Είναι γνωστό πως ο Ντόναλντ Τραμπ βλέπει την εξωτερική πολιτική σαν ακόμα μια προέκταση των επιχειρηματικών διαπραγματεύσεων: αιφνιδιασμός του αντιπάλου, διαρκής πίεση για άμεσο αποτέλεσμα και τελικά η παρουσίαση ενός deal που ο εκβιαζόμενος «συνομιλητής» δεν μπορεί να αρνηθεί. Το πρόσφατο κεραυνοβόλο πραξικόπημα στη Βενεζουέλα λειτουργεί πλέον ως μοντέλο και ο Αμερικανός Πρόεδρος πολύ θα ήθελε να δει το σχέδιο να μπαίνει σε εφαρμογή σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Τα μοντέλα όμως δεν μεταφέρονται παντού με την ίδια ευκολία. Οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή, για παράδειγμα, έχουν την κακή συνήθεια να ξεφεύγουν από τις αρχικές προβλέψεις. Να επεκτείνονται και να διαρκούν στις περισσότερες περιπτώσεις πολύ περισσότερο από το αναμενόμενο.
Από την άλλη, όσο αποδυναμωμένο και αν είναι αυτή τη στιγμή το ιρανικό καθεστώς εξαιτίας της οικονομικής κατάρρευσης και της πρόσφατης λαϊκής εξέγερσης που έπνιξε στο αίμα, δεν φαίνεται να περιλαμβάνει στους κόλπους του -όπως στην περίπτωση της Βενεζουέλας- ένα τμήμα έτοιμο να συνεργαστεί υπογείως με την Ουάσιγκτον για να προωθήσει τις επιδιώξεις της.
Αντιθέτως, η Τεχεράνη διαθέτει οργανωμένο και εμπειροπόλεμο μηχανισμό εξουσίας, ελέγχει κρίσιμες υποδομές, τις ακτογραμμές του Περσικού Κόλπου και ένα πυραυλικό οπλοστάσιο που θα μπορούσε να αντιδράσει γρήγορα και αποφασιστικά σε οποιαδήποτε επίθεση. Κάθε στρατιωτική επιλογή, λοιπόν, συνεπάγεται σημαντικούς κινδύνους και απρόβλεπτες συνέπειες.
Παρ’ όλα αυτά, η Ουάσιγκτον φαίνεται να αδημονεί για ακόμα μία γρήγορη επιτυχία. Στην τρίωρη σύσκεψη της Τετάρτης στον Λευκό Οίκο ο Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επανεξέτασαν σχέδια για μια νέα επίθεση κατά του Ιράν η οποία, σύμφωνα με τον Αμερικανό Πρόεδρο, θα ξεπερνά αυτή τη φορά σε ένταση τη 12ήμερη αεροπορική επίθεση του Ιουνίου που κόστισε τη ζωή σε περισσότερους από χίλιους Ιρανούς, κυρίως αμάχους.
Το πολεμικό συμβούλιο ανέδειξε τελικά τις διαφορές στις επιδιώξεις των δύο συμμάχων: η Ουάσιγκτον επιθυμεί ένα σύντομο, εντυπωσιακό αποτέλεσμα που θα εξαναγκάσει το Ιράν να υποκύψει στις αξιώσεις της, ενώ το Ισραήλ θέλει ένα στρατηγικό πλήγμα που θα περιορίσει δραστικά και μόνιμα τις δυνατότητες της Τεχεράνης και, ιδανικά, να προκαλέσει την ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος.
Η μετακινούμενη αρμάδα
Η στρατιωτική προετοιμασία των ΗΠΑ είναι πράγματι εντυπωσιακή: Ο αμερικανικός στόλος με επικεφαλής το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln επιχειρεί ήδη στην περιοχή του Κόλπου, ενώ ένα ακόμα αεροπλανοφόρο, το USS Gerald R. Ford, πλέει ήδη από την Καραϊβική προς τη Μέση Ανατολή για να ενισχύσει τις αμερικανικές δυνάμεις. Όπως και στην περίπτωση της Βενεζουέλας, θα μπορούσε να ακολουθήσει μια μεθοδική θαλάσσια πολιορκία με κατασχέσεις δεξαμενόπλοιων μεταφοράς ιρανικού πετρελαίου. Ο χρόνος όμως πιέζει. Το Ραμαζάνι ξεκινά την επόμενη εβδομάδα και οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση κατά τη διάρκεια της μουσουλμανικής γιορτής θα μπορούσε να προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στην κοινή γνώμη ακόμα και συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή της Μέσης Ανατολής που εχθρεύονται το καθεστώς της Τεχεράνης.
Το Ιράν, από την άλλη, φαίνεται καλά προετοιμασμένο. Η ασύμμετρη ναυτική στρατηγική του, χτισμένη εδώ και δύο δεκαετίες, περιλαμβάνει πάνω από 6.000 ναυτικές νάρκες, σμήνη μικρών σκαφών οπλισμένων με πυραύλους, δεκάδες αντιπλοϊκούς και βαλλιστικούς πυραύλους κατά μήκος της ακτογραμμής, drones και υποβρύχια.
Οι υπερηχητικοί πύραυλοι Khalij Fars, με ταχύτητα τριών Mach και εμβέλεια 300 χιλιομέτρων, είναι μόνο ένα τμήμα της «πρώτης γραμμής αντιπαράθεσης» στον Περσικό Κόλπο. Σε περίπτωση οποιασδήποτε αμερικανικής επίθεσης, η Τεχεράνη θα μπορεί να απαντήσει αμέσως βάζοντας στο στόχαστρο τόσο τις βάσεις του αμερικανικού στρατού στην περιοχή της Μέσης Ανατολής όσο και το Ισραήλ.
Η συνθηκολόγηση και το μπούμερανγκ
Κάθε βήμα που προγραμματίζει η «αρμάδα» του Τραμπ θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις, απειλώντας τη διακίνηση του πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ και κλονίζοντας την παγκόσμια οικονομία. Το «μοντέλο της Βενεζουέλας» μπορεί να λειτουργεί ως οδηγός, με την οικονομική ασφυξία και στρατιωτική επίδειξη να συνδυάζονται, αλλά εγκυμονεί σε αυτή την περίπτωση πολύ μεγαλύτερους κινδύνους.
Το ιδανικό σενάριο για τον Λευκό Οίκο θα ήταν μια άμεση, σαρωτική επίδειξη δύναμης που θα υποχρέωνε την Τεχεράνη να υποκύψει στις απαιτήσεις του: πλήρης ακύρωση του πυρηνικού προγράμματος, περιορισμός της υποστήριξης σε οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ και δραστικοί περιορισμοί στο βαλλιστικό πρόγραμμα. Και στο βάθος ακόμα μία «ειρηνευτική συμφωνία» υπό τις κάννες των όπλων, την οποία ο Τραμπ θα μπορούσε να εμφανίσει ως προσωπικό θρίαμβο πριν τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Μια συμφωνία «ισχυρή και βιώσιμη» σε αντίθεση με εκείνη του προκατόχου του Μπαράκ Ομπάμα που ο ίδιος κατέστρεψε λίγο μετά την είσοδό του στον Λευκό Οίκο.
Το «μοντέλο της Βενεζουέλας» γοητεύει τον Τραμπ και το επιτελείο του, αλλά το Ιράν δεν παύει να αποτελεί διαφορετικό μέγεθος γεωπολιτικά και στρατιωτικά. Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να ζυγίσει προσεκτικά την κλίμακα της επέμβασης, γιατί κάθε βήμα μπορεί να πυροδοτήσει απρόβλεπτες αντιδράσεις.
Ο Τραμπ μπορεί να βλέπει το Ιράν μέσα από το πρίσμα της Καραϊβικής, αλλά η Μέση Ανατολή σπανίως συγχωρεί τα λάθη και συχνά παγιδεύει σε μακροχρόνιες, δαιδαλώδεις συγκρούσεις. Κάθε βιαστική επίδειξη δύναμης ενδέχεται να εξελιχθεί σε παρατεταμένη, πολύπλευρη κρίση. Και το deal που κάποιος «δεν μπορεί να αρνηθεί» πολύ εύκολα θα μπορούσε να μετατραπεί σε μπούμερανγκ όχι μόνο για τους εμπνευστές του πολέμου, αλλά και για την παγκόσμια οικονομία.
