Κατά τη διάρκεια του μεγάλου οικονομικού κραχ στην Αργεντινή το 2001, το εργοστάσιο κεραμικών Zanon κλείνει αφήνοντας τους εργαζόμενους απλήρωτους και εκείνοι αποφάσισαν να λειτουργήσουν οι ίδιοι το εργοστάσιο. Με τη Γενική Συνέλευση κύτταρο της λειτουργίας, οι πρώτες αποφάσεις όριζαν κοινό μισθό για όλους και θητεία δύο χρόνων εναλλάξ στα διοικητικά πόστα και στην παραγωγή. Ο πρώην ιδιοκτήτης επιχείρησε να ανακτήσει την επιχείρηση αλλά τελικά όλες οι προσπάθειες έπεσαν στο κενό και οι εργαζόμενοι πήραν στα χέρια τους το εργοστάσιο με τους 450 εργαζομένους.
Ο Ραούλ Γκόντοϊ, βρέθηκε στην Αθήνα και μίλησε στην εκδήλωση του "Δικτύου Επισφαλώς Εργαζομένων και Ανέργων", ανταλλάσσοντας εμπειρίες με εκπρόσωπο των εργαζομένων του ελληνικού αυτοδιαχειριστικού παραδείγματος, της ΒΙΟ.ΜΕ.
Συνέντευξη στον Σπύρο Ραπανάκη
Μετάφραση: ΑΛΙΑ ΗΣΥΧΟΥ
* 10 χρόνια από την κατάληψη της Zanon, 10 χρόνια αυτοδιαχείριση. Ποια είναι η αποτίμησή σας;
Αυτό που σίγουρα έχουμε μάθει είναι ότι ο αγώνας δεν έχει τελειώσει. Συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε και να μαχόμαστε. Κάτι πολύ σημαντικό που μας έχει διδάξει αυτή η διαδικασία όλα αυτά τα χρόνια, είναι πως πρέπει να εμπιστευόμαστε τις δυνάμεις μας, να μην φοβόμαστε να αγωνιστούμε και πάνω απ' όλα να εμπιστευόμαστε την κρίση των εργαζομένων, μέσα από τη γενική τους συνέλευση.
* Μπορεί ένα αυτοδιαχειριζόμενο εργοστάσιο να λειτουργήσει μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο μιας καπιταλιστικής οικονομίας, ιδιαίτερα σε περίοδο κρίσης; Τι δείχνει η εμπειρία της Zanon;
Ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο τονίζω πόσο μεγάλη σημασία έχει το να συνεχίζουμε να αγωνιζόμαστε. Πάντα απαιτούμε και ζητάμε εγγυήσεις από την οποιαδήποτε κυβέρνηση για το δικαίωμα μας στην εργασία, και το δικαίωμα μας να παράγουμε και να πουλάμε τα προϊόντα μας. Αυτό είναι "αναγκαίο κακό" αφού δεν μπορούμε να απομονώνουμε ένα τέτοιο εγχείρημα μέσα σε ένα καπιταλιστικό σύστημα.
Η καπιταλιστική οικονομία στην Αργεντινή, και όχι μόνο, είναι κάτι ρευστό. Ο πληθωρισμός μπορεί να αυξάνεται ή να μειώνεται. Οι αγορές μπορεί να γίνονται απειλητικές. Γι' αυτόν τον λόγο όσον αφορά τον τρόπο που προωθούμε στην αγορά τα προϊόντα μας, αναγκαζόμαστε να εκμεταλλευόμαστε τους καπιταλιστές- αγοραστές. Και λέω να εκμεταλλευόμαστε, όχι να συνεργαζόμαστε, γιατί ο καπιταλιστής έχει στη φύση του την εκμετάλλευση και όχι τη συνεργασία.
* Σε αυτή την περίοδο που ακολούθησε τη μεγάλη κρίση στην Αργεντινή, με τις απολύσεις, τα κλεισίματα επιχειρήσεων κ.λπ., υπήρξαν εργαζόμενοι που ακολούθησαν το παράδειγμα της Zanon;
Περίπου 250 μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις, εργοστάσια, καταστήματα, βιοτεχνίες ακολούθησαν το παράδειγμα μας και συνεχίζουν να λειτουργούν, η κάθε μία με τον δικό της τρόπο και διαφορετικές μορφές αυτοδιαχείρισης.
* Το νομικό σύστημα της Ελλάδας δεν προβλέπει την αυτοδιαχείριση. Στην Αργεντινή, πως ξεπεράσατε αυτό το εμπόδιο;
Κατ' αρχήν, μετά το 2001 με την κρίση στην Αργεντινή έγιναν πάρα πολλές μεταρρυθμίσεις και νομοθετικές αναθεωρήσεις όσον αφορά κυρίως τις πτωχεύσεις των επιχειρήσεων. Αυτό όμως δεν έγινε τυχαία. Έγινε επειδή το απαίτησε ο κόσμος και οι εργαζόμενοι που βγήκαν στους δρόμους και διεκδίκησαν να πάρουν τα εργοστάσια στα χέρια τους και όχι να μείνουν άνεργοι. Στην ουσία η κυβέρνηση πιέστηκε ώστε να διατηρήσει την κοινωνική συνοχή, να επιτρέψει την αυτοδιαχείριση.
* Η παραγωγή και η λειτουργία του αυτοδιαχειριζόμενου εργοστασίου, καλύπτει τις εργασιακές θέσεις και τους μισθούς;
Η πρώτη απόφαση της Γ.Σ. στην αυτοδιαχειριζόμενη Zanon ήταν πως όλοι οι εργαζόμενοι θα έχουν ίδιο μισθό. Σε πρώτη φάση οι μισθοί παρέμειναν στα ίδια επίπεδα με την προηγούμενη κατάσταση. Αυτό στην πορεία άλλαξε λόγω των μεταβολών στην εθνική οικονομία. Κάθε μονάδα αύξησης του πληθωρισμού μας επηρεάζει σημαντικά. Υπήρχαν περιπτώσεις που η παραγωγή και τα κέρδη μιας μέρας, με μια μεταβολή του πληθωρισμού, στην κυριολεξία εξαφανίζονταν. Παρ' όλα αυτά, έχουμε καταφέρει μέχρι σήμερα ο μισθός να κινείται στα επίπεδα της ΣΣΕ του κλάδου μας.
* Τα πρώτα χρόνια της αυτοδιαχείρισης, οι προμηθευτές προχώρησαν σε μποϊκοτάζ. Τόσο στην πρώτη ύλη όσο και στην προώθηση των προϊόντων στην αγορά. Πώς απαντήσατε σε αυτό;
Όταν ξεκινήσαμε πράγματι μας μποϊκόταραν όλες οι εταιρείες που μας προμήθευαν πρώτες ύλες. Με πρωτοβουλία όμως της συνομοσπονδίας των Μαπούτσε, η συνομοσπονδία των ιθαγενών, μας προσέφερε εκτάσεις γης ώστε να καλύψουμε τις ανάγκες μας σε πρώτη ύλη. Αυτό ήταν το πρώτο μεγάλο χτύπημα, που ανάγκασε σύντομα τους ιδιώτες προμηθευτές να έρθουν ξανά την πόρτα της Zanon.
* Τι θα συμβουλεύατε τους εργαζομένους στη ΒΙΟ.ΜΕ, στη ΣΕΚΑΠ και σε κάθε άλλη πρωτοβουλία αυτοδιαχείρισης που ξεκινάει στην Ελλάδα;
Πρέπει να το κάνουν. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Να το πάρουν απόφαση και να κάνουν το σημαντικό βήμα. Εκτός από συνάδελφους, τους θεωρούμε συντρόφους και αδελφούς μας. Παράλληλα χρειάζεται να απαιτήσουν από τις κυβερνήσεις και τους πολιτικούς φορείς να τους εγγυηθούν τους όρους εργασίας τους. Σίγουρα σε αυτό θα έπαιζε σημαντικό ρόλο μια κυβέρνηση που θα στηρίξει αυτά τα εγχειρήματα και δεν θα τα αντιμετωπίσει εχθρικά.
