Στο διόλου… «αραχνούφαντο» πλέγμα δεσμών και συνεργειών της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής με «μοτίβο» τον ηγεμονισμό και τον ηθικό σχετικισμό, ένα «σχέδιο» είναι εκείνο που διαχρονικά «ξεχωρίζει»: Η σχέση με τη Σαουδική Αραβία.
Η τελευταία επίσκεψη του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν- ντε φάκτο αρχηγού του σαουδαραβικού βασιλείου- στον Λευκό Οίκο, την Τρίτη, η θερμή συνάντησή του εκεί με τον Τραμπ, η υποστήριξη που του πρόσφερε ο Τραμπ όταν οι «αδιάκριτοι» δημοσιογράφοι τον ρώτησαν για τη δολοφονία του δημοσιογράφου της «Ουάσιγκτον Ποστ» Τζαμάλ Κασόγκι (το 2018 στην Κωνσταντινούπολη)- μια ερώτηση που ήταν βέβαιο πως θα γίνονταν- περισσότερο απ’ όλα όμως τα ντιλ που κλείστηκαν σε καίριους τομείς όπως η υψηλή τεχνολογία και οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί, λειτούργησαν ως μια ακόμη υπενθύμιση αυτής της ειδικής, πολύπλευρης και πολυσήμαντης σχέσης.
Οι δεσμοί της Αμερικής με τη Σαουδική Αραβία έχουν μεγάλη ιστορία πίσω τους και λαμπρό μέλλον μπροστά τους ανεξαρτήτως συγκυρίας και, εντελώς ρεαλιστικά, είναι αδύνατο για οποιοδήποτε πρόεδρο, από τον Μπους και τον Ομπάμα ως τον Μπάιντεν και τον Τραμπ, να τους παραβλέψει.
Real politik
Η διαχείριση της σχέσης με το Ριάντ από την προηγούμενη κυβέρνηση των Δημοκρατικών είναι ενδεικτική του «εξαναγκασμού» των ΗΠΑ να ακολουθήσουν τις επιταγές του ρεαλισμού.
Όταν ο Τζο Μπάιντεν ήταν ακόμη υποψήφιος για την προεδρία δεν δίστασε να απαξιώσει τον σφιχτό εναγκαλισμό της Ουάσιγκτον με τη Σαουδική Αραβία. Μάλιστα, λίγο μετά την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του διακήρυξε ότι επρόκειτο να «ακυρώσει την λευκή επιταγή» που είχε δώσει η προηγούμενη (πρώτη) κυβέρνηση Τραμπ στο-σουνιτικό- Ριάντ σε σχέση με την εμπλοκή του στον εμφύλιο στην Υεμένη, ουσιαστικά μια σύγκρουση δι’ αντιπροσώπων με το ανταγωνιστικό -σιιτικό- Ιράν.
Η ρητορική έγινε ακόμη πιο έντονη στη συνέχεια καθώς προχωρούσε η προεκλογική εκστρατεία, με τον Μπάιντεν να υπόσχεται ότι θα καταστήσει τη Σαουδική Αραβία «διεθνή παρία» λόγω της δολοφονίας του Τζαμάλ Κασόγκι. Ο δημοσιογράφους είχε συλληφθεί από ομάδα Σαουδαράβων πρακτόρων μέσα στο προξενείο στην Κωνσταντινούπολη όπου είχε πάει για να παραλάβει νομικά έγγραφα για τον επικείμενο γάμο του.
Ωστόσο, όλα αυτά έγιναν… καπνός όταν εκλέχθηκε κι όταν τον Αύγουστο του 2022 πήγε ο ίδιος στο Ριάντ για να συναντήσει τον Μπιν Σαλμάν. Του έσφιξε το χέρι και τον «παρακάλεσε» να αυξήσει την πετρελαϊκή παραγωγή ώστε να πέσουν οι τιμές της βενζίνης στην Αμερική που είχαν εξουθενώσει οικονομικά τους συμπατριώτες του καθώς προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν την έκρηξη του πληθωρισμού λόγω -και- του ξεσπάσματος, μερικούς μήνες νωρίτερα, του πολέμου στην Ουκρανία.
«Θα ήταν εξαιρετικά απίθανο ο πρόεδρος Μπάιντεν να φερθεί ποτέ στη Σαουδική Αραβία σαν μια εκδοχή της Βόρειας Κορέας στη Μέση Ανατολή», είχε σχολιάσει τότε χαρακτηριστικά το NBC. Και είναι σίγουρο αυτό για μια χώρα που είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας αργού πετρελαίου στον κόσμο και το χέρι της κινεί το καρτέλ του ΟΠΕΚ το οποίο ελέγχει σχεδόν το 40% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Όλα για το πετρέλαιο (;)
Η σταθερότητα της πετρελαϊκής αγοράς, κι όχι αυτό που περιγράφεται ως «εξάρτηση» από το πετρέλαιο, αποτελεί σταθερά θεμέλιο «λειτουργικότητας» της αμερικανικής οικονομίας. Η πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του ‘70, έδειξε πως είναι η Αμερική δίχως πετρέλαιο.
Οι ΗΠΑ είναι κι αυτές ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς στον κόσμο όμως αυτό δεν σημαίνει πολλά. Το πετρέλαιο είναι διαπραγματεύσιμο εμπόρευμα στις διεθνείς αγορές και η τιμή του υπόκεινται στους νόμους της προσφοράς και της ζήτησης. Ακόμα κι αν οι ΗΠΑ δεν χρειάζονται το σαουδαραβικό πετρέλαιο, το χρειάζεται η παγκόσμια οικονομία. Η διαθεσιμότητα πετρελαίου λειτουργεί ως εξισορροπητικός παράγοντας στην παγκόσμια οικονομία με την οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη η αμερικανική οικονομία.
Η Σαουδική Αραβία έχει τεράστια δύναμη στο παγκόσμιο σύστημα διάθεσης. Λόγω του όγκου της παραγωγής της, οποιαδήποτε δική της αύξηση ή μείωση, μπορεί να συμπαρασύρει όλο το σύστημα, να σταθεροποιήσει ή να αποσταθεροποιήσει τις τιμές.
Στην υποθετική περίπτωση που οι σχέσεις του Ριάντ με την Ουάσιγκτον ψυχραίνονταν- όπως στην περίοδο Μπάιντεν- επιδεινώνονταν, ή ακόμη χειρότερα γινόταν εχθρικές, οι τιμές του πετρελαίου στις παγκόσμιες αγορές θα εκτοξεύονταν ανεξέλεγκτες πλήττοντας κάθε πτυχή της παραγωγικής δραστηριότητας, το παγκόσμιο εμπόριο, τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Η αμερικανική οικονομία δεν είναι «εξαρτημένη» από το σαουδαραβικό πετρέλαιο. Όμως η σαουδαραβική παραγωγή καθορίζει τη παγκόσμια διαθεσιμότητα, κι αυτή με τη σειρά της επηρεάζει την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
Ένας κρίσιμος παράγοντας που συχνά υποτιμάται ή παραβλέπεται σ’ ό,τι έχει να κάνει με το πετρέλαιο στην πολύπλευρη σχέση Ριάντ-Ουάσιγκτον είναι και το σύστημα των πετροδολαρίων. Οι ΗΠΑ οφείλουν πολλά στη Σαουδική Αραβία που από την δεκαετία του ‘70 στηρίζει το σύστημα αυτό με τις περισσότερες παγκόσμιες πωλήσεις να τιμολογούνται σε αμερικανικό νόμισμα αυξάνοντας τη παγκόσμια ζήτηση για δολάρια. Η ζήτηση αυτή είναι που διατηρεί διαχρονικά χαμηλό το κόστος δανεισμού για τις ΗΠΑ ενισχύοντας παράπλευρα τη διεθνή οικονομική και πολιτικο-διπλωματική ηγεμονία τους.
Ο «φόβος» της Κίνας
Όμως, τα πιόνια στη παγκόσμια σκακιέρα έχουν αλλάξει θέσεις τελευταία και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τώρα έναν ακόμη καλό λόγο για να θέλουν να διατηρήσουν «αποκλειστικότητα» στις σχέσεις του σουνιτικού βασιλείου με τον υπόλοιπο κόσμο: Την άνοδο της Κίνας.
Η Κίνα είναι πλέον ο μεγαλύτερος αγοραστής σαουδαραβικού πετρελαίου σε αντίθεση με τις ΗΠΑ που έχουν μειώσει σημαντικά τις προμήθειές τους. Κι όχι μόνο αυτό: Η Κίνα αγοράζει περισσότερο σαουδαραβικό πετρέλαιο από ό,τι αθροιστικά όλες μαζί οι ΗΠΑ, η Ευρώπη και η Ιαπωνία! Είναι ξεκάθαρο πως αυτή η μετατόπιση προσφέρει στο Πεκίνο μια τεράστια οικονομική και διπλωματική μόχλευση. Αν στο μέλλον η Κίνα μειώσει τις αγορές της, τα έσοδα της Σαουδικής Αραβίας θα πληγούν, αν, ενδεχομένως, ζητήσει «πολιτικές χάρες» από το Ριάντ, πιθανόν αυτό θα τις δεχθεί.
Η «διατάραξη» του τοπικού ισοζυγίου επιρροής σημαίνει πως οι ΗΠΑ έχασαν το γερό «κράτημα» που είχαν κάποτε σε ένα κεντρικό σημείο γεωπολιτικής τριβής. Η εποχή της πρωτοκαθεδρίας των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο φαίνεται πως έχει τελειώσει οριστικά. Η Ουάσιγκτον το αντιλήφθηκε αυτό ξαφνικά ένα πρωί του Μαρτίου του 2023 όταν έμαθε, όπως κι ο υπόλοιπος κόσμος, πως οι δύο θανάσιμοι αντίπαλοι της περιοχής, και αδιαμφισβήτητες περιφερειακές δυνάμεις, η Σαουδική Αραβία και Ιράν, τα «βρήκαν» μεταξύ τους με τη μεσολάβηση του Πεκίνου. Εργαζόμενη σιωπηλά και κυρίως μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, η κινεζική διπλωματία πέτυχε μια ιστορική συμφωνία αποκατάστασης των σχέσεων Ριάντ-Τεχεράνης που άφησε την Ουάσιγκτον άφωνη και εμβρόντητη. Ήταν ένα σοκ για την αμερικανική εξωτερική πολιτική και ένα πλήγμα για την παγκόσμια αίγλη των ΗΠΑ.
Πέρα από το πετρέλαιο
Σαφώς το πετρέλαιο δεν είναι το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο που κάνει… μοναδική τη σχέση της Αμερικής με τη Σαουδική Αραβία. Οι καιροί αλλάζουν, οι προοπτικές διαφοροποιούνται, κι αυτό το αντιλαμβάνονται οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής που ήδη δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την εμβάθυνση, τον εμπλουτισμό και την μακροημέρευση αυτής της σχέσης.
Η Σαουδική Αραβία έχει συσσωρεύσει πλούτο. Έχει σήμερα ΑΕΠ 833 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Με τον κόσμο να περνά στη φάση της ενεργειακής μετάβασης από τους ορυκτούς υδρογονάναθρακες στις ανανεώσιμες πηγές, ο Μπιν Σαλμάν έχει βάλει έναν εξαιρετικά φιλόδοξο στόχο: Να μετατοπίσει το κέντρο της σαουδαραβικής οικονομίας από το πετρέλαιο στις υπηρεσίες, το εμπόριο, το real estate, την υψηλή τεχνολογία. Όλοι αυτοί οι τομείς εκπροσωπούν δυνητικά μια τεράστια αναπτυσσόμενη αγορά για τις αμερικανικές επιχειρήσεις καθώς αναζητούν ευκαιρίες για νέες επενδύσεις πέρα από τις “γνώριμες” περιοχές τους στην Ασία και πολύ περισσότερο από την αυστηρά ρυθμισμιστική και κανονιστική, Ευρώπη.
Αν η «κωλοτούμπα» του Μπάιντεν το 2022 και το ταξίδι του στο Ριάντ έδειξε πόσο πολύτιμη είναι η σχέση της Αμερικής με το σουνιτικό βασίλειο, η θερμή «υπεράσπιση» που πρόσφερε ο Τραμπ στον Μπιν Σαλμάν στις άβολες ερωτήσεις των δημοσιογράφων μέσα στον Λευκό Οίκο επιβεβαίωσε πέρα από κάθε αμφιβολία πως αυτή η σχέση είναι εντέλει μια… σχέση ζωής.
