Του Γιώργου Βαρεμένου*
Είναι παραδεκτό ότι στα χρόνια της κρίσης το ευρωπαϊκό κεφάλαιο, με αιχμή το τραπεζικό, έδρασε συντονισμένα και σε πολλές περιπτώσεις αιφνιδιαστικά ή και εκβιαστικά, στο πλαίσιο ενός ιδιότυπου «κεραυνοβόλου πολέμου», ενός οικονομικού Blitzkrieg.
Στην αντίπερα όχθη των θυμάτων αυτής της πολιτικής, κυρίως στον ευρωπαϊκό Νότο, ο συντονισμός δεν υπήρξε αντίστοιχος και ο αιφνιδιασμός είχε ως αποτέλεσμα, πολλές φορές, τον κατακερματισμό.
Στην ίδια τη Γερμανία ήταν ο σοσιαλδημοκράτης Σρέντερ με την Ατζέντα 2000 που πρωτοπόρησε σε νεοφιλελεύθερης χροιάς μέτρα, τα οποία οι κυρίαρχοι κύκλοι θεώρησαν ότι θωράκισαν τη Γερμανία απέναντι στην επερχόμενη κρίση και τα οποία ήρθε η Μέρκελ να συνεχίσει με αυθεντικό τρόπο.
Επιχειρώ να συζητήσω το θέμα της αντίδρασης του ευρωπαϊκού Νότου με τον Ζοάου Σοάρες, διακεκριμένο παράγοντα του πορτογαλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, γιο του Μάριο Σοάρες, παλαιού πρωθυπουργού και Προέδρου της χώρας. Γόνος κι αυτός, αλλά που φαίνεται να διαθέτει μια δική του προσωπικότητα, την οποία συνοδεύουν καλές συστάσεις καθαρότητας θέσεων, συνδυασμένης με μια μετριοπάθεια στην έκφρασή τους.
Στην αρχή εκφράζει μεγάλη χαρά που συζητάει με έναν βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ (η φήμη του οποίου προηγείται των προσώπων που την εκφράζουν...). Του ζητάω να μου κάνει μια αποτίμηση της παρουσίας της τρόικας στην Πορτογαλία. Μου θυμίζει ότι δανεικά ζήτησαν οι ίδιοι οι Πορτογάλοι και ότι ο ίδιος δεν είναι υπέρ του να αγνοήσει κανείς την υποχρέωσή του να αποπληρώσει τις δανειακές του υποχρεώσεις. Σπεύδει, ωστόσο, να σημειώσει τις επιπτώσεις του Μνημονίου σε μισθωτούς και συνταξιούχους και να υπενθυμίσει ότι από την πλευρά των δανειστών ασκείται εκβιασμός, που πρέπει να αντιμετωπιστεί από την πλευρά των δανειζομένων.
Πριν του θέσω το ερώτημα πώς πρέπει να γίνει αυτό, μου διευκρινίζει ότι ο ίδιος δεν είναι γενικώς κατά της αγοράς και αρχίζει να κάνει μια ανάλυση περί προσφοράς και ζήτησης όταν μια οικογένεια θέλει να αγοράσει πατάτες. Αλλά, λέει, αυτό που συνέβη με την κρίση και τους σπεκουλαδόρους ήταν κάτι άλλο, δεν ήταν αγορά.
Η Ελλάδα, συνεχίζει ο Ζοάου, ήταν μια Lehman Brothers. Παρεμβαίνω λέγοντας ότι η Ελλάδα υπήρξε το πειραματόζωο, δεν σημαίνει ότι τα αποτελέσματα του πειράματος δεν θα εφαρμοστούν στους άλλους, και επανέρχομαι στο θέμα του συντονισμού του Νότου. Συμφωνεί λέγοντας ότι χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Γαλλία πρέπει να κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Στην παρατήρησή μου ότι η Γαλλία κέρδισε χρήματα από την κρίση, απαντά ότι και η Γερμανία κερδίζει χρήματα, αλλά και χάνει ταυτόχρονα. Δεν είναι μονοσήμαντα τα πράγματα, αποφαίνεται.
Στην ερώτηση σε ποια πολιτική βάση πρέπει να γίνει ο συντονισμός και τι λέει εκείνος για τη συνεργασία με τα κόμματα της Αριστεράς, η απάντησή του αρχίζει να παίρνει μια κατηγορηματικότητα που με ξαφνιάζει δυσάρεστα: "Ποια Αριστερά;" μου λέει. Η κομμουνιστική; "Η σοσιαλιστική; Η ριζοσπαστική; Πάντα διασπασμένη ήταν. Το ίδιο συνέβη και τη δεκαετία του 1930, όταν ο Στάλιν υποχρέωσε τον Ερνστ Τέλμαν..." κ.λπ., κ.λπ. Στο σημείο αυτό, μου πετάει κάτι που έκανα πως δεν το κατάλαβα προκειμένου να συνεχιστεί η κουβέντα ήρεμα: "Πολιτικοί είμαστε, δεν είμαστε ιεραπόστολοι!".
Ο ίδιος, πάντως, λέει ότι δεν κατηγοριοποιεί τόσο αυστηρά τους ανθρώπους, ψάχνει δυνατότητες συνεργασίας παντού. Ακόμη και σ' αυτούς που θρησκεύονται, δηλώνει, υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να οικοδομήσουν έναν καλύτερο κόσμο. Ως προς τη βάση, δε, μιας συντονισμένης αντίδρασης, αναφέρεται στην ανάγκη να είχαν από χρόνια φορολογηθεί οι χρηματιστηριακές συναλλαγές. Θα είχαμε εξασφαλίσει τόσους πόρους από αυτή τη φορολογία, λέει, και τονίζει ότι πρέπει να απαγορευτούν οι offshore εταιρείες. Πόσες έχετε στην Ελλάδα; ρωτάει. Τώρα έπεσες σε φλέβα, σκέφτομαι και του απαντώ: "Χιλιάδες!".
Με την έκφρασή του είναι σαν να δηλώνει ικανοποιημένος: "Είδες που σου τα λέω...". Ζητάει, επίσης, κανόνες για τον έλεγχο της δράσης των σπεκουλαδόρων και μου υπενθυμίζει ότι στην ίδια τη Γερμανία απαγορεύονται τα Credit Default Swaps, με τα οποία μπορείς να ποντάρεις στη χρεωκοπία ή μη μιας χώρας.
Στο σημείο αυτό η συζήτηση λαμβάνει τέλος, διότι, εκτός των άλλων, ο Ζοάου Σοάρες δηλώνει ότι πρέπει να πάρει επειγόντως μια συγκεκριμένη καραμέλα καθώς τους τελευταίους μήνες έχει κόψει το τσιγάρο και δεν έχει άλλο τρόπο να διασκεδάσει την έλλειψή του.
Αυτός πάει για την καραμέλα κι εγώ, ψάχνοντας, βρίσκω την Ιταλίδα γερουσιαστή Κριστίνα ντε Πιέτρο, του Κινήματος των Πέντε Αστέρων του Μπέπε Γκρίλο. Πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών η ίδια, εκφράζει με το πρώτο την αγωνία της για τον συντονισμό των ανθρώπων του Νότου που δέχονται τις καταιγιστικές ριπές της λιτότητας. "Μόλις έπεσες πάνω σε άνθρωπο που έχει την ίδια αγωνία, της λέω και γελάμε".
Δεν ξέρω αν ήταν τόσο ευγενικό από μέρους μου, αλλά της είπα ότι το Κίνημα των Πέντε Αστέρων δεν έχει ένα συγκεκριμένο στίγμα και δείχνει μια πολυφωνία παρόμοια με εκείνη που προηγήθηκε του κατακλυσμού του Νώε. "Εμείς", απαντά η Κριστίνα από τη Γένοβα, "είμαστε ένα κίνημα πολιτών. Έχουμε αριστερούς, δεξιούς, κεντρώους, οικολόγους, απ' όλα". Με ρωτάει αν γνωρίζω τον συνάδελφο από τη Μάλτα για τη φέρω σε επαφή, πάντα για το ζήτημα που μας καίει. "Δεν τον ξέρω, από ποιο κόμμα είναι;" ρωτάω. "Δεν ξέρω και δεν με ενδιαφέρει", λέει. "Ψάχνω να βρω συναδέλφους να ανταλλάξω ιδέες", μου λέει και συμφωνούμε να τα ξαναπούμε.
Και καταλαβαίνω ότι χρειάζομαι χρόνο για να συνειδητοποιήσω ποια ακριβώς είναι η ευρύτερη πολιτική γεωγραφία στον πολύπαθο ευρωπαϊκό Νότο, που πρέπει να βρει μια κοινή απάντηση απέναντι στον κυρίαρχο Βορρά. Σ' αυτόν τον Νότο, ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται να αποτελεί μια πιλοτική δύναμη, αλλά αυτό από μόνο του δεν αρκεί. Χρειάζεται να ξέρεις σε ποιο ακριβώς τοπίο βαδίζεις...
ΥΓ.: Όλα τα παραπάνω συνέβησαν στο Μαυροβούνιο, στο περιθώριο της φθινοπωρινής συνόδου της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του ΟΑΣΕ.
* Ο Γιώργος Βαρεμένος είναι βουλευτής Αιτωλοακαρνανίας του ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ
