Άνοιξε χθες τις πύλες του το Νταβός για να υποδεχτεί τους πλούσιους και τους ισχυρούς που συμμετέχουν στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, σε ένα κλίμα ευφορίας που είχε να νιώσει το ελβετικό θέρετρο από το 2008. Για τους 1.500 μάνατζερ των μεγαλύτερων επιχειρήσεων του κόσμου η κρίση ανήκει πια στο παρελθόν. Ειδικά οι επενδυτικοί τραπεζίτες, που προκάλεσαν την κρίση, η οποία έχει βυθίσει τις μισές χώρες του πλανήτη σε παρατεταμένη κρίση χρέους, ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία, περιμένουν εναγωνίως τις νέες μεγάλες συμφωνίες και συγχωνεύσεις και πιστεύουν ακράδαντα ότι το 2014 θα αρμέξουν και πάλι παχιές αγελάδες. «Για πρώτη φορά εδώ και πέντε χρόνια βλέπουμε μεν κάποια σύννεφα στον ουρανό, αλλά δεν μας απειλούν καταιγίδες», έλεγε με περισσή σιγουριά ο Κρίστιαν Μάισνερ, επικεφαλής του επενδυτικού βραχίονα της Bank of America.
Στο Νταβός είναι από χθες μαζεμένοι όλοι οι μεγάλοι τραπεζίτες, αλλά τα πραγματικά μεγάλα ονόματα, όπως, για παράδειγμα ο Τζέιμι Ντίμον της JP Morgan, αποφεύγουν να κάνουν δημόσιες εμφανίσεις, περιορίζονται στα κλειστά στρογγυλά τραπέζια του κλάδου τους. Προφανώς, δεν νιώθουν πια την υποχρέωση να υπερασπίζονται τις τράπεζες για τη δράση τους, η εποχή τής -έστω υποκριτικής- αυτοκριτικής έχει περάσει και οι μπίζνες ξανά προς τη δόξα τραβούν. Το μόνο πράγμα που τους ανησυχεί είναι με ποιο ρυθμό θα κλείσει κάπως τις στρόφιγγες της ρευστότητας η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, οι «καυτές» έρευνες περί εκρηκτικής αύξησης των ανισοτήτων στο εισόδημα, περί εκρηκτικής αύξησης της ανεργίας και περί συνεχιζόμενης μείωσης της εμπιστοσύνης των πολιτών στις κυβερνήσεις τους δεν τους αγγίζουν.
Βέβαια, ο οικοδεσπότης του Νταβός, ο ιδρυτής του Φόρουμ, Κλάους Σβαμπ, φροντίζει πάντα να καλεί και τους ισχυρούς της πολιτικής -40 αρχηγοί κρατών αναμένονται μέχρι το Σάββατο- κι αυτοί δεν έχουν την πολυτέλεια να αγνοούν τα προβλήματα του… υπόλοιπου 99%, που δεν παρευρίσκεται στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ. Επιπλέον καλεί και κάποιους λαμπερούς υπερασπιστές των αδυνάτων, κατά προτίμηση από το Χόλυγουντ.
«Νησί των εκλεκτών»
Φέτος τον ρόλο που συνήθως έπαιζαν ο Μπόνο ή η Αντζελίνα Τζολί στο Νταβός τον έχει αναλάβει ο Ματ Ντέιμον, ο οποίος μόλις ολοκλήρωσε την ταινία επιστημονικής συμφωνίας «Elysium». Το σενάριό της ταιριάζει απόλυτα στους φόβους του 99%. Περιγράφει τον κόσμο όπως θα είναι το 2145, όταν οι πολύ πλούσιοι θα ζουν στο «Νησί των εκλεκτών», κάπου στο διάστημα, με ιδανικές κλιματολογικές συνθήκες, άψογη υγεία και ό,τι ποθεί η καρδιά τους, ενώ η μάζα των ανθρώπων θα δουλεύει σε έναν καθημαγμένο πλανήτη για να χρηματοδοτεί τα προνόμια των εκλεκτών.
Ο Ντέιμον πήγε στο Νταβός με την έρευνα του Oxfam ανά χείρας, που δείχνει ότι μόνο οι 85 πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο έχουν τόση περιουσία όση οι μισοί κάτοικοι του πλανήτη -το 2014, όχι το 2145-, και με την πρόβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας του ΟΗΕ, ότι ο αριθμός των ανέργων θα συνεχίσει να αυξάνεται και θα φτάσει το 2018 τα 215 εκατομμύρια. Ίσως η λάμψη του Ντέιμον κάνει κάποιους από τους προσκεκλημένους του Νταβός να δώσουν σημασία σ' αυτά τα δραματικά νούμερα.
Το μήνυμα του Πάπα
«Υποχρέωση η ευημερία να υπηρετεί τους ανθρώπους κι όχι να τους καταδυναστεύει»
Ίσως, πάλι, δώσουν μεγαλύτερη σημασία στο μήνυμα του Πάπα. Ο Φραγκίσκος έστειλε στο Νταβός τον καρδινάλιό του, Πίτερ Τέρκσον, να πει στους μάνατζερ και τους πολιτικούς ότι οι ισχυροί «έχουν τη σαφή ευθύνη έναντι των άλλων, κυρίως των πιο αδύναμων και των πιο ευάλωτων. Είναι υποχρέωσή τους να φροντίζουν ώστε η ευημερία να υπηρετεί τους ανθρώπους κι όχι να τους καταδυναστεύει». Ο Πάπας από την Αργεντινή έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο μαχητικούς κήρυκες ενάντια στον «αρπακτικό καπιταλισμό», αλλά δεν φαίνεται να τον φοβούνται. Όπως σ' αυτή τη φάση δεν φοβούνται ιδιαίτερα και τα συνδικάτα. Ο Φίλιπ Τζένινγκς, επικεφαλής του συνδικάτου UNI Global Union, που εκπροσωπεί 20 εκατομμύρια εργαζομένους στον τομέα των υπηρεσιών σε 150 χώρες, τόνισε από το Νταβός ότι «αυτό που χρειάζεται ο κόσμος είναι αύξηση των αποδοχών». Η λογική του είναι απλή - και καπιταλιστική: Μεγαλύτεροι μισθοί, περισσότερη κατανάλωση, περισσότερη ζήτηση, περισσότερη ανάπτυξη. Κι ο Τζένγκινς δεν είναι μόνος στο Νταβός, πολλοί σταρ οικονομολόγοι υποστηρίζουν ακριβώς το ίδιο. Όχι όμως και η πλειονότητα των επιχειρηματιών, που είχαν για συνήγορό τους, την πρώτη μέρα του Νταβός, την πρόεδρο της Νότιας Κορέας, Παρκ Γκουν Χούε: «Όποιος θέλει ανάπτυξη και ευημερία για όλους θα πρέπει να φροντίσει για την ελεύθερη ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας».
«Ευελιξία» στην αγορά εργασίας
Για ποια ελευθερία μιλάει; Π.χ. για την «ελευθερία» που παρέχει μια «ευέλικτη» αγορά εργασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι μια ντουζίνα μεγαλομάνατζερ εκτός Ευρώπης υποστήριξαν χθες ότι τρία πράγματα έχει ανάγκη η ευρωπαϊκή οικονομία για να πάρει και πάλι μπρος: «μια ευέλικτη αγορά εργασίας, μια ευέλικτη αγορά εργασίας και μια ευέλικτη αγορά εργασίας». Μάλιστα, ένας από τους μεγαλύτερους εργοδότες της Ευρώπης, ο Τζιουζέπε Ρέτσι της ιταλικής εταιρείας παραγωγής ενέργειας Eni, υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μόνο μιλάνε για μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, αλλά δεν τις κάνουν, «γι' αυτό και μιλάμε για μια χαμένη γενιά». Όσο για τον Γάλλο συνάδελφό του Πιέρ Ναντέρμ της Accenture, έσπευσε να βάλει στο κάδρο και την εκπαίδευση: «Σήμερα υπάρχουν 300.000 άδειες θέσεις εργασίας στη Γαλλία και δεν καλύπτονται επειδή κανείς υποψήφιος δεν έχει τις απαραίτητες δεξιότητες».
Τρεις εστίες κινδύνου
Αν και το βαρύ πολιτικό πρόγραμμα στο Νταβός ξεκινάει σήμερα -με πρώτο ομιλητή τον νέο πρόεδρο του Ιράν, Χασάν Ροχανί-, ήδη από χθες διαφάνηκε τι φοβάται σε πολιτικό επίπεδο η οικονομική ελίτ το 2014: τις ευρωεκλογές, την Τουρκία και τη Βραζιλία. Για τον Άξελ Βέμπερ της ελβετικής τράπεζας UBS -και παλιότερα επικεφαλής οικονομολόγο της ΕΚΤ-, τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών μπορεί να αποδειχθούν μεγαλύτερος κίνδυνος για την οικονομία απ' ό,τι τα πιθανά κακά αποτελέσματα των τεστ αντοχής των τραπεζών. «Εάν ενισχυθούν οι ευρωσκεπτικιστές, θα έχουμε στην Ευρώπη τα ίδια προβλήματα που έχει η Αμερική με το Πάρτι του Τσαγιού», λέει. Όσο για τους ειδικούς στις αναδυόμενες αγορές, οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι έρχονται από μια πιθανή διαρκή πολιτική κρίση στην Τουρκία ή από ένα πισωγύρισμα στη Βραζιλία.
