Μέχρι να σιγήσουν τα όπλα, οι πόλεμοι χωρίς καθαρή νίκη τείνουν να μοιάζουν λιγότερο με επιδείξεις πυγμής και περισσότερο με ασκήσεις αμοιβαίας εξάντλησης. Αυτή η εικόνα επικρατεί σήμερα στη Μέση Ανατολή. Η εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τηρείται, οι διπλωμάτες επιστρέφουν στις διαπραγματεύσεις και ο Τραμπ μιλά για τέλος του πολέμου «σύντομα».
Τα σημάδια είναι γενικότερα θετικά. Οι εκτοπισμένοι άμαχοι του Λιβάνου επιστρέφουν στα σπίτια τους καθώς η εκεχειρία εκεί μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ τηρείται επίσης. Ωστόσο, τα ισραηλινά στρατεύματα διατηρούν θέσεις έως και 10 χλμ. εντός του Λιβάνου ως μέρος μιας «ζώνης ασφαλείας», θεωρώντας την περιοχή και πολλά από τα χωριά της οχυρά τής υποστηριζόμενης από το Ιράν οργάνωσης. Η συμφωνία αναφέρει ότι η κυβέρνηση του Λιβάνου, με διεθνή υποστήριξη, θα λάβει «ουσιαστικά μέτρα» για να αποτρέψει τη Χεζμπολάχ και άλλες ομάδες από το να πραγματοποιούν επιθέσεις κατά του Ισραήλ.
Και οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, Αγγλία και Γαλλία, συζητούν -όχι με πολλές φανφάρες ομολογουμένως- για το πώς θα εγγυηθούν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, το πιο κρίσιμο ενεργειακό σημείο στον κόσμο. Η αναγγελία του ανοίγματός του από το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών το απόγευμα της Παρασκευής σήμανε αμέσως αποκλιμάκωση των τιμών του πετρελαίου στις αγορές. Οι ζοφερές προβλέψεις για παγκόσμια ύφεση ίσως τελικά δεν επιβεβαιωθούν. Η Γαλλίδα υπουργός Άμυνας Κατρίν Βοτρέν δήλωσε την Παρασκευή πως η Γαλλία μαζί με το Βέλγιο και την Ολλανδία έχουν την ικανότητα άρσης θαλάσσιων ναρκοπέδιων και θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ασφαλή διέλευση από το Στενό. Επανέρχεται λοιπόν το απλό ερώτημα, που όμως δεν έχει απλή απάντηση: Είναι αυτό το τέλος ενός πολέμου που δεν άξιζε τον κόπο;
Όλα στο τραπέζι
Τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη διεκδικούν τη νίκη. Και οι δύο επιμένουν πως ο άλλος έκανε πρώτος νεύμα για τέλος. Στη πραγματικότητα, καμία από τις δύο πλευρές δεν πέτυχε το αποφασιστικό πλήγμα που επεδίωκε. Η κατάληξη είναι λίγο-πολύ ίδια με αυτή που έχει συνηθίσει να βλέπει ο κόσμος στις σύγχρονες συγκρούσεις: Ισοπαλία με διαπραγμάτευση χωρίς θριαμβολογίες, αλλά με περιοριστικούς όρους. Οι πόλεμοι, όπως και οι παρτίδες σκακιού, γράφει ο Gideon Rose στο Foreign Affairs, τείνουν να περνούν από φάσεις: έναρξη, μεσαίο παιχνίδι, τελικό παιχνίδι. Οι αρχικές προσδοκίες των ΗΠΑ για μια σύντομη, ελεγχόμενη σύγκρουση έδωσαν γρήγορα τη θέση τους σε κάτι πιο επικίνδυνο. Μέχρι τα τέλη Μαρτίου, είχε γίνει ξεκάθαρο ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν μπορούσε να αναγκάσει την άλλη να παραδοθεί χωρίς να υποστεί απαράδεκτα υψηλό κόστος. Ο πόλεμος είχε διολισθήσει σε αυτό που οι οικονομολόγοι περιγράφουν ως «στοίχημα του ενός δολαρίου», μια διανοητική παγίδα στην οποία ο κάθε συμμετέχων συνεχίζει να επενδύει πόρους, όχι επειδή η νίκη είναι πιθανή αλλά επειδή η υποχώρηση θα σήμαινε αποδοχή της απώλειας. Έτσι, το κόστος συσσωρεύεται και οι επιλογές περιορίζονται. Οι εμπλεκόμενοι γίνονται αιχμάλωτοι της δικής τους κλιμάκωσης. Το αν η εκεχειρία αντανακλά πραγματικά εξάντληση θα το δείξουν οι διαπραγματεύσεις που θα ακολουθήσουν. Οι επικείμενες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ αντιμετωπίζουν μια τρομακτική ατζέντα: τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα του Ιράν, τις κυρώσεις των ΗΠΑ, την ασφάλεια στον Περσικό, τις περιφερειακές συγκρούσεις διά αντιπροσώπων, τον ρόλο του Ισραήλ.
Δεν πρόκειται για δευτερεύοντα ζητήματα· είναι οι βασικές αιτίες που οδήγησαν στη σύγκρουση. Το πιο πιθανό αποτέλεσμα δεν θα είναι ούτε μια… «μεγάλη όμορφη συμφωνία», ούτε μια κατάρρευση κι ένας νέος γύρος πολέμου. Θα είναι κάτι ενδιάμεσο. Ένα συνονθύλευμα επιμέρους συμφωνιών και αναβαλλόμενων οριστικών διευθετήσεων. Ορισμένες κυρώσεις μπορεί να αρθούν, άλλες θα παραμείνουν. Οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν μπορεί να περιοριστούν, δύσκολο όμως να εγκαταλειφθούν εντελώς. Η ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Ορμούζ πιθανότατα θα ξαναρχίσει υπό συνθήκες που θα αναγνωρίζουν ντε φάκτο την εποπτεία του Ιράν, αλλά δεν θα του παρέχουν πλήρη έλεγχο. Η έκβαση των πολέμων δεν κρίνεται μόνο από τους «ισολογισμούς» τους. Αναπόφευκτα αναδιαμορφώνουν προσλήψεις και αντιλήψεις, επαναπροσδιορίζουν τα όρια και αλλάζουν τις τροχιές -άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενων- με τρόπους που δεν είναι άμεσα ορατοί. Αυτός ο πόλεμος έχει αποσαφηνίσει τα όρια της ισχύος, τόσο για την Ουάσιγκτον όσο και για την Τεχεράνη. Έχει καταδείξει τους κινδύνους της κλιμάκωσης και τους περιορισμούς των σύγχρονων τακτικών. Και έχει αναγκάσει τους εμπλεκόμενους να καταλάβουν, όσο κι αν δεν θέλουν να το παραδεχθούν δημόσια, πως η απόλυτη νίκη στη μεσανατολική κινούμενη άμμο είναι ανέφικτη.
