάλλον με τους περισσότερους άλλους, το καλοκαίρι δεν είναι η εποχή που προτιμώ, από μετεωρολογικής και όποιας άλλης πλευράς καταρχήν η άνοιξη και ελάχιστα λιγότερο ο χειμώνας «μου πηγαίνουν» πολύ περισσότερο. Από την άλλη όμως, ήταν αδύνατον να μην παρατηρήσω και μάλιστα εδώ και αρκετά χρόνια ότι, αν και έχουν γραφτεί τραγούδια ή και οργανικά μουσικά έργα και για τις τέσσερις εποχές του χρόνου, αναμφίβολα είναι το καλοκαίρι που διαχρονικά έχει σταθεί πηγή έμπνευσης και υλικό θεματολογίας για περισσότερους μουσικούς όλων σχεδόν των ιδιωμάτων. Από το 1935 που ακούστηκε για πρώτη φορά το κλασικό των κλασικών «Summerime» (γραμμένο από τον μέγα George Gershwin για την όπερα Porgy And Bess σε στίχους του αδελφού του Ira και, κατά ένα μέρος, του DuBose Heyward, συγγραφέα του βιβλίου Porgy στο οποίο βασίζεται η όπερα), το οποίο έχει γνωρίσει μέχρι σήμερα κυριολεκτικά χιλιάδες εκτελέσεις, από αριστουργηματικές μέχρι... εγκληματικά σχεδόν κακές, πάρα πολλοί απέτισαν φόρο τιμής στους τρεις πιο θερμούς μήνες του χρόνου και στα όσα συμβαίνουν στη διάρκεια τους.
Summertime
An' the livin' is easy...
Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Γιατί το καλοκαίρι εμπνέει τους δημιουργούς, κυρίως τους συνθέτες, μα βέβαια και τους στιχουργούς, περισσότερο από τις τρεις υπόλοιπες εποχές; Ίσως οφείλεται στο ότι είναι η περίοδος του έτους που, για διάφορους λόγους, ο άνθρωπος βρίσκεται σε ανοιχτούς χώρους περισσότερο από κάθε άλλη. Και αν για τις μεγάλες πόλεις αυτό σημαίνει ότι απλώς δέχεται μεγαλύτερη ποσότητα ηλιακής ακτινοβολίας, θερμότητας, ίσως και καυσαερίων, μόλις βγει λίγο έξω από αυτές ή ακόμα και στα περίχωρά τους τα πράγματα αλλάζουν δραματικά.
Γιατί καλοκαίρι σημαίνει επίσης και ένα σύνολο ήχων που προέρχονται από το φυσικό περιβάλλον, κάτι που φυσικά ισχύει και για τις άλλες τρεις εποχές. Σε καμία όμως άλλη εποχή η φυσική ηχητική «παλέτα» δεν είναι τόσο πλούσια και αφετέρου ούτε ο άνθρωπος έχει τόσο άμεση πρόσβαση σ' αυτήν.
Καλοκαίρι λοιπόν είναι και ο παφλασμός του κύματος στο ακρογιάλι, η αύρα που περνάει μέσα από τα ρείκια, το αεράκι που παίζει με τα φύλλα των δέντρων, το θρόισμα των σταχυών, η πρωινή «συναυλία» των πουλιών, το μακρόσυρτο, υψίσυχνο «σόλο» ενός τζιτζικιού την ημέρα, η μακρινή νυκτωδία ενός τριζονιού που σπάει την σιωπή του σκοταδιού το βράδυ... Αν μάλιστα κανείς καταφέρει να τα ακούσει όλα αυτά ως τμήματα ενός συνόλου, αρχίζει να νιώθει ότι, πιθανόν, δεν είναι απλοί συγκυριακοί ήχοι, αλλά συναρθρώνονται σε μιαν ιδιαίτερη μουσικότητα, αποτελώντας αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «μουσική της φύσης».
Πιστεύω ότι οι πιο προικισμένοι δημιουργοί –που, πριν από οτιδήποτε άλλο, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι «δέκτες» του όποιου ερεθίσματος– όχι μόνο είναι σε θέση να ακούσουν αυτή την τόσο ποικίλη σε διαθέσεις «μουσική της φύσης» αλλά και εμπνέονται από αυτήν. Κάποιοι μάλιστα προχωρούν και ένα βήμα παραπάνω, συνειδητά ή μη δηλαδή προσπαθούν να δώσουν τη δική τους εκδοχή γι' αυτήν, κατά μιαν έννοια δηλαδή την... μετεγγράφουν.
Σε αυτές τις περιπτώσεις –όταν φυσικά πρόκειται για αυθεντική δημιουργία και όχι για εφαρμογή έτοιμων και δοκιμασμένων συνταγών– προκύπτουν όλα αυτά τα όμορφα «καλοκαιρινά» τραγούδια, παλαιότερα ή και πιο πρόσφατα, τα οποία αποτελούν το διαχρονικό θερινό μας «soundtrack». Συναπαρτίζοντας έτσι, μαζί με πολλά άλλα πράγματα, αυτή την ιδιαίτερη αίσθηση που κάνει τόσο ακατανίκητα γοητευτικό το καλοκαίρι (ακόμα και ένα τόσο «μακρύ» και φορτωμένο με παντός είδους εξελίξεις όπως το εφετινό) και την οποία συνόψισε τόσο όμορφα ο Jonathan Richman σε ένα τραγούδι του από τον δίσκο του (μαζί με τους Modern Lovers του, ως συνήθως) του 1983 Jonathan Sings!:
And if you wait until your older
A sad resentment will smolder one day
And then that summer feeling is gonna haunt you
And that summer feeling's gonna taunt you
And then that summer feeling is gonna hurt you one day in your life
Θα τα πούμε πάλι στας Ειδούς του Σεπτεμβρίου...
ΘΑΝΟΣ ΜΑΝΤΖΑΝΑΣ
