Της ΚΑΚΗΣ ΜΠΑΛΗ
Πρώτα ήρθε το σοκ, αληθινό ή όχι. Είναι δυνατόν οι φίλοι και σύμμαχοι Αμερικανοί να παρακολουθούν τις συνδιαλέξεις των Ευρωπαίων ηγετών, να έχουν στήσει αυτί στα όσα λέει στο κινητό της η καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ;
Μετά ακολούθησαν οι λεονταρισμοί. Οι υπουργοί Εξωτερικών της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ισπανίας, ο ένας μετά τον άλλο, καλούσαν για εξηγήσεις τους Αμερικανούς πρέσβεις στο Βερολίνο, το Παρίσι, τη Μαδρίτη. Η Μέρκελ και ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ ανέλαβαν από κοινού εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ξεκαθαρίσουν την υπόθεση με την Ουάσιγκτον. Υψηλή αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έσπευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες για να εκφράσει στο αμερικανικό Κογκρέσο την οργή του. Οι ίδιοι ευρωβουλευτές είχαν φροντίσει από πριν να ψηφίσουν το πάγωμα της συμφωνίας SWIFT, η οποία επιτρέπει στους Αμερικανούς την πρόσβαση στα στοιχεία τραπεζικών συναλλαγών, με στόχο την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας.
Στη συνέχεια πήρε τη σκυτάλη η σάτιρα. Οι γελοιογράφοι και το πολιτικό καμπαρέ κάνουν πάρτι αυτές τις μέρες μέχρι και παλαιολιθικές συσκευές τηλεφώνου και τηλεβόες παρουσίασαν ως τα πιο ασφαλή μέσα επικοινωνίας την εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας.
Στον κόσμο του Τζον Λε Καρέ
Παράλληλα έκαναν την εμφάνισή τους οι ειδικοί, εντός και εκτός εισαγωγικών. Οι ειδικοί στους υπολογιστές, στα ασύρματα δίκτυα, στην αντικατασκοπία, στη διπλωματία, στα γεωπολιτικά σενάρια, στα μυθιστορήματα του Τζον Λε Καρέ. Εξήγησαν στο παγκόσμιο κοινό πώς λειτουργεί η NSA, η εθνική υπηρεσία πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών. Πώς δουλεύουν οι αλγόριθμοι αξιολόγησης των στοιχείων που υποκλέπτονται. Πώς ντύνονται με πολυαιθυλένιο κάποιες κατασκευές σαν πλυσταριά στις ταράτσες των αμερικανικών πρεσβειών στην Αθήνα και το Βερολίνο, τη Γενεύη και τη Βιέννη, ώστε να κρύβουν επιμελώς τις κεραίες παρακολούθησης. Πώς μπορεί κανείς με υπέρυθρες ακτίνες να διαπιστώσει εάν υπάρχει κατασκοπευτική δραστηριότητα στις αμερικανικές διπλωματικές αντιπροσωπείες ανά τον κόσμο. Πώς συνεργάζονται οι μυστικές υπηρεσίες μεταξύ τους, πότε εθελοτυφλούν και πότε όντως αγνοούν την υπερβολική... φιλομάθεια των Αμερικανών συναδέλφων τους. Πόσα ξέρουν -ή δεν ξέρουν ή δεν θέλουν να ξέρουν- οι πρόεδροι και οι πρωθυπουργοί για τη δράση των υπηρεσιών τους. Πόσο τσαλαπατάνε οι Αμερικανοί την ιδιωτική σφαίρα των πολιτών των άλλων χωρών, αλλά και της δικής τους. Ή πόσο σωτήριες είναι οι αμερικανικές υποκλοπές στον αγώνα για την αποτροπή τρομοκρατικών χτυπημάτων στην -υπερβολικά ευαίσθητη για τα προσωπικά δεδομένα της- Ευρώπη.
Δημοσιεύτηκαν χιλιάδες αναλύσεις και σχόλια για τις υπερατλαντικές σχέσεις, για τις προνομιακές σχέσεις των Αμερικανών με τους Βρετανούς, τους Καναδούς, τους Αυστραλούς και τους Νεοζηλανδούς στον τομέα της κατασκοπείας, για τις καλυμμένα ανταγωνιστικές σχέσεις της υπερδύναμης με την «παλιά» Ευρώπη, για την πανταχού παρούσα βιομηχανική κατασκοπεία, για το πόσο απογοήτευσε τους Ευρωπαίους ο πιο αγαπημένος τους Αμερικανός πρόεδρος, ο Μπάρακ Ομπάμα.
Μετά την οργή, η αμηχανία
Και μετά ήρθε η ώρα του "διά ταύτα". Τι πρέπει να κάνουν οι Ευρωπαίοι μ' αυτό το σκάνδαλο; Πώς θα πρέπει να αντιδράσουν τώρα που δεν μπορούν πλέον να ισχυρίζονται ότι δεν ξέρουν τίποτε; Πόσο πολύ είναι διατεθειμένοι να τραβήξουν το σκοινί;
Σαφείς απαντήσεις ακόμη δεν υπάρχουν, οι ευρωπαϊκές ηγεσίες προσπαθούν να κερδίσουν χρόνο, να χωνέψουν την αποκάλυψη της αμερικανικής «απρέπειας» και παράλληλα να πείσουν τους δικούς τους πολίτες ότι τους προστατεύουν από τον Μεγάλο Αδελφό - μέχρι εκεί που το επιτρέπει η εθνική ασφάλεια.
Κι εδώ ακριβώς ξεκινάει το αργό ξήλωμα του σκανδάλου. Ναι μεν οι Αμερικανοί το παράκαναν, «είναι υστερικοί στις αντιδράσεις τους μετά την 11η Σεπτεμβρίου», λένε στα τοκ σόου οι Γερμανοί, οι Γάλλοι, οι Ιταλοί, οι Ισπανοί πολιτικοί, αλλά «χωρίς τη βοήθειά τους πώς θα αντιμετωπίσουμε τον τρομοκρατικό κίνδυνο;». Πρέπει να βρούμε τη χρυσή τομή μεταξύ ελευθερίας και ασφάλειας, σεβασμού της ιδιωτικής σφαίρας και άμυνας, λένε και ξαναλένε οι ίδιοι πολιτικοί, που μια εβδομάδα νωρίτερα εξέφραζαν απλώς την οργή τους για τις «απαράδεκτες» παρακολουθήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών.
Ένας, δύο, πολλοί Σνόουντεν
Αυτή η... θεωρητική κουβέντα κρύβει μια μακρά σειρά από φόβους. Μπορεί ο Θεόδωρος Πάγκαλος να είναι μοναδικός στο είδος του, όταν ως πρώην υπουργός Εξωτερικών μιας χώρας του ΝΑΤΟ βγαίνει και επαίρεται από το ραδιόφωνο ότι και οι ελληνικές μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούσαν τους Αμερικανούς πρέσβεις, ωστόσο για καμία ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν ισχύει το... "καθαρός ουρανός αστραπές δεν φοβάται". Καμία κυβέρνηση δεν μπορεί ευθαρσώς να δηλώσει ότι δεν έδιναν οι δικές της μυστικές υπηρεσίες στοιχεία στους Αμερικανούς. Κι όλες κατά βάθος φοβούνται ότι μπορεί να κάνει την εμφάνισή του ένας δικός τους Σνόουντεν (σ.σ.: ο συνεργάτης της NSA που έβγαλε στη φόρα την υπόθεση των υποκλοπών) και να κάνει ανάλογες αποκαλύψεις για τις γαλλικές, τις γερμανικές, τις ισπανικές μυστικές υπηρεσίες.
Στο διπλωματικό επίπεδο η υπόθεση είναι ακόμη πιο πολύπλοκη. Κανείς δεν θέλει να συγκρουστεί μετωπικά με την Ουάσιγκτον. Το Βερολίνο και το Παρίσι θα ήταν ευτυχή με μια... περίπου "συγγνώμη" και ιδιαίτερα ικανοποιημένα εάν κλείσουν μια συμφωνία με τους Αμερικανούς αμοιβαίας μη παρακολούθησης, σαν αυτή που έχουν οι Βρετανοί και οι άλλοι μεγάλοι της Κοινοπολιτείας. Έτσι θα μπορούν να πουν ότι ανακτήθηκε η κλονισμένη εμπιστοσύνη μεταξύ των φίλων.
Παρά τις κορώνες που ακούστηκαν τις τελευταίες μέρες από μια σειρά σημαντικούς Ευρωπαίους πολιτικούς, από την επίτροπο Βίβιαν Ρέντινγκ μέχρι τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς -και πολλούς άλλους σε εθνικό επίπεδο- μάλλον κανείς από τους ηγέτες των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης στην Ουάσιγκτον την απειλή του παγώματος στις διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία ζώνης ελεύθερου εμπορίου με τις ΗΠΑ. Κατά τα φαινόμενα οι «28» εκτιμούν ότι «άλλο κατασκοπεία κι άλλο εμπόριο» κι έτσι οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν. Η Άνγκελα - παρακολουθούν το κινητό μου - Μέρκελ, άλλωστε, εξέφρασε φωναχτά τον κοινό φόβο: «Εάν κάποιος αποχωρήσει από τις διαπραγματεύσεις θα πρέπει να ξέρει πώς να επανέλθει» είπε.
Όταν η κρίση γίνεται ευκαιρία
Οι περισσότεροι εκπρόσωποι της ευρωπαϊκής οικονομίας -επιμελητήρια, σύνδεσμοι βιομηχανιών κ.λπ.- πιέζουν να συνεχιστούν κανονικά οι διαπραγματεύσεις, καθώς υπόσχονται μεγάλα οφέλη για την οικονομία και στις δυο πλευρές του Ατλαντικού από μια ζώνη ελεύθερων συναλλαγών, ενώ υποστηρίζουν ότι οι παρακολουθήσεις δεν συνδέονται με το εμπόριο. Αυτό που «καίει» τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είναι η βιομηχανική κατασκοπεία, πλην όμως ξέρουν ότι σ' αυτόν τον τομέα δεν υπάρχουν φίλοι και σύμμαχοι -κι ο καθένας προσπαθεί μόνος του να προστατεύσει τον εαυτό του. Μάλιστα, εδώ και μια βδομάδα έκαναν μαζικά την εμφάνισή τους δεκάδες εταιρείες που πουλάνε τεχνολογία κρυπτογράφησης. Υπόσχονται προστασία από τις υποκλοπές κι ελπίζουν να γίνουν απαραίτητες και να βγάλουν μεγάλα κέρδη.
