Του Σίμους Μιλν
Οι διπλωματικές ανακοινώσεις φημίζονται για την υποκρισία τους και τα δύο μέτρα και σταθμά. Ωστόσο, οι καταγγελίες από τη Δύση της ρωσικής επέμβασης στην Κριμαία έφτασαν σε νέα βάθη αυτοπαρωδίας. Η μέχρι τώρα αναίμακτη εισβολή είναι μια "απίστευτη πράξη επιθετικότητας" σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Τζον Κέρι. Τον 21ο αιώνα δεν μπορείς να εισβάλλεις σε χώρες με "εντελώς έωλες προφάσεις", επέμεινε τη στιγμή που οι σύμμαχοι των ΗΠΑ συμφωνούσαν ότι επρόκειτο για μια ανεπίτρεπτη παραβίαση του διεθνούς δικαίου για την οποία θα υπάρξουν "συνέπειες".
Το ότι οι χώρες που ευθύνονται για τη μεγαλύτερη πράξη απρόκλητης επιθετικότητας στη σύγχρονη ιστορία με έωλες προφάσεις -έναν παράνομο πόλεμο στο Ιράκ που σκότωσε 500.000 ανθρώπους, την εισβολή στο Αφγανιστάν, την αιματηρή αλλαγή καθεστώτος στη Λιβύη και τον θάνατο χιλιάδων από επιθέσεις drones στο Πακιστάν, την Υεμένη και τη Σομαλία, όλες χωρίς εξουσιοδότηση του ΟΗΕ- καθιστά τους ισχυρισμούς αυτούς τουλάχιστον παράλογους.
Δεν είναι μόνο το γεγονός ότι η δυτική επιθετικότητα και το παράνομο φονικό είναι σε εντελώς άλλη κλίμακα από οτιδήποτε φαίνεται να έχει σχεδιάσει, πόσο μάλλον πραγματοποιήσει, η Ρωσία, αφαιρώντας έτσι κάθε αξιόπιστη βάση για τους ΗΠΑ και τους συμμάχους τους να εξοργίζονται για τις ρωσικές παραβιάσεις. Άλλωστε, οι δυτικές δυνάμεις έπαιξαν επίσης κεντρικό ρόλο στην δημιουργία της ουκρανικής κρίσης από την πρώτη στιγμή.
Οι ΗΠΑ και οι ευρωπαϊκές δυνάμεις υποστήριξαν ανοιχτά τις διαδηλώσεις για την ανατροπή του διεφθαρμένου, αλλά εκλεγμένου προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς, διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από την αντιπαράθεση για μια ευρωπαϊκή συμφωνία που απέκλειε οποιαδήποτε οικονομική σχέση με τη Ρωσία.
Στο διαβόητο τηλεφώνημά της που διέρρευσε τον περασμένο μήνα ("να πάει να γαμηθεί η Ε.Ε."), η Αμερικανίδα αξιωματούχος Βικτόρια Νούλαντ ακούγεται να περιγράφει τη μορφή της κυβέρνησης που θα διαδεχόταν εκείνη του Γιανουκόβιτς - το μεγαλύτερο μέρος από όλα αυτά έγινε πραγματικότητα όταν η κυβέρνηση ανατράπηκε από την κλιμάκωση της βίας λίγες μέρες αργότερα.
Ο πρόεδρος είχε μέχρι τότε χάσει την πολιτική εξουσία, ωστόσο η μεταμεσονύχτια αποπομπή του ήταν τουλάχιστον συνταγματικά αμφισβητήσιμη. Στη θέση του τοποθετήθηκε μια κυβέρνηση ολιγαρχών, νεοφιλελεύθερων και νεοφασιστών, μία από τις πρώτες ενέργειες της οποίας ήταν να καταργήσουν το επίσημο καθεστώς της ρωσικής γλώσσας που ομιλείται κατά πλειοψηφία στις νότιες και ανατολικές περιοχές της χώρας, ενώ έγιναν κινήσεις και για την απαγόρευση του κομμουνιστικού κόμματος της χώρας που έλαβε ποσοστό 13% στις τελευταίες εκλογές.
Έχει ειπωθεί ότι ο ρόλος των φασιστών στις διαδηλώσεις διογκώθηκε από τη ρωσική προπαγάνδα προκειμένου να δικαιολογηθούν οι χειρισμοί του Πούτιν στην Κριμαία. Η πραγματικότητα είναι αρκετά ανησυχητική ώστε να μη χρειάζονται υπερβολές. Ακτιβιστές αναφέρουν ότι οι ακροδεξιοί αποτελούσαν το ένα τρίτο των διαδηλωτών, ενώ έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις ένοπλες αντιπαραθέσεις με την αστυνομία.
Φασιστικές συμμορίες περιπολούν στους δρόμους. Αλλά βρίσκονται επίσης και στους διαδρόμους της εξουσίας στο Κίεβο. Το ακροδεξιό κόμμα Σβόμποντα, ο ηγέτης του οποίου έχει καταγγείλει τις "εγκληματικές δραστηριότητες" του "οργανωμένου ιουδαισμού" και καταδικάστηκε από το Ευρωκοινοβούλιο για "ρατσιστικές και αντισημιτικές απόψεις", διαθέτει πέντε υπουργούς στη νέα κυβέρνηση. Ο ηγέτης τού ακόμη πιο ακραίου Δεξιού Τομέα είναι σήμερα υπαρχηγός του Εθνικού Συμβουλίου.
Οι νεοναζί βρίσκονται στην εξουσία για πρώτη φορά στη μεταπολεμική Ευρώπη. Όμως, αυτή η μη εκλεγμένη κυβέρνηση υποστηρίζεται σήμερα από τις ΗΠΑ και την Ε.Ε. Και σε μια περιφρονητική κίνηση για τους απλούς Ουκρανούς που διαδήλωναν κατά της διαφθοράς, ελπίζοντας σε μια αυθεντική αλλαγή, η νέα κυβέρνηση διόρισε δύο δισεκατομμυριούχους ολιγάρχες -ένας από τους οποίους διευθύνει τις επιχειρήσεις του από την Ελβετία- ως κυβερνήτες των ανατολικών πόλεων Ντονέτεσκ και Ντνεπροπετρόβσκ. Την ίδια ώρα, το ΔΝΤ ετοιμάζει ένα πρόγραμμα λιτότητας για την ενίσχυση της ουκρανικής οικονομίας που μπορεί μόνο να αυξήσει τη φτώχεια και την ανεργία.
Από μακροπρόθεσμη άποψη, η κρίση στην Ουκρανία είναι προϊόν της καταστροφικής, τύπου συνθήκης Βερσαλιών, διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης στις αρχές της δεκαετίας του '90. Όπως στη Γιουγκοσλαβία, άνθρωποι που ήταν ικανοποιημένοι να αποτελούν εθνική μειονότητα σε ένα πολυεθνικό κράτος -Ρώσοι στην Ουκρανία, Οσετοί στη Γεωργία- αισθάνθηκαν πολύ διαφορετικά όταν έγιναν κάτοικοι νέων χωρών.
Στην περίπτωση της Κριμαίας, που μεταβιβάστηκε στην Ουκρανία από τον Νικίτα Χρουτσόφ μόλις τη δεκαετία του '50, αυτό ισχύει σαφέστατα για τη ρωσική μειονότητα. Και σε αντίθεση με τις τότε δεσμεύσεις, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους ακολούθησαν μια αδυσώπητη επέκταση μέχρι τα σύνορα της Ρωσίας, ενσωματώνοντας εννέα πρώην μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας και τρεις πρώην δημοκρατίες της Σοβιετικής Ένωσης σε μια κατά βάση αντιρωσική στρατιωτική συμμαχία στην Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή συμφωνία συνεργασίας που προκάλεσε την ουκρανική κρίση περιελάμβανε επίσης άρθρα που αναφέρονταν στην ενσωμάτωση της χώρας στις ευρωπαϊκές αμυντικές δομές.
Η δυτική αυτή στρατιωτική επέκταση σταμάτησε προσωρινά το 2008, όταν ο δυτικός δορυφόρος της Γεωργίας δέχτηκε επίθεση από ρωσικές δυνάμεις στη διαφιλονικούμενη περιοχή της Νότιας Οσετίας. Η σύντομη αλλά αιματηρή σύρραξη σηματοδότησε το τέλος του μονοπολικού κόσμου του Τζορτζ Μπους, ενός κόσμου στον οποίο η αμερικανική αυτοκρατορία εφάρμοζε τη θέλησή της χωρίς πρόκληση σε οποιαδήποτε ήπειρο.
Δεν προκαλεί επομένως έκπληξη ότι η Ρωσία κινήθηκε για να αποτρέψει τη μετακίνηση της ακόμη πιο στρατηγικά ευαίσθητης και νευραλγικής Ουκρανίας στο δυτικό στρατόπεδο, ιδίως με δεδομένο ότι η μοναδική ναυτική βάση της Ρωσίας σε θερμά νερά βρίσκεται στην Κριμαία.
Σαφώς, οι δικαιολογίες του Πούτιν για την επέμβαση -η "ανθρωπιστική" προστασία των Ρώσων και η έκκληση του ανατραπέντος προέδρου- είναι νομικά και πολιτικά αμφισβητούμενες ακόμη κι αν απέχουν κατά πολύ από τα "όπλα μαζικής καταστροφής". Ούτε ο συντηρητικός εθνικισμός ή το ολιγαρχικό καθεστώς του Πούτιν έχουν ευρύτερη διεθνή απήχηση.
Ωστόσο, ο ρόλος της Ρωσίας ως περιορισμένο αντίβαρο στη μονομερή δυτική ισχύ οπωσδήποτε έχουν. Και σε έναν κόσμο όπου οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Γαλλία και οι σύμμαχοι τους έχουν μετατρέψει τη διεθνή ανομία σε μόνιμη ρουτίνα, πολλοί άλλοι είναι αναγκασμένοι να επιχειρήσουν το ίδιο παιχνίδι.
Ευτυχώς, τα μόνα πυρά που ρίχτηκαν από τις ρωσικές δυνάμεις μέχρι τώρα ήταν στον αέρα. Όμως, οι κίνδυνοι της κλιμάκωσης των ξένων επεμβάσεων είναι προφανείς. Αυτό που χρειάζεται είναι μια διευθέτηση της κρίσης ύστερα από διαπραγματεύσεις, στις οποίες θα συμμετάσχει μια ουκρανική κυβέρνηση με ευρεία βάση και χωρίς φασίστες. Η διευθέτηση αυτή θα πρέπει να αναζητηθεί στην κατεύθυνση ενός ομοσπονδιακού συντάγματος που εγγυάται την αυτονομία των περιφερειών, μια οικονομική υποστήριξη που δεν θα καταστήσει ακόμη περισσότερο φτωχούς τους περισσότερους Ουκρανούς και την ευκαιρία για τον λαό της Κριμαίας να επιλέξει το δικό του μέλλον. Οτιδήποτε άλλο διακινδυνεύει την επέκταση της σύγκρουσης.
