Όταν η Washington Post γράφει πως η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών δεν εξετάζει το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν της κλίμακας του Ιράκ -σ.σ.: το ισοδύναμο της ανατροπής του Σαντάμ από τον υιό Μπους το 2003- καθώς αναλογίζεται πώς θα τηρήσει την υπόσχεση του Προέδρου Τραμπ να σώσει «τους Ιρανούς διαδηλωτές από την κυβερνητική καταστολή», προφανώς το σενάριο μιας επιχείρησης τύπου «σοκ και δέος» δεν δείχνει να είναι το επικρατέστερο.
Όμως, τι θα μπορούσε να εκλαμβάνεται ως δεδομένο στη χαοτική συγκυρία των ημερών, που ούτε τα προσχήματα έχουν νόημα πια, με έναν Πρόεδρο εξόχως απρόβλεπτο, ο οποίος ακούει μόνο την «προσωπική ηθική» του κι ενώ οι νατοϊκοί της Ευρώπης σπεύδουν να «επανδρώσουν» τη Γροιλανδία για να προλάβουν κατάληψή της από τους Αμερικανούς;
Μπορεί ο Τραμπ να θέλει να κάνει άλλη μια θεαματική επίδειξη ισχύος εκμεταλλευόμενος το ευνοϊκό μομέντουμ της καταδρομικής επιχείρησης στη Βενεζουέλα με τη σύλληψη του Μαδούρο, αλλά τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά στη Μέση Ανατολή. H Λατινική Αμερική είναι ένας εύκολος χώρος, οικείος και βατός για τους σχεδιασμούς της Ουάσιγκτον ελλείψει άλλων ανταγωνιστών, όμως το μεσανατολικό τερέν είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο και πολυσύνθετο.
Το Ιράν έχει προσφερθεί να ανοίξει εκ νέου το κεφάλαιο του παζαρέματος για το πυρηνικό πρόγραμμά του, κι αυτό είναι ένας σοβαρός λόγος που θα μπορούσε να κάνει τον Τραμπ, δηλαδή τους πιο ψύχραιμους από το επιτελείο του, να το ξανασκεφτούν. Κατά την Ποστ, «ο αντιπρόεδρος τον Τζ. Ντ. Βανς θέλει να δοκιμάσει αυτές τις συνομιλίες πριν ο Τραμπ προχωρήσει στις αεροπορικές επιδρομές. Μια άλλη «φατρία» στα ενδότερα του Λευκού Οίκου βλέπει την προσφορά των Ιρανών ως ένα απεγνωσμένο παιχνίδι για να κερδίσουν χρόνο. Πράγματι, το Ιράν αρνήθηκε να συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις μετά τον λεγόμενο Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών, το καλοκαίρι, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ έθεταν «παράλογες απαιτήσεις». Επομένως, τι άλλαξε από τότε; Από την πλευρά του, ο Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι μπορεί να κάνει και τα δύο: Πρώτα να βομβαρδίσει και μετά να διαπραγματευτεί...
Το ρίσκο
Όπως φάνηκε στον πόλεμο του περασμένου καλοκαιριού, οι ΗΠΑ είναι απόλυτα ικανές να εξαπολύσουν μακρόθεν αποτελεσματικές επιθέσεις στο Ιράν. Τα «αόρατα» βομβαρδιστικά B-2 πέταξαν σε αποστολές διάρκειας 30 ωρών μετ’ επιστροφής από την αεροπορική βάση Ουάιτμαν στο Μιζούρι για να ρίξουν βόμβες διάτρησης καταφυγίων σε δύο από τις σημαντικότερες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Επομένως, είτε ο Τραμπ επιλέξει κάτι παρόμοιο, είτε χτυπήσει στόχους που έχουν σχέση με ζωτικά στοιχεία του καθεστώτος, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι η Ουάσινγκτον έχει στα χέρια της μια μεγάλη λίστα δυνητικών στόχων.
Ένα περιορισμένο χτύπημα, πιστεύουν ορισμένοι, θα μπορούσε να βοηθήσει στην ενθάρρυνση των διαδηλωτών, ενώ παράλληλα θα ενημέρωνε το καθεστώς ότι μπορεί να υπάρξουν χειρότερα.
Αναμφίβολα όμως το όποιο στρατιωτικό χτύπημα θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ. Θα μπορούσε να ενισχύσει την αποφασιστικότητα του καθεστώτος αλλά και της μεγάλης βάσης υποστήριξής του. Μια συσπείρωση γύρω από τη σημαία δεν θα προκαλούσε έκπληξη, αντιθέτως δείχνει πολύ πιθανή αν το χτύπημα είναι συμβολικό ή μεμονωμένο. Αν μη τι άλλο, πρόκειται για πολύπλοκο σύνολο υπολογισμών που πρέπει να κάνει ο Τραμπ και ο βαθμός δυσκολίας τους αυξάνεται από τη βεβαιότητα ότι το Ιράν θα απαντήσει αποφασιστικά σε οποιαδήποτε επίθεση.
Οι επιλογές
Αξιωματούχοι του Πενταγώνου τους οποίους επικαλείται το BBC, λένε ότι η αμερικανική δράση θα μπορούσε να περιλαμβάνει μια ποικιλία άλλων πιο συγκαλυμμένων μεθόδων, συμπεριλαμβανομένων κυβερνοεπιθέσεων και επιχειρήσεων ψυχολογικού πολέμου που αποσκοπούν στη διατάραξη και σύγχυση των δομών διοίκησης του Ιράν.
Ένα σενάριο που σχεδόν σίγουρα μπορεί να αποκλειστεί είναι οτιδήποτε μοιάζει έστω και ελάχιστα με αυτό που εκτυλίχθηκε στο Καράκας στις 3 Ιανουαρίου. Ακόμα και στην αποδυναμωμένη κατάστασή του και χτυπημένο από τις πρόσφατες αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα. Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι ένα καθεστώς σκληραγωγημένο στη μάχη και ικανό στην επιβίωση. Η απομάκρυνση ενός ή ορισμένων μόνο προσώπων από την ηγεσία του, είναι απίθανο να υποτάξει ολόκληρη τη χώρα στη βούληση της Ουάσιγκτον.
Η πρόσφατη αναφορά του Τραμπ στην καταστροφική προσπάθεια του Τζίμι Κάρτερ, το 1980, να διασώσει τους Αμερικανούς ομήρους που κρατούνταν στην Τεχεράνη, δείχνει ότι γνωρίζει τις παγίδες που θα μπορούσαν να συνοδεύουν οποιαδήποτε προσπάθεια αποστολής αμερικανικών δυνάμεων επί του εδάφους.
Υπενθυμίζεται ότι σε εκείνο το φιάσκο οκτώ Αμερικανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν όταν ένα ελικόπτερο και ένα μεταγωγικό αεροσκάφος EC-130 συγκρούστηκαν στο έδαφος στην ανατολική έρημο του Ιράν αποκαλύπτοντας και οδηγώντας σε αποτυχία την όλη επιχείρηση. Η ταπείνωση του Κάρτερ στο θέαμα των Αμερικανών ομήρων να παρελαύνουν» μπροστά στις κάμερες στην Τεχεράνη με κουκούλες στο κεφάλι, ήταν καθοριστικός παράγοντας στην εκλογική ήττα τον Νοέμβριο εκείνου το χρόνου από τον Ρέιγκαν. «Δεν ξέρω αν θα μπορούσε να κερδίσει τις εκλογές αλλά σίγουρα δεν είχε καμία πιθανότητα μετά από εκείνη την καταστροφή», δήλωσε ο Τραμπ στην συνέντευξή του στους New York Times.
Το δίλημμα
Είναι δεδομένο ότι η αμερικανική πολεμική μηχανή μπορεί να δράσει με διάφορους τρόπους στο Ιράν, ωστόσο υπάρχει ένα δίλημμα. Η αύξηση της πίεσης από έξω μπορεί να μην αφήσει πιθανές ρωγμές εντός του καθεστώτος να μετατραπούν σε ρήγματα στα θεμέλιά του. Θα μπορέσει ο Τραμπ να ακολουθήσει μια λεπτή συλλογιστική ψυχρών υπολογισμών; Δηλαδή, να φανεί ότι η «βοήθεια» που υποσχέθηκε στους διαδηλωτές είναι πραγματική υποστήριξη προς τον λαό, όχι μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής ατζέντας; Είναι ικανός να τους πείσει ότι δεν προσπαθεί απλά να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για να χτυπήσει το καθεστώς; Τι νόημα άλλωστε θα είχε όταν δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει τι ή ποιος μπορεί να το διαδεχθεί. Ούτε ο μεγιστάνας φαίνεται να έχει πειστεί για τις ικανότητες του γιου του σάχη που εμφανίζεται ως ο σωτήρας.
Αν οι στυλοβάτες του συστήματος εξουσίας διαισθανθούν ότι το παιχνίδι έχει τελειώσει, μπορεί να αυτομολήσουν. Αν όμως θεωρήσουν ότι υπερασπίζονται τη χώρα ενάντια σε κακόβουλη ξένη επίθεση, μπορεί να πολεμήσουν με σθένος και αποφασιστικότητα.
Ο σημαντικότερος άγνωστος σε αυτή την πολυπαραγοντική εξίσωση είναι τι πραγματικά θέλει να πετύχει ο Τραμπ δεδομένου ότι η κατάσταση θα καταλήξει με έναν από τους δύο τρόπους: Είτε το καθεστώς θα καταρρεύσει, είτε θα επιβιώσει. Μπορεί να σκεφτεί πως με αρκετή πίεση θα μπορούσε να κλειδώσει μια διαρκή συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία και να αποφύγει το χάος -όπως σοφά τον προειδοποίησαν οι σύμμαχοί του στον Περσικό- που θα προκαλέσει ένα στρατιωτικό χτύπημα και ένα καταρρέον καθεστώς στη συνέχεια. Η προοπτική μιας όχι τόσο πρόδηλης επαναφοράς της γεωπολιτικής ηγεμονίας των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή αλλά και πέραν αυτής -με τη Ρωσία και τη Κίνα να είναι οι μεγάλοι χαμένοι- είναι εν μέρει πιο δελεαστική...
