Ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές του ψυχροπολεμικού δράματος στη διαιρεμένη μεταπολεμική Ευρώπη. Η φυσιογνωμία του, με το βλοσυρό στρατιωτικό ύφος και τα χοντρά μαύρα γυαλιά που έκρυβαν μόνιμα το βλέμμα του, χαράχτηκε στη μνήμη.
Προκάλεσε αμηχανία αλλά και κύματα αντικομμουνιστικής υστερίας όταν στις 13 Δεκεμβρίου 1981, σε διάγγελμά του από την τηλεόραση, ανακοίνωνε την επιβολή στρατιωτικού νόμου στην Πολωνία. Η "απάντηση" της κυβέρνησης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Πολωνίας στην εντεινόμενη δράση και την αυξανόμενη πολιτική επιρροή της "Αλληλεγγύης" του Λεχ Βαλέσα, που αμφισβητούσε ανοιχτά το μονοκομματικό σύστημα της χώρας και απαιτούσε "αλλαγές", ήρθε αναπάντεχα και έμοιαζε τελεσίδικη.
Κάτι σαν ιστορικό πεπρωμένο, η σύγκρουσή του στρατηγού Βόιτσεχ Γιαρουζέλσκι -που πέθανε στα 91 του χρόνια την περασμένη Κυριακή στη Βαρσοβία- με τον αρχηγό της "Αλληλεγγύης", έδειχνε από νωρίς, αναπόφευκτη. Απ' τις αρχές του '81, πέντε μήνες μετά την ίδρυση της "Αλληλεγγύης", η χώρα είχε πολωθεί επικίνδυνα. Το ίδιο και οι ψυχροπολεμικοί ανταγωνισμοί στην Ευρώπη. Στην Αμερική, ο εποχή του ρηγκανισμού, μόλις είχε ανατείλει...
Πρώτος και τελευταίος
Ασκώντας για μεγάλο διάστημα τον έλεγχο του στρατού ως υπουργός Άμυνας, ο Γιαρουζέλσκι συγκεντρώνει στις αρχές του '80 εξουσία στα χέρια του, κρατική και κομματική. Τον Φεβρουάριο του '81, εκλέγεται από το κόμμα πρωθυπουργός και τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, διαδέχεται τον Στάνισλαβ Κάνια (που καθαιρέθηκε με την κατηγορία της "αντισοβιετικής προπαγάνδας") στη θέση του πρώτου γραμματέα του κυβερνώντος "Πολωνικού Ενωμένου Εργατικού Κόμματος" (PZPR). Ήταν ο πρώτος και μοναδικός εν ενεργεία στρατιωτικός που έγινε ποτέ αρχηγός κράτους σε ευρωπαϊκή χώρα του σοσιαλιστικού μπλοκ.
Οι λόγοι που τον οδήγησαν στην επιβολή του στρατιωτικού νόμου, ήταν πολλοί και προφανώς πήγαζαν απ' τα δεδομένα και τις ισορροπίες της περιόδου. Ο ίδιος έλεγε πάντα ότι το έκανε για να αποτρέψει σοβιετική επέμβαση. Σε συνέντευξή του, το 1992 στο γερμανικό Spiegel, είχε πει ότι "δεδομένης της συγκυρίας της εποχής, τα πολιτικά και στρατηγικά συμφέροντα της ΕΣΣΔ, απειλούνταν" εξαιτίας της αναταραχής στην Πολωνία. Πηγές που η αξιοπιστία τους δεν είναι δυνατό να επαληθευτεί, υποστηρίζουν σήμερα πως η τότε σοβιετική ηγεσία δεν σχεδίαζε καμιά εισβολή στην Πολωνία. Ανάμεσα στα μέλη της, ο μετέπειτα σοβιετικός ηγέτης Γιούρι Αντρόποφ, αν και φοβόταν το ενδεχόμενο να υποκύψει η χώρα στον έλεγχο της "Αλληλεγγύης", ήταν εκείνος που τάσσονταν ξεκάθαρα κατά της αποστολής σοβιετικών στρατευμάτων στη Βαρσοβία. Οι πολέμιοι του Γιαρουζέλσκι επέμεναν ανέκαθεν ότι στόχος του στρατηγού ήταν να συντρίψει το συνδικάτο του Βαλέσα.
Η "λύση"...
Κοιτώντας τα πράγματα εκ των υστέρων, η πολιτική του Γιαρουζέλσκι απέναντι στην "Αλληλεγγύη" έμοιαζε μ' ένα περίεργο κράμα διαλόγου και καταστολής. Δεν είχαν περάσει πολλές ημέρες αφότου έγινε αρχηγός του κόμματος, όταν μια νύχτα του Νοεμβρίου του '81, συναντήθηκε με τον Βαλέσα και τον επικεφαλής της πολωνικής Καθολικής Εκκλησίας, τον αρχιεπίσκοπο Βαρσοβίας Τζόζεφ Γκλεμπ. Ο στρατηγός διατηρούσε πάντα σχέσεις με την εκκλησία, είχε άλλωστε ανατραφεί ως καθολικός. Φέρεται να τους πρότεινε τον σχηματισμό κυβέρνησης "εθνικής ενότητας". Νωρίτερα την ίδια χρονιά ωστόσο, οι μυστικές υπηρεσίες είχαν εξαπολύσει μια αποτυχημένη επιχείρηση εξάρθρωσης της "Αλληλεγγύης" στην πόλη Μπιντγκόζ...
Παγιδευμένος ανάμεσα στις πολιτικές και οικονομικές απαιτήσεις της αντιπολίτευσης του Βαλέσα απ' τη μια, και την προσήλωση στην κομματική ορθοδοξία της μπρεζνιεφικής ΕΣΣΔ που απέρρεε απ' τη συμμετοχή της Πολωνίας στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας, οι επιλογές του Γιαρουζέλσκι ήταν εξαιρετικά περιορισμένες τη δεδομένη στιγμή. Έπρεπε να βρει μια λύση άμεσα για να εξαλείψει αφενός την "Αλληλεγγύη", αφετέρου να σταματήσει την αμφισβήτηση σε βάρος του μονοκομματικού συστήματος. Η κήρυξη του στρατιωτικού νόμου πρόβαλε ως απάντηση στα διλήμματά του. Τα υπόλοιπα είναι Ιστορία...
***
Σφαίρες και σοκολάτες
Όπως συνέβη στις περισσότερες των περιπτώσεων, ο Πέτρο Ποροσένκο, με καταγωγή απ' την Οδησσό, πήρε τον έλεγχο ενός μικρού κρατικού εργοστασίου ζαχαρωδών λίγο μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, το 1991. Ήταν μόλις 26 ετών. Το... τίμημα που κατέβαλε για την εξαγορά, δεν έγινε ποτέ γνωστό. Είχε αποφοιτήσει τον προηγούμενο χρόνο από τη σχολή Διεθνών Σχέσεων και Διεθνούς Δικαίου του Πανεπιστημίου του Κιέβου με πτυχίο στα Οικονομικά.
Στη συνέχεια αγόρασε πολλές άλλες επιχειρήσεις του χώρου στην Ουκρανία. Η πιο γνωστή ήταν το μεγάλο, ιστορικό εργοστάσιο σοκολάτας "Καρλ Μαρξ" του Κιέβου, που είχε ιδρυθεί το 1874. Ο Πέτρο ήξερε λίγα πράγματα από σοκολάτες καθώς στα πρώτα του επιχειρηματικά βήματα είχε ασχοληθεί με το εμπόριο του κακάο. Μετά, ένωσε όλες τις μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις του σ' έναν όμιλο, που τον βάφτισε με το "μισό" όνομά του, ήτοι Roshen (Πο-Ροσέν-κο...) και έστησε εργοστάσια ζαχαρωδών και σοκολατοποιίας στο Κίεβο, την Μαριούπολη, σε δυο - τρεις άλλες πόλεις της Ουκρανίας, τη Ρωσία και τη Λιθουανία. Ο όμιλος του ολιγάρχη -νέου- προέδρου της Ουκρανίας, απασχολεί σήμερα 8.915 εργαζόμενους και ο τζίρος του το 2010, έφτασε το ένα δισεκατομμύριο δολάρια! Το 2011, η Roshen κατέλαβε την 15η θέση στην παγκόσμια κατάταξη των 100 μεγαλύτερων βιομηχανιών σοκολάτας στον κόσμο. Φτιάχνει σήμερα πάνω από 200 προϊόντα και σοκολάτες με κύριο γνώρισμα την υψηλή περιεκτικότητα σε κακάο. Δικαιολογημένα το αφεντικό της Roshen αποκαλείται στην πατρίδα του "βασιλιάς της σοκολάτας"...
Και καναλάρχης...
Οι επιχειρηματικές φιλοδοξίες του Ποροσένκο δεν περιορίζονται όμως στις σοκολάτες και τα ζαχαρωτά. Η οικονομική αυτοκρατορία του μεγάλωσε με τον χρόνο και περιλαμβάνει πλέον πολλές άλλες επιχειρήσεις, ανάμεσα τους εργοστάσια συναρμολόγησης οχημάτων, ναυπηγεία, καθώς και το ιδιωτικό τηλεοπτικό δίκτυο "Κανάλι 5". Με βάση τη λίστα του περιοδικού Forbes, διαθέτει προσωπική περιουσία 1,3 δισ. δολαρίων.
Η εκπλήρωση των φιλοδοξιών του Ποροσένκο στις μπίζνες είναι το σκαλί για την ικανοποίηση των φιλοδοξιών του στην πολιτική. Ο νέος πρόεδρος της Ουκρανίας "έχει μακρά παράδοση στο να ανακατεύει την πολιτική με τις μπίζνες" σχολίασαν δηκτικά τα ρωσικά ΜΜΕ την επομένη της αναπάντεχης εκλογικής νίκης του την περασμένη Κυριακή, απ' τον πρώτο μάλιστα, γύρο.
Ο Ποροσένκο έχει "παίξει" κατά καιρούς σ' όλο το πολιτικό φάσμα της Ουκρανίας. Εκλέχθηκε για πρώτη φορά βουλευτής το 1998 με τον Ενωμένο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα του φιλορώσου τότε προέδρου Λεονίτ Κούτσμα. Αφού άλλαξε στρατόπεδα, ιδρύοντας σε κάποια φάση και δικό του κόμμα, έπαιξε κομβικό ρόλο στην «Πορτοκαλί Επανάσταση» του 2004-2005, όντας ο πλουσιότερος υποστηρικτής της Γιούλια Τιμοσένκο και φέρνοντας την εξουσία τον πρόεδρο Βίκτορ Γιουσένκο. Μάλλον για να τον ανταμείψει, ο Γιουσένκο του έδωσε το 2009 το υπουργείο Εξωτερικών. Το 2012, πέρασε και πάλι στο φιλορωσικό στρατόπεδο και υπηρέτησε ως υπουργός Οικονομικών και Εμπορίου στην κυβέρνηση του προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Μετά την ανατροπή του Γιανουκόβιτς, τάχθηκε με τους εξεγερμένους της πλατείας Μαϊντάν. Από το 2007 ως το 2012, ήταν επίσης πρόεδρος του Δ.Σ. της Εθνικής Τράπεζας της Ουκρανίας.¨
"Ανήκομεν εις την Δύση"...
Σε μια θέση του πάντως, έμεινε σταθερός: στο "ανήκομεν εις την Δύση"... Ο Ποροσένκο ήταν-και είναι- ένθερμος υποστηρικτής της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. "Πιστεύω ότι με την κατάλληλη πολιτική βούληση και τη λαϊκή υποστήριξη και με μια σαφή και σωστή πολιτική προσπάθεια, η Ουκρανία θα μπορούσε να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ μέσα σ' ένα ή δύο χρόνια", είχε δηλώσει το 2009 όταν ανέλαβε υπουργός Εξωτερικών. Την περασμένη εβδομάδα, μιλώντας στους δημοσιογράφους που κάλυπταν τις ουκρανικές εκλογές- που έγιναν την ίδια μέρα με τις ευρωεκλογές- ο Ποροσένκο είπε ότι ελπίζει να δει μια μέρα την Ουκρανία να εκπροσωπείται κι αυτή στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Ο "βασιλιάς της σοκολάτας" υποσχέθηκε στους Ουκρανούς πως "θα μεταμορφώσει το ουκρανικό πολιτικό σύστημα", καθώς αντιπαλότητες έχουν μολύνει τις φιλοδυτικές δυνάμεις εδώ και πολλά χρόνια, και είναι φανερό πως έπεισε πολλούς. Τουλάχιστον την μερίδα εκείνη που εξακολουθεί να πιστεύει πως το καμένο "κύκλωμα" ιδιωτικού πλούτου-πολιτικής - που έχει καταγγελθεί ακόμα κι από τους δυτικούς πάτρονες της χώρας- μπορεί να τους σώσει και να τους πάει μπροστά. Σ' όλους αυτούς, ο Ποροσένκο μπορεί να τούς προσφέρει ζαχαρωτά και να τούς υπόσχεται success story, όμως στους εξεγερμένους ρωσόφωνους στ' ανατολικά, είναι ξεκάθαρο πως δεν πηγαίνει με σοκολάτες στα χέρια αλλά με σφαίρες...
