Λιγότερο από 20 χρόνια πριν, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη έβγαινε από έναν σπαρακτικό εμφύλιο και γινόταν το μοντέλο, ή το πειραματόζωο, της διαδικασίας "οικοδόμησης κρατών" στη μεταψυχροπολεμική εποχή: τρεις πρόεδροι, δύο οντότητες, δέκα καντόνια και, στην κορυφή όλων, ένας "ύπατος εκπρόσωπος" διορισμένος από τον διεθνή παράγοντα. Το μοντέλο αυτό τυλίχτηκε στις φλόγες πριν από λίγες μέρες, όταν ο υπόλοιπος πλανήτης ανακάλυψε έκπληκτος μια διαφορετική Βοσνία που χαρακτηρίζεται από μαζική αποβιομηχάνιση, ανεργία, φτώχεια και διαφθορά. Ο Εμίν Εμινάγκιτς, ακτιβιστής και μέλος του φοιτητικού κινήματος της Τούζλα, έζησε τις διαδηλώσεις από την πρώτη τους μέρα και μιλά στην "Αυγή" της Κυριακής για τις αιτίες και τους στόχους του κινήματος διαμαρτυρίας.
Συνέντευξη στον Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
* Ήταν τελικά το ξέσπασμα της κοινωνικής οργής τόσο αναπάντεχο;
-Οι διαδηλώσεις ήταν πάνω από όλα μια αντίδραση στα 20 χρόνια στασιμότητας που ζουν οι πολίτες της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης μετά το τέλος του εμφυλίου. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι μένουν άνεργοι και η χώρα διαρκώς αποβιομηχανοποιείται προς όφελος του ξένου κεφαλαίου. Το επίπεδο της ανεργίας κυμαίνεται στο 25% με 45%, ωστόσο πρέπει κανείς να λάβει υπόψη ότι υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός ανθρώπων που δεν έχουν καταχωρισθεί στα μητρώα των αρμόδιων υπηρεσιών ή εργάζονται χωρίς ασφάλιση.
Αυτή η κατάσταση οδηγεί πολλοί ανθρώπους στην απελπισία αφού τους στερεί κάθε προοπτική για το μέλλον. Ακόμη και όσοι εργάζονται δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα. Οι εργάτες στα εργοστάσια της Τούζλα προσπάθησαν για αρκετά χρόνια να αγωνιστούν για τα δικαιώματά τους με ειρηνικό τρόπο και χρησιμοποιώντας νόμιμα μέσα. Όμως κάθε τους προσπάθεια συνάντησε ένα "τοίχο" ενώ ακόμη και δικαστικές αποφάσεις που τους δικαίωσαν δεν εφαρμόστηκαν ποτέ.
Όλα αυτά έθρεψαν την οργή, αλλά και την απελπισία του λαού της Τούζλα, καθώς η πόλη ζούσε από την τοπική βιομηχανία. Η πρώτη σπίθα ξεπήδησε από μια διαδήλωση στις 5 Φεβρουαρίου, όταν μια ομάδα εργατών διαδήλωσε στην πόλη ζητώντας την εφαρμογή δικαστικής απόφαση για ένα ακόμη εργοστάσιο που υποχρεώθηκε να κλείσει. Πολλοί φοιτητές και ακτιβιστές ενώθηκαν μαζί τους. Υπήρξαν εντάσεις και η κινητοποίηση κατέληξε σε ταραχές και τη μαζική καταστολή των διαδηλωτών από την αστυνομία. Πολύ σύντομα διαδηλώσεις συμπαράστασης άρχισαν να διοργανώνονται και σε άλλες πόλεις, με την κατάσταση να κλιμακώνεται στις 7 Φεβρουαρίου όταν διαδηλωτές εισέβαλαν σε κυβερνητικά κτήρια και τους έβαλαν φωτιά.
* Πιστεύετε ότι η περίπτωση του εργοστασίου της Dita στην Τούζλα, που προσφάτως εξαναγκάστηκε στο κλείσιμο, είναι ενδεικτική της γενικότερης διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεων που ακολουθήθηκε στη Βοσνία τα τελευταία χρόνια;
Ναι, θα έλεγα ότι είναι η πιο χαρακτηριστική περίπτωση. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης για την Dita άρχισε το 2002, όταν, σύμφωνα τμε ις αρμόδιας υπηρεσίας για τις ιδιωτικοποιήσεις, οι εργάτες αγόρασαν το 59% των μετοχών με αποτέλεσμα να "εκπληρώνονται πλέον όλοι οι όροι για την επιτυχή ιδιωτικοποίηση της εταιρείας". Δύο χρόνια μετά την εξαγορά της από τον Άντναν Τζίντις, παλιό συμμαθητή του διευθύνοντος συμβούλου της Dita, η εταιρεία πτώχευσε.
Σύμφωνα με καταγγελίες, κάποια στιγμή οι εργάτες έλαβαν την εντολή να προσθέσουν αλάτι στο μείγμα που χρησιμοποιούσαν για την παραγωγή λιπασμάτων. Αυτό έβλαψε σοβαρά τόσο την παραγωγική δυνατότητα όσο και τον εξοπλισμό του εργοστασίου. Πρόκειται για χαρακτηριστικό παράδειγμα του πελατειακού καπιταλισμού τον οποίο στη Βοσνία ενθαρρύνει ένα πολιτικό σύστημα που διατηρείται στην εξουσία με το να επικαλείται εθνικιστικά ιδεώδη που τελικά στερούν από τον λαό κάθε έννοια κοινότητας.
Σε κάθε περίπτωση, η Dita δεν είναι το μοναδικό παράδειγμα. Και σε άλλες βιομηχανίες της Τούζλα, όπως η Konjuh και η Polihem, εφαρμόστηκε το ίδιο μοντέλο: πρώτα η εταιρεία εξαγοράζεται, η παραγωγή βουλιάζει, η εταιρία πωλείται σε μια μεγαλύτερη, πτωχεύει και τελικά οι εργάτες μένουν στον δρόμο απλήρωτοι, ενώ οι ιδιοκτήτες εκποιούν την όποια περιουσία της επιχείρησης.
* Ποιοι είναι αυτοί που σήμερα πρωτοστατούν στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις; Και τι ακριβώς ζητούν;
-Αυτοί που διαδηλώνουν είναι οι απολυμένοι εργάτες, η οργισμένη νεολαία χωρίς δουλειά και μέλλον και μαζί τους φοιτητές, ακτιβιστές και απλοί πολίτες. Στην πρώτη διαδήλωση της Τούζλα, κανείς δεν προσπάθησε να ξεχωρίσει από το πλήθος και να αναλάβει τον ρόλο της "ηγεσίας". Υπήρξαν κάποιες μικρές ομάδες που άρχισαν να θέτουν κάποια κατακερματισμένα αιτήματα. Εκείνο όμως που ένωσε τους διαδηλωτές ήταν η διακήρυξη της συνέλευσης των εργατών και πολιτών της Τούζλα στις 9 Φεβρουαρίου, που ζητούσε από τις αρχές να εγγυηθούν την ασφάλεια των διαδηλωτών σύμφωνα με το Σύνταγμα και ξεκίνησε τις διαδικασίες για την εκλογή μιας κυβέρνησης που θα αποτελείται από ανεξάρτητα και άφθαρτα μέλη της συνέλευσης μέχρι την 1η Μαρτίου. Έπειτα από αυτό, ανάλογες συνελεύσεις άρχισαν να διοργανώνονται σε όλη τη χώρα. Ενδεικτικό της επιτυχίας τους είναι το γεγονός ότι στην πρώτη μας συνάντηση στην Τούζλα η συμμετοχή δεν ξεπερνούσε τα εκατό άτομα ενώ στην τελευταία χρειάστηκε να μεταφέρουμε τη συζήτηση στο πολιτιστικό κέντρο της πόλης προκειμένου να χωρέσουν όλοι.
* Οι διαδηλώσεις φαίνεται να στρέφονται κατά των εθνικιστικών κομμάτων που μονοπώλησαν την εξουσία τις τελευταίες δεκαετίες. Εκτιμάται ότι υπάρχει ο κίνδυνος εκείνα να απαντήσουν με μια προσπάθεια αναμόχλευσης των εθνοτικών εντάσεων;
Θα έλεγα ότι όλα τα κόμματα που βρέθηκαν στην εξουσία, συμπεριλαμβανομένων των Σοσιαλδημοκρατών, είναι υπεύθυνα για την σημερινή κατάσταση. Κάθε κυβερνητικός συνασπισμός μετά τον πόλεμο εφάρμοζε τις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις που απαιτούσαν η Ε.Ε. και οι διεθνείς αγορές. Και, την ίδια ώρα, συνέχιζαν την εθνικιστική ρητορική υποστηρίζοντας ότι οι εθνικές ταυτότητες των λαών της Βοσνίας βρίσκονταν υπό συνεχή απειλή. Έτσι, κατόρθωσαν να εκτρέψουν την προσοχή από τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που βασάνιζαν μια ήδη φτωχή χώρα κρατώντας τον λαό κάτω από τον φόβο ενός νέου πολέμου.
Φυσικά, όλα αυτά ήταν απλώς θεωρίες συνωμοσίας που είχαν ως στόχο να διαιωνίσουν τις διαχωριστικές γραμμές του παρελθόντος. Δεν μου προκαλεί έκπληξη, επομένως, ότι τα εθνικιστικά κόμματα που βρίσκονται σήμερα στην κυβέρνηση δυσφημούν τις κινητοποιήσεις και προβάλλουν από τα φιλικά τους ΜΜΕ την εικόνα ενός επικείμενου νέου πολέμου. Στο πλαίσιο αυτής της παραπληροφόρησης κυκλοφόρησαν εξωφρενικές φήμες όπως ότι οι μουσουλμάνοι εξοπλίζονται από την Τουρκία με στόχο να επιτεθούν στη σερβική οντότητα.
* Οι κινητοποιήσεις στρέφονται μόνο κατά των πολιτικών ελίτ ή αμφισβητούν και το συνταγματικό μοντέλο που προέκυψε από τις συμφωνίες του Ντέιτον;
Οπωσδήποτε υπάρχει και αμφισβήτηση του θεσμικού πλαισίου σε ορισμένους κύκλους, όμως το βάρος εξακολουθεί να πέφτει σε τοπικά ζητήματα, ιδίως τις παραιτήσεις των τοπικών κυβερνήσεων. Το σημερινό συνταγματικό μοντέλο στη Βοσνία και την Ερζεγοβίνη αποκαλείται από την πολιτική επιστήμη ως συναινετική δημοκρατία. Βασίζεται στον επιμερισμό της εξουσίας σε διάφορες ομάδες και αποτελείται από 13 διαφορετικές κυβερνήσεις σε μια χώρα 4 εκατομμυρίων ανθρώπων. Οπως καταλαβαίνετε, δημιουργείται έτσι ένας κολοσσιαίος γραφειοκρατικός μηχανισμός που χρησιμοποιεί τα δάνεια που παίρνει από το ΔΝΤ αποκλειστικά για το δικό του συμφέρον. Αυτό που αξίζει επίσης να επισημάνουμε σε αυτή τη φάση είναι ότι ο ύπατος εκπρόσωπος της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης, Βαλεντίν Ίνζκο εξετάζει σήμερα το ενδεχόμενο να καλέσει δυνάμεις της ευρωπαϊκής δύναμης Eufor για να σταθεροποιήσει την κατάσταση.
