H παράσταση δεν είχε τελικά τη μεγαλοπρέπεια που κάποιοι περίμεναν. Ίσως επειδή την ίδια ώρα όλα τα βλέμματα ήταν στραμμένα προς το Ιράν και τη «μεγάλη, όμορφη αρμάδα» που ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αναπτύξει έξω από τον Περσικό. Παρ’ όλα αυτά, η πρώτη συνεδρίαση του «Συμβουλίου Ειρήνης», του μηχανισμού με τον οποίο ο Αμερικανός Πρόεδρος φιλοδοξεί να υποκαταστήσει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ήταν αποκαλυπτική από πολλές απόψεις.
Η σύνθεση του νέου Οργάνου έλεγε καταρχήν πολλά περισσότερα απ’ όσα ακούστηκαν δημοσίως. Πλούσιες μοναρχίες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, πρόθυμες να ανακοινώσουν δισεκατομμύρια για την ανοικοδόμηση της Γάζας, βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι με άλλες χώρες, όπως η Ινδονησία και η Αλβανία, που -ελλείψει πετροδολαρίων- προθυμοποιήθηκαν να διαθέσουν στρατιώτες για τον σχηματισμό της ειρηνευτικής δύναμης.
Κατά τα άλλα, η εικόνα παρέπεμπε περισσότερο σε μεσαιωνική τελετή υποτέλειας, όπου οι άρχοντες προσέρχονταν στην αυλή του μονάρχη για να υποβάλουν τα σέβη και τις προσφορές τους. Ένας μετά τον άλλον, οι συμμετέχοντες ανέβαιναν στο βήμα για να πλέξουν το εγκώμιο του Τραμπ, ο οποίος άκουγε κουνώντας το κεφάλι.
Οι φιλοφρονήσεις ξεπερνούσαν κατά πολύ τις αναφορές στην ίδια τη Γάζα. Βασική επιδίωξη όλων ήταν να κερδίσουν προσοχή, εύνοια και πολιτικό κεφάλαιο εμφανιζόμενοι στο πλευρό του πλανητάρχη. Η διπλωματία, με την καθιερωμένη έννοια, απουσίαζε και το μόνο που έμοιαζε να μετρά πραγματικά ήταν ένα νεύμα επιδοκιμασίας ή έστω ένα βλέμμα από τον ένοικο του Λευκού Οίκου.
Και ολίγη Γάζα
Δεν έλειπε, ωστόσο, μόνο η διπλωματία αλλά και ένα βιώσιμο ειρηνευτικό σχέδιο που να παρουσιαστεί με κάποια πειστικότητα. Η Χαμάς δεν έχει ακόμα συμφωνήσει να αφοπλιστεί, οι ισραηλινές δυνάμεις κατοχής ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της Λωρίδας της Γάζας και οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες παραμένουν στα αντίσκηνα. Και, βέβαια, το πραγματικό κόστος ανοικοδόμησης της ρημαγμένης περιοχής είναι πολλαπλάσιο των επτά δισεκατομμυρίων που ανακοινώθηκε ότι θα διατεθούν. Οι προσφορές έπεφταν μεν σαν πυροτεχνήματα, αλλά τα χρονοδιαγράμματα και οι μηχανισμοί εφαρμογής παρέμεναν ασαφή.
Η Γάζα έμοιαζε περισσότερο με κομπάρσο της παράστασης, ένα απλό πρόσχημα για τη σύναξη μιας συμμαχίας από τους πιο πρόθυμους ανάμεσα στους πρόθυμους. Η πρόθεση υποκατάστασης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών -κεντρικού πυλώνα του μεταπολεμικού συστήματος ασφαλείας- ήταν φανερή αφού «η ορθοδοξία έχει αποτύχει», όπως υπενθύμισε και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μαρκ Ρούμπιο.
Το νέο Συμβούλιο μπορεί να νομιμοποιήθηκε με ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας προκειμένου να συμβάλλει στην ομαλοποίηση της κατάστασης στη Λωρίδα της Γάζας, ωστόσο ο Τραμπ δεν έκρυψε πως η αποστολή του είναι πολύ πιο φιλόδοξη. Το Συμβούλιο Ειρήνης, είπε, «θα επιβλέπει τον ΟΗΕ». Η Γάζα, δηλαδή, είναι μόνο η αρχή.
Η συνεδρίαση φιλοξενήθηκε στο κτίριο του Αμερικανικού Ινστιτούτου Ειρήνης, ενός θεσμού που ιδρύθηκε από το Κογκρέσο και αποδυναμώθηκε δραστικά την προηγούμενη χρονιά. Στην πρόσοψη, πλέον, δεσπόζει το όνομα του Τραμπ. Το συμβολικό μήνυμα ήταν σαφές. Οι παλιοί θεσμοί μπορούν να αναδιαμορφωθούν, να απογυμνωθούν ή να επαναπροσδιοριστούν, εφόσον εξυπηρετούν τις επιδιώξεις ενός πλανητάρχη που, όπως ο ίδιος υποστηρίζει, δεν έχει ανάγκη το Διεθνές Δίκαιο και δρα αποκλειστικά με βάση την ηθική του πυξίδα.
Όλα αυτά μάλλον δικαιολογούν την ηχηρή απουσία των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών δυνάμεων από τη σύναξη. Γαλλία, Γερμανία και Βρετανία επέλεξαν να κρατήσουν αποστάσεις, επικαλούμενες την «ασάφεια» για το εύρος και τον ρόλο του νέου Συμβουλίου. Ήταν μια απουσία που, φυσικά, ενόχλησε τον διοργανωτή, ο οποίος φρόντισε να ανταποδώσει το πλήγμα ανασύροντας από το συρτάρι τη διάκριση παλιάς και νέας Ευρώπης. Μια διάκριση που πρώτος είχε κάνει ο προκάτοχός του Τζορτζ Μπους ο νεότερος, όταν Παρίσι και Βερολίνο αρνήθηκαν να ενταχθούν στη δική του συμμαχία των προθύμων με στόχο τότε το Ιράκ.
Παράλληλοι θεσμοί, νέα Ευρώπη
Αν όμως ο Τραμπ μπορεί να δημιουργήσει τη δική του Μέση Ανατολή γιατί να μην μπορεί να κάνει το ίδιο και για την Ευρώπη; Παραβιάζοντας έτσι το διπλωματικό πρωτόκολλο, άφησε κατά μέρος τη μελλοντική Ριβιέρα της Μεσογείου για να προσφέρει «πλήρη και απόλυτη στήριξη» στον φίλο του Βίκτορ Όρμπαν, ενόψει των βουλευτικών εκλογών του Απριλίου στην Ουγγαρία.
Ήταν να μην γίνει η αρχή. Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα έφερε τη συζήτηση στην καταδίκη για εγκλήματα πολέμου τού πρώην Κοσοβάρου ηγέτη Χασίμ Θάτσι από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Φρόντισε να υπογραμμίσει ότι πίσω από την υπόθεση βρισκόταν ο ίδιος εισαγγελέας που αργότερα στράφηκε κατά του Τραμπ. Έχουμε τους ίδιους εχθρούς, ήταν σαν να έλεγε στον Αμερικανό Πρόεδρο.
Πίσω, όμως, από τις ομαδικές φωτογραφίες, τις υποσχέσεις και τον άτυπο διαγωνισμό δουλοπρέπειας, το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Μπορεί ένα τέτοιο σώμα, όσο φιλόδοξο κι αν παρουσιάζεται, να επιβάλει λύσεις εκεί όπου δεκαετίες διεθνών προσπαθειών απέτυχαν; Και κυρίως, τι σημαίνει για την παγκόσμια τάξη η δημιουργία θεσμών που λειτουργούν πλέον υπό τον άμεσο έλεγχο μιας και μοναδικής υπερδύναμης;
Η ειρήνη οικοδομείται πάνω σε εύθραυστες ισορροπίες, κανόνες και επίπονες διαπραγματεύσεις. Όταν αντικαθίσταται από κλειστές λέσχες, πολιτικό θέατρο και υποσχέσεις χωρίς σαφές πλαίσιο, ο κίνδυνος είναι διπλός. Όχι μόνο η εκεχειρία στη Γάζα να καταρρεύσει, αλλά και να διαβρωθεί περαιτέρω η εμπιστοσύνη στους ήδη εύθραυστους διεθνείς θεσμούς.
Στην Ουάσιγκτον, βέβαια, το μήνυμα της πρώτης συνεδρίασης του Συμβουλίου Ειρήνης δεν αφορούσε τόσο τη Γάζα όσο την αρχιτεκτονική ισχύος. Και σε αυτή τη σκηνή, ο Τραμπ δεν εμφανίζεται πλέον μόνο ως διαμεσολαβητής ή ειρηνοποιός. Είναι ο δημιουργός ενός παράλληλου συστήματος διεθνούς διαχείρισης, κομμένου και ραμμένου στα δικά του μέτρα.
