Ούτε το CNN, ούτε το αλ Τζαζίρα. Ούτε το Ρόιτερ και το Ασοσιέιτεντ Πρες, ούτε το BBC ή η Ντόιτσε Βέλε. Τα ονόματα φυσικά είναι ενδεικτικά, τυχαία. Μόνο και μόνο ως σχήμα λόγου για να απομονώσουμε το εύρημα: το "λαβράκι" της άμεσης και έγκαιρης ενημέρωσης γλίστρησε μέσα απ΄ τα χέρια των παραδοσιακών ΜΜΕ στο ξέσπασμα της λαϊκής εξέγερσης στην πλατεία Ταξίμ την περασμένη Παρασκευή. Μπορεί μεν οι κάμερες και οι ρεπόρτερ να ήταν εκεί, αλλά η ουσία ήταν "αλλού". Το "σύστημα" της παγκόσμιας ενημέρωσης πιάστηκε στον ύπνο στην Κωνσταντινούπολη. Δεν πρόλαβε τα γεγονότα που έτρεχαν με καταιγιστικό ρυθμό και το αποτέλεσμα ήταν μια θολή εικόνα. Εν προκειμένω, το ναπολεόντειο, συγκεντρωτικό μοντέλο της μαζικής ενημέρωσης, ακόμα και στη σημερινή "πλούσια" ψηφιακή "εκδοχή" του με το άμεσα διαθέσιμο πολυμεσικό περιεχόμενό του, αποδείχθηκε ανεπαρκές. Η εικόνα της πλατείας Ταξίμ που δίνονταν προς τα έξω απ' τα διεθνή δίκτυα μερικές ώρες μετά την επέμβαση της αστυνομίας, ήταν αποσπασματική, αποστασιοποιημένη, συγκεχυμένη σ' ό,τι αφορά το μέγεθος της επιχείρησης καταστολής και την ένταση της βιαιότητας της, δίχως "βάθος πεδίου" για τη σοβαρότητα των όσων διαδραματίζονταν εκείνη την ώρα...
Σε πραγματικό χρόνο
Αντίθετα, ήταν το Facebook και το Twitter -κατά κύριο λόγο- και δευτερευόντως οι άλλες πλατφόρμες ηλεκτρονικής κοινωνικής δικτύωσης και social media -όπως το φωτογραφικό Flickr και το YouTube- που με το ανοιχτό, συλλογικό, "αυτοσχέδιο" ενημερωτικό μοντέλο τους σήκωσαν το βάρος της αναμετάδοσης σε πραγματικό χρόνο, ενός τεράστιου όγκου πληροφοριών και ειδήσεων, κυρίως όμως βοήθησαν να γίνει αντιληπτό το γεγονός στις πραγματικές διαστάσεις του. Όσο δε για την τουρκική τηλεόραση, που ενώ η μισή Πόλη πνίγονταν στα χημικά αυτή μετέδιδε... καλλιστεία, ντοκιμαντέρ για πιγκουίνους και συνταγές για ντολμαδάκια, είναι περιττή και η παραμικρή κριτική δεδομένου του ρόλου της ως κυρίαρχου και συστημικού μέσου.
Για άλλη μια φορά λοιπόν, τα νεόκοπα social media και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης του Διαδικτύου αναδείχθηκαν σε πρωταγωνιστές της ενημέρωσης και των ίδιων των γεγονότων. Αποτύπωσαν και επηρέασαν τον ρου της ιστορίας εν τη γενέσει της, διαχέοντας "επεισόδια" μη διαμεσολαβημένης ενημέρωσης σε μεγάλα ακροατήρια, αναπαράγοντας μηνύματα και μεταδίδοντας "αφιλτράριστες" περιγραφές των γεγονότων σε μορφή κειμένου, αρχείων εικόνας και βίντεο...
Ηλεκτρονικά φέιγ-βολάν
Μόνον απ΄ τις ειδησεογραφικές αναμεταδόσεις των ξένων ΜΜΕ δεν μπορούσε να σχηματίσει κανείς ξεκάθαρη εικόνα για το μένος της αστυνομικής βίας που ξεσπούσε πάνω στους διαδηλωτές στην πλατεία Ταξίμ. Τετριμμένες περιγραφές όπως "ένταση στην Κωνσταντινούπολη" ή "συγκρούσεις διαδηλωτών-αστυνομίας" άφηναν να πλανάται η γνώριμη σε τέτοιες περιπτώσεις, απροσδιόριστη αμφιβολία, για το τι ακριβώς συμβαίνει και πόσο σοβαρό είναι αυτό. Έπρεπε να ανατρέξει κανείς στις αναρτήσεις του Facebook- αναπαραγωγές της αναπαραγωγής οι περισσότερες... - για να δει την αμφιβολία του να μετατρέπεται σε έκπληξη καθώς μια εντελώς διαφορετική εικόνα έδειχνε να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα - ακόμα κι αν σε πολλές περιπτώσεις μεταδίδονταν ανακρίβειες και αναπαράγονταν φήμες. Αλλά δεν ήταν μόνον η "αφιλτράριστη", άμεση ενημέρωση το σημαντικό. Τα social media αναδείχθηκαν για πολλοστή φορά- και για τους διαδηλωτές στο πάρκο Γκεζί- σ' ένα πολύτιμο εργαλείο. Στο Twitter κοινοποιούνταν πληροφορίες για τους τρόπους "επιβίωσης" στον θάλαμο αερίων των δακρυγόνων, ενώ στο επικοινωνιακό "γήπεδο" γράφονταν σελίδες δόξας με δεκάδες χιλιάδες χρήστες να αναμεταδίδουν το "τουίτ" του Ολλανδού ποδοσφαιριστή της Γαλατάσαραϊ Ουέλσι Σνέιντερ που υποστηρίζοντας τους διαδηλωτές έγραφε: "Η καρδιά μου είναι απόψε με τον τουρκικό λαό που υπερασπίζεται τα δικαιώματά του"...
Ο Ταγίπ και το "τέρας"
Θα μπορούσαν ποτέ τα ηλεκτρονικά "φέιγ-βολάν" του Twitter να προκαλέσουν διαλυτικό σύνδρομο στον συνεκτικό ιστό άγνοιας, φόβου, ιδιώτευσης των σύγχρονων, οικονομικά συμπιεσμένων και ιδεολογικά κατακερματισμένων, καπιταλιστικών κοινωνιών σε Δύση και Ανατολή; Είναι ένα ερώτημα που μένει να απαντηθεί. Η "αγανάκτηση" ωστόσο του Ταγίπ Ερντογάν για το Twitter που είναι, όπως λέει, η "μάστιγα" της σύγχρονης κοινωνίας, μαρτυρά σοβαρό άγχος από την πλευρά της εξουσίας. Προφανώς, όταν δεν χρησιμοποιείται απ' τον ίδιο και τους ανθρώπους του ως εργαλείο ισλαμο-δεξιάς προπαγάνδας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί από πολιτικούς ακτιβιστές για τη μετάδοση και αναμετάδοση μηνυμάτων και την οργάνωση κινητοποιήσεων κάτω από τη μύτη των μηχανισμών καταστολής. Στην πλατεία Ταξίμ φάνηκε για άλλη μια φορά η δύναμη αυτών των μέσων. Οι διαδηλωτές αναμετέδιδαν απευθείας βίντεο απ' τα επεισόδια μέσα από ιστότοπους video streaming. Όταν αυτοί μπλοκαρίστηκαν, απ' το Twitter δίνονταν οι διευθύνσεις άλλων site και εφαρμογών smartphone για απευθείας μετάδοση βίντεο. Ηλεκτρονικοί "ακτιβιστές" μετέδιδαν πληροφορίες για το πώς μπορείς να παρακάμψεις τους on line περιορισμούς όταν κάποιο site δείχνει μπλοκαρισμένο. Την ίδια στιγμή, η Διεθνής Αμνηστία της Τουρκίας και ακτιβιστές "τουίταραν" τα νούμερα κινητών τηλεφώνων εθελοντών δικηγόρων για νομική υποστήριξη των συλληφθέντων. Όταν η πρόσβαση στο Διαδίκτυο μέσα απ' τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας κόπηκε στην πλατεία Ταξίμ, πολλοί κάτοικοι της περιοχής "τουίταραν" τους κωδικούς των ασύρματων δικτύων των σπιτιών τους για να συνδεθούν οι διαδηλωτές! Ξενοδοχεία, καφέ και μπαρ γύρω από την πλατεία γνωστοποιούσαν μέσω Twitter ότι προσφέρουν τρόφιμα, νερό και καταφύγιο στους διαδηλωτές...
Ανεξέλεγκτες καταστάσεις
Όλες οι δημοφιλείς πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης λειτουργούν μέχρι σήμερα σχετικά ανοιχτά, ελεύθερα, με την έννοια της μη επιβολής κατασταλτικής ή προληπτικής λογοκρισίας. Εξαίρεση αποτελούν φυσικά καθεστώτα που ελέγχουν αυστηρά την πρόσβαση στο Διαδίκτυο -και τέτοια είναι σήμερα πολλά. Ποιος όμως μπορεί να εγγυηθεί ότι και την επόμενη ημέρα αυτά τα μέσα θα λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο, δίχως δηλαδή να ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα από εποπτικές αρχές της εξουσίας ή χωρίς να υπόκεινται στη δικαιοδοσία αυστηρών νόμων λογοδοσίας που θα περιορίζουν ντε φάκτο τη χρήση τους από ένα 100% "νομιμόφρων" κοινό; Είναι αυτονόητο πως τέτοια εγγύηση δεν μπορεί να υπάρξει- ειδικά μάλιστα μετά από "ξεσπάσματα αγανάκτησης" σαν κι αυτό του Ερντογάν. Η περίπτωση της μπλοκαρίσματος περίπου 4.000 λογαριασμών Ελλήνων χρηστών και ομάδων του Facebook την περασμένη Τετάρτη με τον προσχηματικό ισχυρισμό ότι επρόκειτο για "ανώνυμα προφίλ" αποτελεί ένα πρώτο κακό σημάδι. Επρόκειτο για μεγάλο αριθμό χρηστών που εκφράζονταν πολιτικά κατά της νεοφιλελεύθερης ατζέντας, με αναφορές και αναπαραγωγές αναρτήσεων και από την τουρκική εξέγερση.
Ανοχή τέλος
Η απενεργοποίησή τους από τον "εσωτερικό έλεγχο" του FB, μόνον συμπτωματική δεν μπορεί να θεωρηθεί σε τέτοιες εποχές. Ανάμεσα στα "ανώνυμα" προφίλ που κατέβηκαν ήταν κι αυτό του μουσικού Παναγιώτη Βήχου, του οποίου οι αναρτήσεις για την περιπέτεια της υγείας του και η καρτερική μάχη που έδινε για να την ξεπεράσει, αποτελούσαν ένα μοναδικό, φωτεινό παράδειγμα προσωπικής θέλησης και θάρρους που συγκίνησε εκατοντάδες χρήστες. Ένας κατακλυσμός μηνυμάτων υποστήριξης και συμπαράστασης συνόδευε σχεδόν κάθε ανάρτησή στον λογαριασμό του. Αλλά αυτά είναι παράπλευρες λεπτομέρειες (που ίσως κάποτε πάρουν τη θέση τους στην "επίσημη" ιστορία των social media...) Με "αγανακτισμένες" δηλώσεις όπως αυτή του Ερντογάν κατά της ηλεκτρονικής κοινωνικής δικτύωσης αλλά και με πιο απροκάλυπτες ενέργειες-όπως εκείνη της σύλληψης την περασμένη Τετάρτη 25 Τούρκων χρηστών του Twitter με την κατηγορία της "αντικυβερνητικής προπαγάνδας", ένα πράγμα γίνεται ξεκάθαρο: η ανοχή της εξουσίας στην πολιτικοποίηση του Διαδικτύου, τελειώνει...
