Πρώτα παρακολούθησαν τους ίδιους τους Αμερικανούς. Μετά τους Βραζιλιάνους και τους Γάλλους. Όταν παρακολούθησαν και εμένα, δεν υπήρχε πια κανείς που να μην είχε πια εξοικειωθεί με την ιδέα... Το ηλεκτρονικό σύστημα με το οποίο η αμερικανική NSA αφουγκράζεται τις σκέψεις ολόκληρου του πλανήτη ήλθε και πάλι στην επιφάνεια την προηγούμενη εβδομάδα με αφορμή ένα δημοσίευμα της Le Monde.
H γαλλική εφημερίδα συνοψίζει τη νέα υπόθεση κατασκοπείας ως μια "εισβολή τεράστιας έκτασης στον ιδιωτικό χώρο των Γάλλων υπηκόων και στα μυστικά των περισσότερων κρατικών εταιρειών". Το δημοσίευμα, που βασίζεται σε νέες αποκαλύψεις του πρώην αναλυτή της NSA, Έντουαρντ Σνόουντεν, παρουσιάζει τη μέθοδο παρακολούθησης που ακολούθησε η αμερικανική υπηρεσία προκειμένου να υποκλέψει 70 εκατομμύρια ηλεκτρονικές επικοινωνίες.
"Όταν καλεί κανείς έναν τηλεφωνικό αριθμό στη Γαλλία, ενεργοποιείται ένα σήμα που δίνει την εντολή για την ηχογράφηση της κλήσης. Το δίκτυο παρακολούθησης συλλέγει επίσης μηνύματα SMS και ερευνά το περιεχόμενό τους χρησιμοποιώντας λέξεις - κλειδιά" αναφέρει.
Για την αμερικανική κυβέρνηση οι κατηγορίες είναι αβάσιμες. Με αφοπλιστική λογική ο επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ Τζέιμς Κλάπερ διαβεβαίωσε πρόσφατα το αμερικανικό Κογκρέσο ότι δεν μπορεί κανείς να μιλά για παρακολούθηση. Γιατί; Μα επειδή η συλλογή εκατομμυρίων πληροφοριών -από τηλεφωνικές κλήσεις έως τα ηλεκτρονικά μηνύματα- στις βάσεις δεδομένων της NSA δεν συνιστά παρακολούθηση όσο τα στοιχεία απλώς συλλέγονται από υπολογιστές χωρίς να εξεταστούν από ανθρώπινο μάτι.
Η NSA πήγε τη συγκεκριμένη συλλογιστική ένα βήμα παραπέρα. Σε συνέντευξή του στην New York Times o διευθυντής της Κιθ Αλεξάντερ υποστήριξε ότι αθώοι δεν είναι μόνο οι κοριοί - υπολογιστές, αλλά και η εξέταση των στοιχείων από αναλυτές, αφού, όπως διαβεβαίωσε, η NSA, "υπόκειται σε κανόνες που αποτρέπουν την αυθαίρετη πρόσβαση σε δεδομένα, εκτός αν υπάρχει επαρκής και αξιόπιστη δικαιολόγηση, όπως οι επικοινωνίες με τρομοκράτες στο εξωτερικό".
Ανεξάρτητα από το πόσο πειστικές βρίσκει κανείς τις δικαιολογίες αυτές, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι παραδέχονται πια δημοσίως την ύπαρξη μιας αχανούς βάσης δεδομένων που περιλαμβάνει στοιχεία ακόμη και από την πιο μακρινή γωνιά του ψηφιακού σύμπαντος. Τα θεμέλια για ένα πανοπτικό σύστημα που θα μπορούσε να πνίξει εν τη γενέσει όχι μόνο κάθε λογής "τρομοκρατική ενέργεια", αλλά και κάθε αντίθετη φωνή, έχουν ήδη τεθεί.
Άλλωστε η δυνατότητα και μόνο της παρακολούθησης αλλοιώνει τη συμπεριφορά, όπως γνωρίζουν πολύ καλά και οι ήρωες του Όργουελ στο "1984". Δεν είναι βέβαιοι ότι παρακολουθούνται, γνωρίζουν όμως ότι ο Μεγάλος Αδελφός μπορεί, αν θελήσει, να ακούσει την κάθε τους κουβέντα.
Το Ίντερνετ προσφέρει σήμερα αυτή τη δυνατότητα δίνοντας στους χρήστες του μόνο την ψευδαίσθηση της ανωνυμίας. Το καλοκαίρι του 2006 η αμερικανική εταιρεία Αmerica Online έδωσε στη δημοσιότητα έναν κατάλογο που περιείχε μισό εκατομμύριο έρευνες και ερωτήσεις που έκαναν μέλη της στο διαδίκτυο. Στόχος της κίνησης ήταν να διευκολύνει τη μελλοντική έρευνα για τη βελτίωση των μηχανών αναζήτησης. Προκειμένου να προστατέψει την ανωνυμία των μελών, η εταιρεία διέγραψε κάθε προσωπικό στοιχείο βάζοντας στη θέση του έναν αριθμό για κάθε μέλος.
Ωστόσο, οι δημοσιογράφοι της New York Times χρειάστηκαν μόνο λίγες ώρες μέχρι να βρουν το πρόσωπο που κρυβόταν πίσω από έναν από τους αριθμούς αυτούς. "Θεέ μου" αναφώνησε αυτή όταν οι δημοσιογράφοι της παρουσίασαν το αναλυτικό μητρώο των ερευνών της. "Εδώ μέσα είναι όλη μου η ζωή".
Στην εποχή της πληροφορικής είμαστε τα ηλεκτρονικά ίχνη που αφήνουμε πίσω μας, σημειώνει ο Αμερικανός συγγραφέας Τζορτζ Ντάισον, ο οποίος έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος του έργου του στη μελέτη του Διαδικτύου. Αποκαλύπτουμε τους εαυτούς μας -τα ονόματα, τις διευθύνσεις, τις γνωριμίες, τις σκέψεις και τις προθέσεις μας- μέσα από αυτό που ψάχνουμε και μέσα από τους ανθρώπους με τους οποίους επικοινωνούμε. Ο Ντάισον υποστηρίζει μάλιστα ότι η αποκρυπτογράφηση των ανθρώπινων σκέψεων από μια πανίσχυρη και καλά προστατευμένη μυστική υπηρεσία όπως η NSA μπορεί τελικά να οδηγήσει ακόμη και στον έλεγχό τους.
Κάποιοι βέβαια ζουν ήδη πολύ πιο έντονα τις επιπτώσεις της παρακολούθησης. Η αμερικανική εφημερίδα Washington Post αποκάλυψε πριν από λίγες μέρες ότι το κατασκοπευτικό δίκτυο της NSA παίζει ζωτικό ρόλο στις "στοχευμένες" δολοφονίες που πραγματοποιεί τα τελευταία χρόνια η CIA στο Πακιστάν. Στόχος των επιχειρήσεων είναι μέλη των τοπικών Ταλιμπάν και τον ρόλο του εκτελεστή αναλαμβάνουν μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), το βασικότερο ίσως όπλο των ΗΠΑ στον ακήρυκτο πόλεμο του Πακιστάν.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, η NSA έχει απλώσει μια "ομπρέλα παρακολούθησης" πάνω από εκατοντάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα της χώρας. Εκτιμάται ότι μέχρι σήμερα χιλιάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους και πολλοί άμαχοι, έχουν χάσει τη ζωή τους εξαιτίας αυτών των ειδικών επιχειρήσεων. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων μπορεί να μην γίνει γνωστός ποτέ. Δεν είναι οι μοναδικές παράπλευρες απώλειες. Πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Στάνφορντ αποκάλυψε ότι ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού που ζει κάτω από την ομπρέλα της NSA πάσχει από μετατραυματικό στρες εξαιτίας των καθημερινών πτήσεων των drones πάνω από τα κεφάλια τους και των εκρήξεων από τους πυραύλους που ρίχνουν, όχι πάντα τόσο στοχευμένα, οι φονικές μηχανές.
