Συνέντευξη στον Αργύρη Παναγόπουλο
Στη Χιλή πρέπει να ανατρέψουμε το νεοφιλελεύθερο μοντέλο που μας επέβαλε με τα όπλα ο Πινοσέτ το 1973, και ακολούθησαν όλοι οι άλλοι στη συνέχεια, ενώ στην Ευρώπη πρέπει να σταματήσει η εγκληματική πολιτική της λιτότητας, εκτιμά ο Ούγκο Φάτσιο, ο πρώην αντιπρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας της Χιλής (από το 1970 έως το πραξικόπημα του Πινοσέτ το 1973), εσωτερικός διοικητής της BID (1970-1973), καθηγητής σήμερα στο Πανεπιστήμιο Arcis και στην Ακαδημία Χριστιανικού Ανθρωπισμού και πρόεδρος του Κέντρου Εθνικών Σπουδών για την Εναλλακτική Ανάπτυξη στο Σαντιάγκο της Χιλής.
* Ήσασταν αντιπρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας της Χιλής την 11η Σεπτεμβρίου του 1973. Πώς ζήσατε εκείνη την ημέρα;
Η 11η Σεπτεμβρίου αποτελεί ακόμη και σήμερα έναν εφιάλτη για πολλούς Χιλιανούς και τις οικογένειές τους. Βρισκόμουν στην έδρα της Κεντρικής Τράπεζας της Χιλής. Το κτήριο περικυκλώθηκε από τους στρατιωτικούς και μας διέταξαν να βγούμε έξω. Το κτήριο της Κεντρικής Τράπεζας βρίσκεται πολύ κοντά στο προεδρικό μέγαρο της Μονέδα, αφού και τα δύο βλέπουν στην ίδια πλατεία. Πολλοί από εμάς της Κεντρικής Τράπεζας μπορέσαμε να δούμε ή να ακούσουμε τον ήχο των αεροσκαφών που ήρθαν για να βομβαρδίσουν το κτήριο που βρισκόταν μέσα ο νόμιμος πρόεδρος της Χιλής.
Αιχμάλωτοι πλέον των στρατιωτικών, ακούγαμε τις εκρήξεις, τα πολυβόλα να ρίχνουν προς το κτήριο της Μονέδα και καταλαβαίναμε ότι προσπαθούσαν να δολοφονήσουν τη δημοκρατία μας. Δεν ξέραμε ακόμη ποια ήταν η τύχη του προέδρου Αλιέντε. Κάποια στιγμή μάς μετέφεραν σε ένα κτήριο με στρατιωτική φρουρά. Εκεί συνέβη κάτι που παραμένει ακόμη ανεξήγητο για εμένα. Έγινε μια αλλαγή της φρουράς και ανέλαβε τη διοίκηση ένας άλλος αξιωματικός, που μετά από λίγη ώρα μάς είπε να φύγουμε. Βγαίνοντας έξω, όλοι μας καταλάβαμε ότι πάνω από τη Χιλή είχε απλωθεί το σκότος, η τρομοκρατία και το έγκλημα. Από εκείνη την ημέρα έπρεπε να παρουσιάζομαι στις αρχές κατά τακτά χρονικά διαστήματα. Δεν ξέρω αν οι πραξικοπηματίες θεώρησαν ότι οι οικονομολόγοι που εργαζόμασταν στην Κεντρική Τράπεζα για λογαριασμό της κυβέρνησης ήμασταν λιγότερο... «επικίνδυνοι». Το σίγουρο είναι όλοι εμείς που εργαζόμασταν για λογαριασμό της κυβέρνησης στην Κεντρική Τράπεζα και τα οικονομικά υπουργεία είχαμε δώσει τον καλύτερο εαυτό μας για να προωθήσουμε δομικές μεταρρυθμίσεις και να οικοδομήσουμε μια διαφορετική Χιλή από αυτή του Πινοσέτ.
* Τι έννοια έχει να ζητάει κανείς συγγνώμη μετά από σαράντα χρόνια, όπως έκαναν τις τελευταίες ημέρες ορισμένοι;
Στην Χιλή οι πραξικοπηματίες έκαναν πάρα πολλά εγκλήματα και είναι δύσκολο να πει κανείς ότι μπορούν να συγχωρεθούν. Κάποιοι άλλοι συνεργάστηκαν και μπορεί να το φέρουν, ας πούμε, σαν βάρος στη συνείδησή τους ή να έχουν άλλους λόγους. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στους μεν και τους δε. Δεν μπορεί όμως να υπάρξει συμφιλίωση, γιατί πρώτα και κύρια το επίσημο κράτος δεν έχει αναγνωρίσει την αλήθεια και το πώς και γιατί χιλιάδες αθώοι πολίτες έχασαν τη ζωή τους από τη δράση κρατικών και παρακρατικών υπηρεσιών μόνο και μόνο γιατί αγαπούσαν την ελευθερία τη δική τους και των υπολοίπων Χιλιανών. Η δημοκρατία, η ελευθερία και η δικαιοσύνη δεν μπορούν και δεν πρέπει να «συμφιλιωθούν» με το έγκλημα και τη δικτατορία και μάλιστα με τέτοιους όρους.
* Πέρα όμως από ένα δικτατορικό μοντέλο, στη Χιλή επιβλήθηκε και ένα οικονομικό μοντέλο από τον Πινοσέτ...
Η Χιλή αποτέλεσε το πρώτο παράδειγμα της εφαρμογής της ακραίας νεοφιλελεύθερης πολιτικής των «Σικάγο Μπόις», της «Σχολής του Σικάγου» του Φρίτμαν και των άλλων γερακιών της «ελεύθερης οικονομίας». Από την πρώτη ημέρα του πραξικοπήματος άρχισαν να ξηλώνουν όλη τη δουλειά της κυβέρνησης Αλιέντε στο οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Στη Χιλή προσπαθούσαμε να προωθήσουμε δομικές αλλαγές για το καλό του κοινωνικού συνόλου, των εργαζομένων, των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων και των ιθαγενών. Αυτή η πολιτική ανατράπηκε και εφαρμόστηκε ένας ακραίος νεοφιλελευθερισμός που κατάστρεψε τις οικονομικές βάσεις της χώρας, κατάργησε στην πράξη τη δημόσια υγεία και παιδεία, πυροδότησε τραγικές αντιθέσεις. Δεν θα ήταν υπερβολή εάν έλεγα ότι στη Χιλή του Πινοσέτ μόνο ο στρατός «ελεγχόταν» από το κράτος, γιατί τα υπόλοιπα ξεπουλήθηκαν ή αποτέλεσαν τα δώρα του καθεστώτος στις πολυεθνικές. Δυστυχώς, αυτή η πολιτική συνεχίζεται μέχρι και σήμερα με καταστροφικές συνέπειες για την χώρα.
* Παρά την ανάληψη της προεδρίας από δύο σοσιαλιστές μετά την πτώση του Πινοσέτ;
Η Χιλή αποτελεί ένα παράδειγμα προς αποφυγή για τη Νότια Αμερική, γιατί συνεχίζει να εφαρμόζει τις ίδιες νεοφιλελεύθερες πολιτικές που εφαρμόζει το ΔΝΤ. Ο Λάγος και η Μπατσελέτ, οι δύο σοσιαλιστές πρόεδροι που είχαμε, τοποθέτησαν υπουργούς Οικονομικών που έφεραν από τις ΗΠΑ και που εκεί είχαν εργαστεί για την εφαρμογή νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Ο Λάγος, μάλιστα, είχε τοποθετήσει στη θέση του προέδρου της Κεντρικής Τράπεζας έναν από τους πλέον γνωστούς εκπροσώπους του νεοφιλελευθερισμού στη Χιλή.
* Σήμερα η Μπατσελέτ επανέρχεται για να διεκδικήσει την προεδρία, σε συνεργασία ακόμη και με το Κ.Κ. της Χιλής, ζητώντας μια «Νέα Πλειοψηφία»...
Το θέμα είναι να περάσει, εάν εκλεγεί από τις γενικές διακηρύξεις υπέρ του κοινωνικού κράτους, στην εφαρμογή μιας τέτοιου είδους πολιτικής, που έχει απολύτως ανάγκη η χώρα μας. Μπορεί να υπάρξει μια πραγματικά «Νέα Πλειοψηφία» για να εφαρμόσει μια άλλους είδους πολιτική και να σπάσουμε τα δεσμά που μας κρατούν με τον νεοφιλελευθερισμό που μας έφερε ο Πινοσέτ.
* Στην υπόλοιπη Κεντρική και Νότια Αμερική είδαμε αρκετές αλλαγές τα τελευταία χρόνια, όπως στη Βραζιλία, την Αργεντινή, τη Βενεζουέλα, τη Βολιβία, στον Ισημερινό...
Είδαμε πάρα πολύ θετικά πράγματα. Στη Βραζιλία μειώθηκε πολύ η φτώχεια και σε άλλες χώρες έγιναν πολλά πράγματα. Πρέπει όμως να προχωρήσουμε πέρα από αυτό. Δεν φθάνει να μειώνουν τη φτώχεια, αλλά και να ανοίγουν τις προοπτικές για άλλου είδους οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις. Οι πρόσφατες διαδηλώσεις στη Βραζιλία δείχνουν ίσως αυτή την ανάγκη για περαιτέρω δημοκρατικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, που να περιορίζουν τις αντιθέσεις της οικονομικές και κοινωνικές αντιθέσεις της κοινωνίας και να προχωρούν σε μια δικαιότερη ανακατανομή του πλούτου. Διατηρώ μια μεγάλη εμπιστοσύνη στους λαούς της Λατινικής Αμερικής για να βρουν τον δρόμο τους, ακόμη και για χώρες που ξεκινούν από ιδιαίτερα αρνητικές καταστάσεις, όπως η Βολιβία ή ο Ισημερινός.
* Πώς βλέπετε στη Χιλή και γενικότερα στη Λατινική Αμερική την πολιτική λιτότητας που εφαρμόζεται στην Ευρώπη;
Σαν έγκλημα. Η λιτότητα και οι περικοπές, η εκτίναξη της ανεργίας, η καταστροφή της οικονομίας πραγματοποιούνται στον βωμό μιας σκληρή νεοφιλελεύθερης πολιτικής. Δεν μπορώ να καταλάβω την αισιοδοξία τους για τη μικρή ανάπτυξη που είχε η Ευρωζώνη για ένα τρίμηνο, μετά από ύφεση διαδοχικών τριμήνων και ένα οικονομικό πλαίσιο που δεν προμηνύει τίποτα καλύτερο. Στην Ευρώπη προσπαθούν να εφαρμόσουν τις ίδιες αποτυχημένες πολιτικές που εφαρμόστηκαν στην Κεντρική και Λατινική Αμερική και που ξέρουμε τα αποτελέσματά τους.
Η ανάμειξη του ΔΝΤ αποτελεί επίσης ένα άλλο αρνητικό στοιχείο, γιατί η αξιοπιστία του στην Κεντρική και την Λατινική Αμερική έχει μειωθεί τρομερά. Πώς μπορούν λοιπόν να φέρνουν το ΔΝΤ στην Ελλάδα ή την Πορτογαλία; Φαίνεται ότι στην Ευρώπη κάποιοι έχουν αποφασίσει να καταστρέψουν τις κοινωνίες της.
* Ο πρόεδρος Αλιέντε τη στιγμή της θυσίας του μίλησε για τις μεγάλες λεωφόρους που θα ανοιχτούν...
Την εποχή του Αλιέντε είχαμε ένα μεγάλο όραμα και προσπαθούσαμε να αλλάξουμε τη Χιλή και τον κόσμο. Ήρθε ένας μεγάλος νεοφιλελεύθερος χειμώνας. Σήμερα ο νεοφιλελευθερισμός έδειξε την αποτυχία του. Πρέπει να αποτρέψουμε να επανέλθει με άλλο όνομα, να δουλέψουμε σκληρά για να ανοίξουμε αυτές τις «μεγάλες λεωφόρους».
* Θεωρείτε ότι υπάρχει ακόμη η επικαιρότητα του σοσιαλισμού, του κομμουνισμού ή κάποιοι άλλου απελευθερωτικού μηνύματος;
Ο κόσμος πρέπει πρώτα απ' όλα να απελευθερωθεί από τον νεοφιλελευθερισμό. Μόνο τότε θα έχουμε πραγματικές προοπτικές αλλαγών.
