Η δημοσιοποίηση, πριν από λίγες μέρες, των απόρρητων φακέλων για τα UFO -ή, κατά την προτιμώμενη πλέον επίσημη ορολογία UAP, «Άδιευκρίνιστα Ανώμαλα Φαινόμενα»- από την κυβέρνηση Τραμπ, προκάλεσε ανάμεικτες αντιδράσεις. Από την μια υπήρξε σίγουρα προσοχή, τουλάχιστον εκείνη του μαζικού ενδιαφέροντος, από την άλλη έκπληξη και απορία. Γιατί δημοσιοποιήθηκαν, τώρα, αρχεία που κρατούνταν μυστικά επί δεκαετίες; Και γιατί άραγε κρατούνταν μυστικά; Ποια η σκοπιμότητα της δημοσιοποίησής τους;
Το γεγονός πυροδότησε αμέσως τη γνωστή αμερικανική αντίδραση: Αιχμαλώτιση της φαντασίας στα όρια της εμμονής. Στα τηλεοπτικά πάνελ οι εικασίες για την ύπαρξη εξωγήινης ζωής έδιναν κι έπαιρναν. Τα social media κατακλύστηκαν από θεωρίες για την ύπαρξη μυστικών αεροδιαστημικών προγραμμάτων, για μυστικά όπλα, για επισκέψεις πανύψηλων εξωγήινων. Τα μέλη του Κογκρέσου, ειδικά οι Ρεπουμπλικάνοι, μίλησαν με ενθουσιασμό και υπερηφάνεια για μια «ιστορική αποκάλυψη». Όπως ήταν αναμενόμενο, οι σκεπτικιστές απέρριψαν ολόκληρη την υπόθεση ως πολιτικό θέατρο.
Ωστόσο, η πραγματική σημασία των αποκαλύψεων και των κυμάτων μυστηρίου, ενδιαφέροντος και ενθουσιασμού που προκάλεσαν μπορεί τελικά να έχει ελάχιστη σχέση με τους εξωγήινους. Αυτό που υποδηλώνει η κίνηση του Τραμπ είναι κάτι πιο... γήινο και ίσως πιο σημαντικό: Τη μετατροπή της ουφολογίας σε συγκυριακή πολιτική αφήγηση με φόντο μια εποχή διαποτισμένη από μαζική δυσπιστία, θεσμικό κατακερματισμό και κατάρρευση της κουλτούρας της συναίνεσης.
Η δημοσιοποίηση των αρχείων για τα UFO, ενώ ουσιαστικά δεν φέρνει στο φως κανένα νεότερο ή αδιαμφισβήτητο στοιχείο εξωγήινης νοημοσύνης, αντιπροσωπεύει μια προσεκτικά σταθμισμένη πολιτική κίνηση, βαθιά συνδεδεμένη με το λαϊκιστικό στυλ του Τραμπ και την ευρύτερη πολιτική σημειολογία του κινήματος MAGA.
Σε συντονισμό με το timing
Η απόφαση του προέδρου να ασχοληθεί με τους… εξωγήινους έρχεται σε μια πολιτικά ασταθή περίοδο, επισημαίνουν οι αναλυτές. Η κυβέρνησή του αντιμετωπίζει εντεινόμενη πίεση από την οικονομική αβεβαιότητα, τους πολέμους, την εσωτερική τριβή, την ιδεολογική αποδυνάμωση, τη μείωση των δεικτών δημοφιλίας της.
Διαχρονικά οι πρόεδροι που αντιμετώπιζαν πολιτική πίεση συχνά αναζητούσαν διέξοδο σε ενέργειες ικανές να στρέψουν αλλού την προσοχή της κοινής γνώμης. Οι υποτιθέμενες αποκαλύψεις για τα UFO προσφέρουν στον Τραμπ ένα αποτελεσματικό μέσο για να το πετύχει αυτό.
Σε αντίθεση με τις διχαστικές και συχνά πολιτικά φθοροποιές συζητήσεις για φόρους, μετανάστευση και πολέμους, τα UFO προσφέρονται για αμφίσημες πολιτικές νοηματοδοτήσεις. Είναι ταυτόχρονα περιθωριακά και mainstream, ασήμαντα και σημαντικά, και κυρίως αγγίζουν το συναίσθημα και εξάπτουν τη μαζική φαντασία.
Το πιο σημαντικό όμως βρίσκεται αλλού: Αξιοποιούν και διασπείρουν ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία της σύγχρονης αμερικανικής πολιτικής ιδιοσυγκρασίας, την καχυποψία.
Η αμερικανική μυθολογία γύρω από τα UFO παραμένει κραταιά και «αβύθιστη» για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο: Αντανακλά την πεποίθηση ότι οι κυβερνήσεις κρύβουν συστηματικά την αλήθεια από το κοινό. Αυτό ευθυγραμμίζεται σχεδόν τέλεια με τη λαϊκιστική κοσμοθεωρία του Τραμπ, την οποία έχει καλλιεργήσει από τότε που άφησε τις μπίζνες και την TV και στράφηκε στην πολιτική. Είναι μια θεώρηση του κόσμου ομολογουμένως οικεία σε τμήματα της αμερικανικής -και όχι μόνο- κοινής γνώμης. Στο παράλληλο σύμπαν της, μέσα σε σκοτεινά κέντρα αποφάσεων και πίσω από κλειστές βαριές θύρες, σκιώδεις γραφειοκράτες, υπηρεσίες πληροφοριών, κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης και ελίτ τεχνοκρατών χειραγωγούν τη πληροφόρηση και κρύβουν την αλήθεια από το λαό. Σε αυτό το πλαίσιο, η δημοσιοποίηση των μυστικών φακέλων για τα UFO δεν είναι μια μεμονωμένη ενέργεια, είναι η «επέκταση» της πολιτικής γλώσσας του Τραμπ.
Η δύναμη της αποκάλυψης
Το αν οι άνθρωποι που κρύβουν αυτά τα «μυστικά» είναι αξιωματούχοι των μυστικών υπηρεσιών, γραφειοκράτες του Πενταγώνου, επιστήμονες ή δημοσιογράφοι είναι μάλλον δευτερεύον. Το πρωτεύον είναι η πολιτική δύναμη του ισχυρισμού και στα υπονοούμενα που αφήνει. Ότι δηλαδή υπάρχουν κρυφά δίκτυα εξουσίας, σε ένα μη ορατό πεδίο στη δημόσια σφαίρα, τα οποία μόνο ο Τραμπ είναι πρόθυμος και ικανός να αμφισβητήσει και να καταδείξει!
Αυτή η δυναμική βοηθά να εξηγηθεί γιατί τμήματα του σύγχρονου ουφολογικού κινήματος παρουσιάζουν ολοένα και μεγαλύτερες «ιδεολογικές» επικαλύψεις με τη λαϊκιστική δεξιά. Η σύνδεση δεν είναι βέβαια αμιγώς ιδεολογική με την παραδοσιακή έννοια. Η πίστη στην ύπαρξη εξωγήινης ζωής δεν «αντιστοιχίζεται» με συντηρητικές ή φιλελεύθερες πολιτικές θέσεις. Όμως, η συναισθηματική αρχιτεκτονική που περιβάλλει την ουφολογία, δηλαδή η δυσπιστία προς τους θεσμούς, η εχθρότητα προς τις επίσημες αφηγήσεις, η γοητεία της μυστικότητας και της μυστικοπάθειας, έρχεται να ταιριάξει σχεδόν φυσικά στο αντι- καθεστωτικό οικοσύστημα που τροφοδοτεί τη πολιτική του MAGA.
Η εν λόγω σύγκλιση γίνεται όλο και πιο ορατή και πιο αισθητή τα τελευταία χρόνια. Ρεπουμπλικάνοι βουλευτές όπως ο Tim Burchett και Anna Paulina Luna ασκούν έντονες πιέσεις για επίσημες ενημερώσεις στο Κογκρέσο για τα UAP, κατηγορώντας το Πεντάγωνο και τους αξιωματούχους του για υπερβολική μυστικότητα και έλλειψη λογοδοσίας. Οι διαδικτυακές κοινότητες που επικεντρώνονται στις αποκαλύψεις για UFO συχνά συνδυάζουν τις συζητήσεις για απόρρητα αεροδιαστημικά προγράμματα με τις ευρύτερες αφηγήσεις για το «βαθύ κράτος», τους μηχανισμούς επιτήρησης και την κυβερνητική χειραγώγηση.
Το πολιτικό ένστικτο του Τραμπ ήταν πάντα ισχυρό στο να εντοπίζει συναισθηματικά ηχηρές πολιτικές αφηγήσεις και να τοποθετεί τον εαυτό του στο επίκεντρό τους. Όπως λένε οι αναλυτές, η δημοσιοποίηση των φακέλων για τα UFO του επιτρέπει να κατέχει έναν ρόλο που ταιριάζει μοναδικά στην πολιτική περσόνα του, εκείνον του αουτσάιντερ-προέδρου που ανοίγει τις σφραγισμένες θύρες των κρυμμένων μυστικών…
Ευρύτερες μετατοπίσεις
Βέβαια, αυτή η αλλαγή προσέγγισης αντικατοπτρίζει ευρύτερες μετατοπίσεις σε σχέση με την ανάλυση των UAP οι οποίες και εκτείνονται πέρα από τον ίδιο τον Τραμπ. Για παράδειγμα, το Πεντάγωνο και οι υπηρεσίες πληροφοριών έχουν σταδιακά αλλάξει τη στάση τους στο ζήτημα, ειδικά μετά το 2017, η NASA έχει συστήσει ομάδες για να ερευνήσουν περαιτέρω τα φαινόμενα ενώ οι σχετικές ακροάσεις του Κογκρέσου που κάποτε θεωρούνταν πολιτικά «ραδιενεργές» αντιμετωπίζονται σήμερα ως κανονικές «ασκήσεις» εποπτείας. Αυτή η εξέλιξη είναι εν μέρει στρατηγική.
Οι κυβερνήσεις είναι τώρα πιο προσεκτικές στη διαχείριση των θεάσεων ανεξήγητων φαινομένων, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται σε αυτά προηγμένες στρατιωτικές τεχνολογίες. Ορισμένα περιστατικά μπορεί να αφορούν απόρρητα αμερικανικά συστήματα, άλλα μπορεί να αφορούν ξένα μέσα ή πλατφόρμες επιτήρησης. Η πλήρης διαφάνεια θα μπορούσε να αποκαλύψει τις δυνατότητες των συστημάτων αυτών ή τα τρωτά σημεία τους. Οι ελεγχόμενες αποκαλύψεις, αντίθετα, προσφέρουν ευελιξία. Αρκετή διαφάνεια για να ικανοποιείται η περιέργεια του κόσμου, αρκετή μυστικότητα για να διατηρείται η ασάφεια.
Και η ίδια η ασάφεια είναι πολιτικά χρήσιμη.
Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί οι τελευταίες αποκαλύψεις φαντάζουν δραματικά εντυπωσιακές στη παρουσία αλλά είναι εξαιρετικά περιορισμένες στην ουσία.
Περιέχουν στρατιωτικές αναφορές, μαρτυρίες πιλότων, υποθέσεις και εικασίες ωστόσο δεν περιέχουν ξεκάθαρες αποδείξεις για την ύπαρξη εξωγήινης νοημοσύνης. Το αποτέλεσμα αυτό δημιουργεί ένα αίσθημα παράδοξου. Οι «αποκαλύψεις» παρουσιάζονται ως αποκαλύψεις, αλλά το μυστήριο παραμένει.
Πολιτικά, το παράδοξο αυτό είναι ιδανικό για τον Τραμπ. Μια καθαρή και πλήρης «διαλεύκανση» θα σήμαινε τη κατάρρευση της συμβολικής δύναμης του ζητήματος. Αν κάθε περιστατικό θέασης UFO αποδιδόταν σε μετεωρολογικά μπαλόνια, drones ή οφθαλμαπάτες, η μυθολογία θα εξαφανιζόταν. Αντίθετα, η ρητή επιβεβαίωση της εξωγήινης νοημοσύνης θα προκαλούσε γεωπολιτικές, θρησκευτικές και επιστημονικές συνέπειες πολύ πέρα από τις δυνατότητες πολιτικής διαχείρισης οποιασδήποτε μορφής εξουσίας.
Μόνιμη αβεβαιότητα
Έτσι, αυτό που παραμένει πολιτικά χρήσιμο είναι η μέση οδός: Η μόνιμη αβεβαιότητα. Αυτή είναι που τροφοδοτεί τη προσοχή των μέσων ενημέρωσης, τη διαδικτυακή ανακίνηση, την ατέρμονη εικασία. Αποτυπώνει επίσης -και εν μέρει νομιμοποιεί- ένα βαθύτερο ψυχοδυναμικό ρεύμα σε συλλογικό επίπεδο το οποίο επηρεάζει καθοριστικά σήμερα τις σύγχρονες δυτικές δημοκρατίες: Τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στους κεντρικούς θεσμούς που μπορούν να ορίσουν την πραγματικότητα.
Είναι δεδομένο πως αυτή η δυναμική εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους. Ενθαρρύνοντας τη γενικευμένη καχυποψία απέναντι στους θεσμούς, ο κυνισμός και η απόρριψη μπορούν να κυριαρχήσουν σε μια στιγμή που τα δημοκρατικά συστήματα αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρή κρίση ουσίας και ταυτότητας. Η συνεχής υπόνοια ότι υπάρχουν κρυφές αλήθειες κάπου πίσω από την κουρτίνα μπορεί να δημιουργήσει μια πολιτική κουλτούρα μόνιμα ευπρόσβλητη στους ιούς της συνωμοσιολογίας.
Ωστόσο, η «άλλη πλευρά» βλέπει το ζήτημα διαφορετικά. Για αυτήν, ο σκεπτικισμός απέναντι στις υπηρεσίες πληροφοριών και την γραφειοκρατική μυστικότητα δεν είναι παραλογισμός ή παράνοια, αλλά δημοκρατική επαγρύπνηση. Υπ' αυτή την οπτική γωνία, η απαίτηση διαφάνειας για τα UFO, UAP κλπ γίνεται μέρος ενός ευρύτερου «αγώνα» για κυβερνητική λογοδοσία! Πιθανόν και οι δύο ερμηνείες περιέχουν στοιχεία αλήθειας, εκτιμούν οι παρατηρητές του φαινομένου.
Το ζήτημα των UFO έχει εξελιχθεί σε κάτι μεγαλύτερο και ευρύτερο πέραν του βασικού ερωτήματος ύπαρξης ή μη εξωγήινης ζωής. Είναι μια ισχυρή ένδειξη ενός ευρύτερο μύχιου φόβου: Οι πολίτες δεν γνωρίζουν πλέον ποιος ελέγχει την πληροφόρηση, αμφιβάλλουν για το αν επίσημες αφηγήσεις μπορούν να γίνουν πιστευτές. Προφανώς, ο Τραμπ δεν είναι εκείνος που δημιούργησε αυτή τη συνθήκη. Όμως την έχει αξιοποιήσει σε σταθερή βάση και πολύ πιο αποτελεσματικά από τους περισσότερους σύγχρονους του πολιτικούς.
Το καίριο ερώτημα μπορεί να μην είναι το αν οι κυβερνήσεις γνωρίζουν περισσότερα για τα UFO από όσα παραδέχονται. Είναι γιατί μεγάλα τμήματα των δυτικών κοινωνιών είναι σήμερα έτοιμα να πιστέψουν πως κάθε θεσμός ή κάθε μορφή εξουσίας τούς κρύβει κάτι.
