Η "διαφθορά και το πελατειακό σύστημα" αποτελούν το κόκκινο νήμα που συνδέει τις εξεγερσιακές διαδικασίες στον αραβικό κόσμο εξηγεί ο Σωτήρης Ρούσσος, αναπληρωτής καθηγητής στο Παν. Πελοποννήσου και υπεύθυνος του Κέντρου Μεσογειακών Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών (www.cemmis.edu.gr). Ο Σ. Ρούσσος, μίλησε στην "Αυγή" για το πώς διαμορφώνεται η κατάσταση στην Αίγυπτο, για το "δίπολο" στρατός - Αδελφοί Μουσουλμάνοι και βέβαια για την στάση της Δύσης και ιδιαίτερα της Ελλάδας, την οποία κρίνει "ανεπαρκή" και "επικίνδυνη", καθώς επιχειρεί να συνδεθεί μονοσήμαντα με το Ισραήλ.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
* Yπάρχει ένα κόκκινο νήμα που να συνδέει όλες τις εξεγερσιακές διαδικασίες στον αραβικό κόσμο; Υπάρχει κάποιος κοινός παρονομαστής;
Ναι, υπάρχει κοινός παρονομαστής, που λέγεται αυταρχικά καθεστώτα με τεράστια διαφθορά και ένα πολύ μεγάλο πελατειακό σύστημα και δίκτυο που περιστοιχίζεται από ένα ακόμα μεγαλύτερο δίκτυο υπηρεσιών ασφαλείας, από τη μία. Από την άλλη, υπάρχει η ρωγμή που δημιουργήθηκε στον μηχανισμό αυτό από την πρώτη εξέγερση στην Τυνησία, η οποία ουσιαστικά άρχισε να διαλύει τον μηχανισμό, γιατί χτύπησε ένα από τα βασικά του γρανάζια, τον φόβο. Αν θέλαμε να προσθέσουμε και δύο τελευταία σημεία, αυτά θα ήταν οι ενδοκαθεστωτικοί ανταγωνισμοί κυρίως στην Αίγυπτο και την Τυνησία και η επιθυμία των ΗΠΑ να εντάξουν την περιοχή στην παγκόσμια αγορά.
* Τόσο ο Μοχάμεντ Μόρσι όσο και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι περιπτώσεις δημοκρατικά εκλεγμένων ηγετών με βάση τα δυτικά πρότυπα. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε το πολιτικό Ισλάμ στο προσκήνιο μέσα από εκλογικές διαδικασίες και έχουμε και εξεγέρσεις εναντίον του με τις διαφορές τους. Μπορούμε να δεχθούμε ένα δίπολο που από τη μία είναι οι Ισλαμιστές και από την άλλη οι οπαδοί των στρατιωτικών πραξικοπημάτων μέχρι την Αριστερά;
Σαφώς το ένα δίπολο είναι το πολιτικό Ισλάμ με όλες τις εκφάνσεις του, τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, τους σαλαφιστές, τους τζιχαντιστές, ένα μεγάλο φάσμα πολιτικών ομάδων με κυρίαρχους τους Αδελφούς Μουσουλμάνους στον αραβικό κόσμο.
Από την άλλη, υπάρχει ο στρατός, που δεν είναι μόνο οι ένοπλες δυνάμεις όπως τις γνωρίζουμε στην Δύση. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν πολιτικό και οικονομικό σχηματισμό, ο οποίος κατέχει ή διαχειρίζεται μεγάλο μέρος του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και παρεμβαίνει στην κοινωνία και την οικονομία άμεσα είτε με δημόσια έργα, είτε ακόμη και με την παροχή τροφίμων σε κάποιες κοινωνικές ομάδες. Από τη μία λοιπόν, έχουμε το κοινωνικό, αλλά και πολιτικό δίκτυο της Αδελφότητας και από την άλλη έχουμε τον πολιτικό και οικονομικό σχηματισμό του στρατού, ο οποίος βασίζεται στις δομές του παλαιού καθεστώτος.
Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πόλους, υπάρχει πανσπερμία πολιτικών δυνάμεων, από αυτές που αισθάνονται πιο ασφαλείς σε δομές όπως αυτές του παλιού καθεστώτος μέχρι δυνάμεις κοινωνικής ανατροπής και απελευθέρωσης, αριστερές δυνάμεις, όπως θα λέγαμε. Με τη διαφορά ότι αυτές οι δυνάμεις και κυρίως οι δυνάμεις της Αριστεράς, παρά το γεγονός πως έχουν μια δράση για την οικοδόμηση νέων συνδικάτων και κινήσεων για τα κοινωνικά δικαιώματα, δεν μπορούν να συγκρουστούν με το εύρος και τον δυναμισμό των δύο προηγούμενων κυρίαρχων πόλων.
Αν γίνονταν εκλογές τώρα, δεν θα ήταν σίγουρο ότι δεν θα είχαμε πάλι πρώτους τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, αλλά με μειωμένα ποσοστά. Αυτός είναι και ο λόγος που ο στρατός καθυστερεί τις εκλογές. Στις εκλογές στην Αίγυπτο ψήφισε λιγότερο από το 40% του πληθυσμού, άρα τα κόμματα της Αιγύπτου που έχουν τη δυνατότητα να κινητοποιήσουν τους περισσότερους ψηφοφόρους κερδίζουν. Η δυνατότητα της Αδελφότητας να κινητοποιήσει είναι τεράστια αν λάβουμε υπόψη πως καταφέρνει να κινητοποιεί εκατοντάδες χιλιάδες κόσμου την ώρα που η χώρα βρίσκεται σε κατάσταση στρατιωτικού νόμου με πραγματικά πυρά.
* Στην περίπτωση της Αιγύπτου, η Δύση δείχνει να δυσφορεί με αυτά που κάνει ο στρατός αλλά μέχρι εκεί. Παραμένει ο στρατός, ο μοναδικός συνομιλητής της; Μπορεί η μετά Μουμπάρακ Αίγυπτος να παραμείνει με τους ίδιους όρους στο διεθνές πλαίσιο; Oι Αδελφοί Μουσουλμάνοι δεν έδειξαν να αμφισβητούν τις βασικές σταθερές της εξωτερικής πολιτικής της Αιγύπτο.
Η Δύση και ειδικά οι ΗΠΑ είχαν ένα δίλημμα για το κατά πόσο να προχωρήσουν με την Αδελφότητα πιέζοντας τον στρατό με δεδομένο ότι η οικονομική ατζέντα των Αδελφών Μουσουλμάνων ήταν απολύτως συμβατή με τα νεοφιλελεύθερα δόγματα της αγοράς, όπως άλλωστε και η αντίστοιχη ατζέντα του Ερντογάν, ή αν θα κρατήσουν στάση ουδέτερου επιδιαιτητή μεταξύ στρατού και Αδελφών Μουσουλμάνων προσπαθώντας να δημιουργήσουν ένα καθεστώς με τη σύμπραξη των δύο αυτών πόλων.
Και η πρώτη και η δεύτερη επιλογή των Αμερικανών υπονομεύτηκε από τη στάση των συμμάχων της Αμερικής στην περιοχή. Οι συμμαχικές Σαουδική Αραβία, Εμιράτα, Ιορδανία δεν επιθυμούσαν σε καμία περίπτωση να καταστεί η Αίγυπτος το κέντρο ενός επαναστατικού ρεύματος του πολιτικού Ισλάμ, που θα σάρωνε και τους θρόνους τους. Επίσης υπονομεύθηκε από την πολύ επιφυλακτική στάση του Ισραήλ και την αρνητική στάση του Αμερικανοϊσραηλινού λόμπι απέναντι σε οποιαδήποτε έμπρακτη στήριξη του Μόρσι από τις ΗΠΑ.
Τώρα, όσον αφορά την Ε.Ε., η στάση της ήταν όχι απλώς κατώτερη των όποιων προσδοκιών, αλλά θα έλεγα ότι οι ΗΠΑ τής «βγήκαν απ' τ' αριστερά». Τουλάχιστον σε επίπεδο δηλώσεων οι ΗΠΑ ήταν πολύ πιο προωθημένες σε ό,τι αφορά την υπεράσπιση βασικών δικαιωμάτων. Τονίζω το "σε επίπεδο δηλώσεων".
Πρέπει να σημειώσουμε τρία πράγματα: Ευτυχώς ή δυστυχώς, λόγω της ανυπαρξίας άλλων θεσμών στην Αίγυπτο, ο στρατός θα παραμείνει εγγυητής του νόμου και τάξης της χώρας. Είτε κυβερνούν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι είτε η Αριστερά είτε μια κυβέρνηση - "μαριονέτα", το δεδομένο είναι πως θα έρθει αντιμέτωπη με αντιθέσεις, φτώχεια και απελπισία. Αν ο στρατός δεν συμφωνήσει με κάποια από αυτές τις κυβερνήσεις και αν η όποια κυβέρνηση δεν αποκτήσει έστω μια ελάχιστη δημοκρατική νομιμοποίηση, τότε η πολύ επικίνδυνη αστάθεια στην Αίγυπτο θα συνεχιστεί. Δεύτερο σημείο που θέλω να θίξω είναι ότι υπάρχει μια πολύ επικίνδυνη κατάσταση στο Σινά με τις επιθέσεις τζιχαντικών οργανώσεων και με το Ισραήλ να θέλει να συνεργαστεί με τους Αιγύπτιους στρατιωτικούς για τις εξελίξεις στην Αίγυπτο. Κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.
Η Ελλάδα θα έπρεπε ήδη πριν καν το πραξικόπημα, όταν ετέθη το τελεσίγραφο στον Μόρσι, να είχε ζητήσει Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων. Το να προσπαθεί σε μια τόσο περίπλοκη περιοχή να συνδέσει την ασφάλειά της μονοσήμαντα με το Ισραήλ είναι όχι μόνο ανεπαρκές, αλλά δημιουργεί και κινδύνους να εμπλακεί η χώρα στο Μεσανατολικό χάος.
* Πόσο σημαντικό θεωρείτε το θρησκευτικό στοιχείο στην πολιτική σύγκρουση που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Αίγυπτο; Σε ποιο βαθμό υπάρχει πραγματική κοινωνική σύγκρουση;
Το πολιτικό Ισλάμ συγκροτεί κοινωνικούς και πολιτικούς θεσμούς πάνω σε μια ηθική λογική, η οποία απορρέει από τα ιερά κείμενα. Από κεί μέχρι να φτάσουμε στο πού και πώς θα εφαρμοστεί κ.λπ. υπάρχουν χίλιες διαφορετικές απόψεις. Από την άλλη, με δεδομένο πως βρισκόμαστε σε μία φάση σύγκρουσης, όπου το πολιτικό Ισλάμ δέχεται επίθεση, είναι σαφές πως θα υπάρξουν και επιθέσεις στους χριστιανούς, οι οποίες είχαν ξεκινήσει ήδη από τους πρώτους μήνες της πλατείας Ταχρίρ. Αν μου επιτρέπετε, με όλο τον σεβασμό δεν ήταν σώφρων στάση η παρουσία θρησκευτικών ηγετών στο πλάι του Αλ Σίσι τη μέρα του πραξικοπήματος. Όχι μόνο των χριστιανών, αλλά και κάποιων μουσουλμάνων. Δεν μπορούμε να λέμε από τη μία πως η θρησκεία ενώνει και δεν έχει σχέση με την πολιτική και από την άλλη να εντασσόμαστε σε ένα τόσο συμβολικό κάδρο.
