Μαζικές διαδηλώσεις συγκλονίζουν τελευταία την Ιαπωνία, με χιλιάδες πολίτες να αντιδρούν στα σχέδια της κυβέρνησης της Σανάε Τακαΐτσι για αναθεώρηση του πασιφιστικού Συντάγματος και χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές όπλων. Ενώ το Άρθρο 9 παραμένει σύμβολο της μεταπολεμικής ειρηνιστικής ταυτότητας της χώρας, οι κυβερνητικές πρωτοβουλίες για ενίσχυση του στρατιωτικού ρόλου και άνοιγμα της στρατιωτικής βιομηχανίας στις διεθνείς αγορές πυροδοτούν ανησυχίες εντός και εκτός συνόρων για πιθανή στροφή της Ιαπωνίας προς μια πιο ενεργή στρατιωτική παρουσία στη διεθνή σκηνή.
Περισσότεροι από 35.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν την Κυριακή στο Τόκιο, κοντά στο κτίριο της βουλής, στη δεύτερη παρόμοια κινητοποίηση που οργανώνεται από τις αρχές του μήνα. Διαδηλωτές απ’ όλη τη χώρα με πλακάτ στα χέρια έδωσαν το παρών και με συνθήματα όπως «Όχι στον πόλεμο», «Μην υπονομεύετε το Άρθρο 9» και «Τακαΐτσι παραιτήσου” εξέφρασαν την αντίθεσή τους στα σχέδια συνταγματικής τροποποίησης. Το κίνημα κατά των σχεδιαζόμενων αλλαγών στο Άρθρο 9 που αποκηρύσσει τον πόλεμο ως τρόπο επίλυσης των διαφορών μεταξύ των κρατών, έχει ήδη γίνει μαζικό και μαχητικό. Η συγκέντρωση της Κυριακής ήταν η τέταρτη κατά σειρά κινητοποίηση από την αρχή του χρόνου.
Οι διοργανωτές πραγματοποιούν τις διαδηλώσεις αυτές συμβολικά στις 19 κάθε μήνα ζητώντας την κατάργηση του “Νόμου για την Ειρήνη και την Ασφάλεια” που ψηφίστηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2015 από την τότε, επίσης συντηρητική κυβέρνηση του πρωθυπουργού Σίνζο Άμπ. Ο συγκεκριμένος νόμος θεωρήθηκε “προάγγελος” της τροποποίησης του ειρηνιστικού συντάγματος το οποίο τέθηκε σε ισχύ το 1947, στον απόηχο της ήττας της μιλιταριστικής αυτοκρατορικής Ιαπωνίας από τις ΗΠΑ, σ’ ένα από τα σκληρότερα μέτωπα αντιπαράθεσης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τον Ειρηνικό.
“Δεν θέλουμε πόλεμο”
«Το γεγονός ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι συγκεντρώθηκαν εδώ σήμερα για να διαμαρτυρηθούν για τη πίεση της κυβέρνησης Τακαΐτσι να αναθεωρήσει το σύνταγμα δείχνει ότι ο ιαπωνικός λαός δεν θέλει πόλεμο», δήλωσε στο πρακτορείο “Νέα Κίνα” μια διαδηλώτρια, η Χάρα. Ήταν η τέταρτη φορά που συμμετείχε σε τέτοια συγκέντρωση.
Κατηγόρησε την Τακαΐτσι και την πλειοψηφία κυβερνώντος Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος (LDP) στη κάτω βουλή ότι προωθούν ην τροποποίηση αψηφώντας την αντίθεση του λαού. Η προοπτική να μετατραπεί η Ιαπωνία σε μια χώρα «ικανή να διεξάγει πόλεμο», την βρίσκει, όπως είπε, σφοδρά αντίθετη. «Ελπίζω η κυβέρνηση της Τακαΐτσι να ακούσει τη φωνή του λαού», συμπλήρωσε.
Μια άλλη διαδηλώτρια, η Τακαχάσι, είπε πως η Ιαπωνία προκάλεσε βαθιά δεινά σε όλη την Ασία στη διάρκεια του Β’ΠΠ και ότι το ειρηνιστικό σύνταγμά της συντάχθηκε με βάση αυτή τη ζοφερή ιστορική κληρονομιά. Δήλωσε επίσης αντίθετη σε οποιαδήποτε κίνηση τροποποίησης του συντάγματος. Μια άλλη διαδηλώτρια, μια 52χρονη μητέρα από το Τόκιο, που κατέβηκε στη διαδήλωση με τον 7χρονο γιό της δήλωσε στην εφημερίδα “Ασάχι Σιμπούν” ότι ήταν η πρώτη φορά που κατέβηκε σε διαδήλωση. Αισθάνεται ανησυχία, είπε, για τις προθέσεις της κυβέρνησης να προωθήσει την συνταγματική τροποποίηση και να άρει την απαγόρευση εξαγωγών όπλων. Φοβάται ότι η Ιαπωνία μπορεί να εμπλακεί σε πόλεμο. «Το ειρηνιστικό σύνταγμα που η Ιαπωνία εδώ και καιρό λατρεύει πρόκειται να χαθεί. Θέλω να εκφράσω την αντίθεσή μου συμμετέχοντας σε αυτή τη διαμαρτυρία», είπε η γυναίκα.
Στον απόηχο της Ιστορίας
Το Σύνταγμα της Ιαπωνίας αναφέρεται συχνά ως ειρηνιστικό επειδή σ’ ένα από τα θεμελιώδη άρθρα του, το Άρθρο 9, αποκηρύσσει ρητά τον πόλεμο ως κυρίαρχο δικαίωμα του κράτους και απαγορεύει στη χώρα να διαθέτει «πολεμικό δυναμικό». Στο κείμενο αναφέρεται συγκεκριμένα: “Επιδιώκοντας ειλικρινά μια διεθνή ειρήνη βασισμένη στη δικαιοσύνη και τη τάξη, ο ιαπωνικός λαός αποκηρύσσει για πάντα τον πόλεμο ως κυρίαρχο δικαίωμα του έθνους και την απειλή ή τη χρήση βίας ως μέσο επίλυσης των διεθνών διαφορών. Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της προηγούμενης παραγράφου, χερσαίες, θαλάσσιες και αεροπορικές δυνάμεις, καθώς και άλλες πολεμικές δυνατότητες, δεν θα διατηρηθούν ποτέ στην Ιαπωνία. Το δικαίωμα εμπόλεμης δράσης του κράτους δεν αναγνωρίζεται”.
Υπενθυμίζεται ότι το σύνταγμα αυτό επιβλήθηκε από τις αμερικανικές δυνάμεις κατοχής μεταπολεμικά προκειμένου να αποτραπεί πιθανός επανεξοπλισμός της Ιαπωνίας όπως συνέβη με τη Γερμανία μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο όρος του Άρθρου 9 παραπέμπει σε παρόμοια απαγόρευση που τέθηκε στην ηττημένη Γερμανία το 1918, η εφαρμογή της οποίας υποτίθεται θα εποπτεύονταν από το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, ο γερμανικός επανεξοπλισμός δρομολογήθηκε ούτως ή άλλως στις δεκαετίες που ακολούθησαν του πολέμου, τόσο υπό τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης όσο και μετέπειτα από το ναζιστικό καθεστώς του Αδόλφου Χίτλερ.
Με δεδομένη τη συνταγματική αποκήρυξη της δυνατότητας της Ιαπωνίας να διαθέτει στρατιωτικές δυνάμεις, οι ευρείες και πολυεπίπεδες συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας που υπογράφηκαν με τις ΗΠΑ μετά το τέλος της κατοχής, το 1952, ήταν εκείνες που ουσιαστικά παρείχαν προστασία στο Τόκιο προκειμένου να υπερασπιστεί την εθνική κυριαρχία του σε περίπτωση ξένης επίθεσης.
Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις που σταθμεύουν στη χώρα βάσει της Συνθήκης Αμοιβαίας Συνεργασίας και Ασφάλειας ΗΠΑ-Ιαπωνίας και οι Ιαπωνικές Δυνάμεις Αυτοάμυνας (JSDF), που ιδρύθηκαν το 1954 ως de facto μεταπολεμικός ιαπωνικός στρατός, παραμένουν μέχρι σήμερα η ραχοκοκαλιά των ιαπωνικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.
Το 2014, ο πρωθυπουργός Σίνζο Άμπε (που δολοφονήθηκε το 2022) προώθησε στη βουλή, η οποία και ενέκρινε, μια επανερμηνεία αυτού του καθεστώτος που έδωσε μεγαλύτερη δικαιοδοσία στις JSDF. Οι σχετικές αλλαγές ενσωματώθηκαν την επόμενη χρονιά στον αμφιλεγόμενο “Νόμο για την Ειρήνη και την Ασφάλεια” η ψήφιση του οποίου είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.
Με βάση αυτό το νόμο τόσο η Τακαΐτσι όσο και γενικότερα το στρατόπεδο της δεξιάς, επιδιώκουν εδώ και καιρό την αναθεώρηση του Άρθρου 9. Στο συνέδριο του κυβερνώντος Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος στις 12 Απριλίου, η Τακαΐτσι είπε χαρακτηριστικά πως «ήρθε η ώρα» για την τροποποίηση του συντάγματος, σηματοδοτώντας μια ανανεωμένη κυβερνητική αποφασιστικότητα προς αυτή την κατεύθυνση.
“Άνοιγμα” στον έξω κόσμο
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό το στοιχείο που εντείνει την ανησυχία εντός και εκτός Ιαπωνίας.
Είναι και η πρόθεση της κυβέρνησης να “ανοίξει” στον έξω κόσμο την στρατιωτική βιομηχανία, εγκαινιάζοντας πωλήσεις οπλικών συστημάτων εκτός συνόρων.
Το κυβερνών κόμμα ενέκρινε αλλαγές την περασμένη εβδομάδα στους κανόνες για τις εξαγωγές όπλων καθώς προσπαθεί να αναζωογονήσει την εγχώρια στρατιωτική βιομηχανία διακρίνοντας πιθανώς ένα παράθυρο ευκαιρίας τη στιγμή που η προσφορά από τις ΗΠΑ δέχεται πιέσεις λόγω των πολέμων σε Ιράν και Ουκρανία. Όπως δήλωσαν στο Reuters τρεις Ιάπωνες κυβερνητικοί αξιωματούχοι, οι νέοι κανόνες θα τεθούν σε εφαρμογή εντός του μήνα.
Παρά το γεγονός ότι σε μεγάλο βαθμό είναι απομονωμένη από τις παγκόσμιες αγορές, η Ιαπωνία δαπανά αρκετά για τις δικές της στρατιωτικές ικανότητες - 60 δισεκατομμύρια δολάρια φέτος - συντηρώντας έτσι μια σημαντική στρατιωτική βιομηχανία ικανή να κατασκευάζει προηγμένα συστήματα, από υποβρύχια μέχρι μαχητικά αεροσκάφη.
Σύμφωνα με συνεντεύξεις που πήρε το Reuters από Ιάπωνες αξιωματούχους και ξένους διπλωμάτες στο Τόκιο, μεταξύ των πιθανών νέων πελατών των ιαπωνικών αμυντικών βιομηχανιών είναι ο στρατός της Πολωνίας και το ναυτικό των Φιλιππίνων, που βρίσκονται αμφότερα σε διαδικασία εκσυγχρονισμού καθώς οι προκλήσεις σε επίπεδο περιφερειακής ασφάλειας αυξάνονται. Στελέχη των βιομηχανικών κολοσσών Toshiba και Mitsubishi Electric αποκάλυψαν στο πρακτορείο ότι ήδη προσλαμβάνουν προσωπικό και προσθέτουν δυνατότητες στα χαρτοφυλάκια των προϊόντων τους προκειμένου να αξιοποιήσουν την αυξανόμενη ζήτηση για οπλικά συστήματα.
Η Toshiba, που κατασκευάζει συστήματα αεράμυνας, ανέφερε ότι σχεδιάζει να προσλάβει περίπου 500 άτομα τα επόμενα τρία χρόνια και ότι κατασκευάζει νέες εγκαταστάσεις δοκιμών και παραγωγής. Έχει επίσης δημιουργήσει ένα νέο τμήμα για τη διαχείριση των εξαγωγών στρατιωτικού υλικού.
Μία από τις πρώτες συμφωνίες που πιθανότατα θα εγκρίνει η κυβέρνηση της Τακαΐτσι είναι η διάθεση μεταχειρισμένων φρεγατών στις Φιλιππίνες, μια χώρα που βρίσκεται εδώ και καιρό σε κλιμακούμενη ναυτική αντιπαράθεση με το Πεκίνο για τα κυριαρχικά δικαιώματα στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, των φρεγατών αυτών ενδέχεται να ακολουθήσουν συστήματα πυραυλικής άμυνας.
Σημειώνεται ότι η χαλάρωση των κανόνων για τις εξαγωγές όπλων από το Τόκιο είχε ενθαρρυνθεί από προηγούμενες κυβερνήσεις των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της κυβέρνησης Τραμπ, στο πλαίσιο της αναδυόμενης αντίληψης ότι οι σύμμαχοι της Αμερικής οφείλουν να συμβάλλουν με μεγαλύτερο μερίδιο στη συλλογική στρατιωτική ικανότητα.
Με το βλέμμα στην Κίνα
Τα πρώτα βήματα της Ιαπωνίας για την χαλάρωση των κανόνων εξαγωγών οπλισμού έγιναν πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, όταν ο πολιτικός μέντορας της Τακαΐτσι, ο Σίνζο Άμπε, ήρε την σχεδόν πλήρη απαγόρευση που ίσχυε μέχρι τότε με στόχο να ενθαρρύνει την κοινή ανάπτυξη οπλικών συστημάτων με τους συμμάχους του Τόκιο. Αυτή η κίνηση θεωρήθηκε τότε ως ξεκάθαρη ένδειξη της εντεινόμενης βούλησης της Ιαπωνίας να ορθώσει τείχος ανάσχεσης στην αυξανόμενη στρατιωτική ισχύ της Κίνας.
Απαντώντας σε ερωτήσεις για τις κινήσεις της κυβέρνησης Τακαΐτσι, ο εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε χαρακτηριστικά πως οι κυβερνώντες στην περιοχή θα πρέπει να γνωρίζουν «ότι η τυφλή εμπιστοσύνη στην ανάθεση της ασφάλειάς τους σε μια άλλη χώρα, ή ακόμη και η πρόσδεσή τους στο πολεμικό άρμα μιας άλλης χώρας, το μόνο που θα πετύχει είναι να γυρίσει μπούμερανγκ».
Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι δυνατότητες της στρατιωτικής βιομηχανίας της Ιαπωνίας, της τέταρτης μεγαλύτερης οικονομίας στον κόσμο, είναι αντικειμενικά μεγαλύτερες από εκείνες που μπορεί κάποιος να υποθέσει.
Ακόμα και υπό καθεστώς περιορισμών, η ιαπωνική στρατιωτική βιομηχανία είναι στο ίδιο επίπεδο με εκείνες της Νότιας Κορέας, της Γερμανίας, της Ιταλία και του Ισραήλ, και σχεδόν διπλάσια σε μέγεθος από εκείνη της Ινδίας, σύμφωνα με ανάλυση του SIPRI, του σουηδικού ινστιτούτου που καταγράφει και αναλύει την παγκόσμια αγορά στρατιωτικού εξοπλισμού.
«Η Ιαπωνία βρισκόταν σε ένα είδος χρονικής καθυστέρησης λόγω του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Αλλά αναπόφευκτα τώρα έρχεται πιο κοντά στο κέντρο της παγκόσμιας πολιτικής», λέει με νόημα στο Reuters ο Άντριου Κοχ, ιδρυτής της Nexus Pacific, μιας συμβουλευτικής εταιρείας ειδικευμένης στην στρατιωτική βιομηχανία με έδρα το Τόκιο.
