"Δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια προσωρινή διευθέτηση ώστε να κερδηθεί χρόνος. Δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι θα πετύχει - και αν δεν πετύχει, ο κίνδυνος μιας νέας σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή θα γίνει ακόμη μεγαλύτερος. Κι όμως, είναι η πρώτη φορά από την επίσκεψη του Ρίτσαρντ Νίξον στην Κίνα, το 1972, που γεννιούνται τόσες ελπίδες από μια προσωρινή συμφωνία. Και, συγκεκριμένα, τη συμφωνία για το πάγωμα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, την πρώτη επίσημη συμφωνία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εδώ και τρεισήμισι δεκαετίες. Και είναι η πιο κατηγορηματική δήλωση προτίμησης του Μπάρακ Ομπάμα για τη διπλωματία έναντι της ωμής ισχύος".
Η νέα προσέγγιση, γράφει ο Αμερικανός σχολιαστής Ρούπερτ Κόρνγουελ στη βρετανική εφημερίδα Independent, ήταν εμφανής από τις πρώτες ημέρες της διακυβέρνησης Ομπάμα, όταν ο νέος πρόεδρος μίλησε για συνομιλίες χωρίς όρους με την Τεχεράνη, ώστε να δοθεί τέλος στους πολέμους του προκατόχου του στο Ιράκ και το Αφγανιστάν και να αποκατασταθούν οι σχέσεις της Ουάσινγκτον με τον ισλαμικό κόσμο. Η πρόθεση αυτή ήταν αρκετή για να κερδίσει -ομολογουμένως πρόωρα- ο Ομπάμα το Νομπέλ Ειρήνης...
Βήματα μπρος και πίσω
Η πολιτική αυτή δεν έμεινε στα χαρτιά. Φέτος, ο Ομπάμα αρνήθηκε να οδηγήσει την Αμερική σε έναν πόλεμο κατά της Συρίας του Άσαντ. Υπήρξαν φυσικά στην πορεία και μερικές στιγμές που δεν μπορεί να χαρακτηριστούν ακριβώς ένδοξες. Όπως, για παράδειγμα, η αμήχανη αμερικανική απάντηση στην Αραβική Άνοιξη, η αμφιλεγόμενη στάση απέναντι στις εξελίξεις στην Αίγυπτο, αλλά και η ξαφνική αλλαγή γραμμής απέναντι στη Συρία. Αφού δίστασε για δύο χρόνια να εφοδιάσει με όπλα τους αντάρτες, ο Ομπάμα κατέστησε σαφές ότι η χρησιμοποίηση χημικών όπλων από το καθεστώς του Άσαντ συνιστούσε παραβίαση της «κόκκινης γραμμής». Στη συνέχεια όμως έκανε στροφή και δέχθηκε τη ρωσική πρόταση για την καταστροφή του συριακού χημικού οπλοστασίου.
Πολλοί τον κατηγόρησαν γι' αυτή τη στροφή. Το περιοδικό Forbes αποφάσισε ότι ισχυρότερος άνθρωπος του κόσμου είναι πλέον ο πρόεδρος της Ρωσίας και όχι των Ηνωμένων Πολιτειών. Και μια δημοσκόπηση του Ρew Research Center έδειξε ότι οι Αμερικανοί αμφιβάλλουν περισσότερο από ποτέ για την επιρροή που ασκεί η χώρα τους στον κόσμο. Την ίδια στιγμή, όμως, το 52% των Αμερικανών δηλώνει ότι η χώρα τους πρέπει να κοιτάζει τη δουλειά της και να ασχολείται με τα δικά της προβλήματα... Οι λόγοι είναι προφανείς: το τεράστιο κόστος των πολέμων στο Ιράκ και το Αφγανιστάν σε συνδυασμό με την αποτυχία τους να φέρουν τη σταθερότητα, οι παλινδρομήσεις της Αραβικής Άνοιξης και το κραχ του 2008-2009.
Στην πραγματικότητα, σημειώνει ο Αμερικανός αρθρογράφος, η στροφή στο θέμα της Συρίας δεν οδήγησε την κυβέρνηση σε γενικότερη αλλαγή πορείας. Ο υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι εξακολουθεί να υποστηρίζει τις προσπάθειες για μια συμφωνία των Ισραηλινών με τους Παλαιστινίους. Η κηδεία του Νέλσον Μαντέλα πρόσφερε ένα ακόμη απροσδόκητο "θέαμα", τη χειραψία του Αμερικανού προέδρου με τον Κουβανό πρόεδρο Ραούλ Κάστρο. Η χειραψία αυτή δεν ήταν προγραμματισμένη. Και μπορεί μια μέρα να αποδειχθεί ότι ήταν η αρχή του τέλους μιας εχθρότητας δεκαετιών ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Αβάνα.
Ευκαιρίες και παγίδες
Καμιά από τις εξελίξεις αυτές δεν μπορεί πάντως να συγκριθεί με την προσωρινή συμφωνία για το ιρανικό πρόγραμμα. Όπως αποδείχθηκε, είχαν προηγηθεί μυστικές διμερείς συνομιλίες που κατέστησαν δυνατή αυτή τη συμφωνία. Και οι επιπτώσεις είναι ώς τώρα σοβαρότερες σε δύο παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ: το Ισραήλ, που θεωρεί το πυρηνικό Ιράν "θανάσιμη απειλή" για την ύπαρξή του, και τη Σαουδική Αραβία, που ανταγωνίζεται το Ιράν για την κυριαρχία στον Περσικό Κόλπο. Οι ΗΠΑ έχουν καταστήσει σαφές ότι δεν θα εξαρτούν πλέον την πολιτική τους από τα ισραηλινά συμφέροντα. Και χάρη στη σχιστολιθική εξόρυξη υδρογονανθράκων (fracking) και την ανακάλυψη μαζικών κοιτασμάτων φυσικού αερίου στις ΗΠΑ, η εξάρτηση της Ουάσινγκτον από τη Σαουδική Αραβία δεν είναι πια αυτή που ήταν κάποτε.
Το κατά πόσον η στρατηγική Ομπάμα θα επιτύχει μένει να αποδειχθεί. Το διακύβευμα είναι τεράστιο. Τυχόν μόνιμη συμφωνία με το Ιράν θα συμβάλει στη σταθερότητα στο Ιράκ και στη Συρία και θα μειώσει τον κίνδυνο μιας γενικότερης ανάφλεξης μεταξύ σιιτών και σουνιτών. Μεγάλοι όμως είναι και οι κίνδυνοι. Το Ιράν ενδεχομένως να υποκρίνεται. Το αμερικανικό Κογκρέσο μπορεί να εκτροχιάσει μια συμφωνία. Η Αλ Κάιντα είναι ακόμη ισχυρή. Και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να εμπλακούν, ακόμη και χωρίς τη θέλησή τους, σε έναν νέο πόλεμο σε αραβικό ή ισλαμικό έδαφος.
