Κάθε φορά που δίνεται στη δημοσιότητα η ετήσια έκθεση προόδου της Κομισιόν για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας η ελληνική κυβέρνηση αρχίζει τις ασκήσεις ισορροπίας. Από το υπουργείο Εξωτερικών επαναλαμβάνεται ότι η Αθήνα παραμένει υπέρ της ευρωπαϊκής προοπτικής της Τουρκίας υπό την αίρεση ότι θα πληροί τις προϋποθέσεις, ενώ πολλά κυβερνητικά στελέχη και βουλευτές της συμπολίτευσης πανηγυρίζουν για το «ξύλο» που τρώει η Άγκυρα από τους Ευρωπαίους. Έτσι έγινε και την περασμένη εβδομάδα, που η έκθεση της Κομισιόν ήταν πραγματικά σκληρή με το καθεστώς Ερντογάν πρωτίστως για την «περαιτέρω οπισθοδρόμηση σε τομείς των θεμελιωδών δικαιωμάτων, του Κράτους Δικαίου και της Δικαιοσύνης». Υπάρχουν ακόμη κάποιοι στην Ευρώπη που δεν ξεχνούν ότι σαπίζουν στις τουρκικές φυλακές ο πρώην ηγέτης του πρώην Δημοκρατικού Κόμματος των Λαών (HDP) Σελαχατίν Ντεμιρτάς, πολλοί εκλεγμένοι αντιπολιτευόμενοι δήμαρχοι -του δημάρχου της Κωνσταντινούπολης και πολλά υποσχόμενου ηγέτη των κεμαλιστών Εκρέμ Ιμάμογλου συμπεριλαμβανομένου-, δημοσιογράφοι και ενεργοί πολίτες, με πιο διάσημο τον Οσμάν Καβάλα. Στην έκθεση η Κομισιόν ασχολείται και με τη στάση τής υποψήφιας προς ένταξη Τουρκίας έναντι των γειτονικών της μελών της Ε.Ε., της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όπως επισημαίνεται -χαμηλόφωνα μεν αλλά με ικανοποίηση- από το υπουργείο Εξωτερικών, έχουν εισακουστεί πολλές από τις ελληνικές θέσεις και η έκθεση «αποτυπώνει ορθά την κατάσταση».
Casus belli και τουρκολυβικό μνημόνιο
Στην έκθεση γίνεται ευθεία αναφορά στο casus belli της Άγκυρας -κάτι που αρέσει πολύ στην Αθήνα- αλλά και στις έντονες αντιδράσεις της Τουρκίας έναντι τόσο του Εθνικού Χωροταξικού Σχεδίου, το οποίο κατέθεσε η Ελλάδα τον Απρίλιο, όσο και της δημιουργίας τριών θαλάσσιων πάρκων εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Υπενθυμίζεται δε και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο «παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη».
Κι ενώ η Τουρκία χαρακτηρίζεται «στρατηγικός εταίρος» της Ε.Ε. -τόσο στο κείμενο της έκθεσης όσο και στις δηλώσεις πολλών Ευρωπαίων ηγετών, με πιο ένθερμο και ενθουσιώδη τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς- στο διά ταύτα η προοπτική της να ενταχθεί κάποια στιγμή στο ευρωπαϊκό κλαμπ παραμένει μακρινή, αν όχι μηδενική. Η διαδικασία ένταξης έχει «παγώσει» από το 2018 και δεν αναμένεται αναθέρμανση όσο υπάρχουν τα πισωγυρίσματα στο Κράτος Δικαίου αλλά και η μη ευθυγράμμιση της Άγκυρας με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της Ε.Ε.
Ευρωπαϊκές υποκρισίες...
Αλλωστε, ακόμα κι όταν η Τουρκία έκανε προόδους σε όλα τα μέτωπα, στις αρχές της διακυβέρνησης Ερντογάν, τα περισσότερα κράτη-μέλη δεν ήθελαν να μπει στο «χριστιανικό κλαμπ», όπως το χαρακτήριζαν τότε η Μέρκελ και ο Σαρκοζί. Και τώρα εξακολουθούν να μην το θέλουν, όπως δεν το θέλει ιδιαίτερα και η Τουρκία όμως, που νιώθει αναβαθμισμένη στο νέο γεωπολιτικό σκηνικό και δεν έχει διάθεση να ευθυγραμμίζεται με κανέναν ούτε στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ούτε στο θέμα της Ουκρανίας, ούτε στο θέμα της Γάζας.
Αυτό που θέλει τώρα η Τουρκία είναι να επωφεληθεί από τη «στρατηγική σχέση» της με την Ευρώπη, να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τις οικονομικές της σχέσεις και να συμμετάσχει στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα. Θέλει να επωφεληθεί από το ReArm Europe και να αποκτήσει πρόσβαση στον χρηματοδοτικό μηχανισμό SAFE. Κι αυτό δεν αρέσει καθόλου στην Αθήνα, η οποία έχει μεν εξασφαλίσει να ισχύει ο κανόνας της ομοφωνίας στο SAFE -άρα να έχει δικαίωμα βέτο-, αλλά ξέρει ότι θα υποστεί ασφυκτικές πιέσεις από τους Ευρωπαίους εταίρους της να μην το κάνει. Μια πρώτη γεύση πήραμε από την επίσκεψη του Γερμανού καγκελάριου στην Άγκυρα την προπερασμένη εβδομάδα, όταν ο Μερτς υπογράμμισε ότι η εταιρική σχέση με την Τουρκία είναι παραπάνω από απαραίτητη, χωρίς ωστόσο να μιλήσει ξεκάθαρα για συμμετοχή της Άγκυρας στο SAFE. Ένα βήμα παραπάνω έκανε η υπουργός Εξωτερικών της Φινλανδίας Ελίνα Βάλτονεν την προπερασμένη Τετάρτη, όταν υποδέχθηκε τον Τούρκο ομόλογό της Χακάν Φιντάν στο Ελσίνκι. Μόλις ο Φιντάν δήλωσε ότι η Τουρκία συμβάλλει σημαντικά στην ασφάλεια της Ευρώπης, γι’ αυτό και θα πρέπει να συμμετέχει στις πρωτοβουλίες της Ε.Ε. για την ασφάλεια και την άμυνα, συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού SAFE, η Βάλτονεν έσπευσε να εκφράσει την υποστήριξή της για τη συμμετοχή της Τουρκίας στο αμυντικό πρόγραμμα. Στο υπουργείο Εξωτερικών ξέρουν καλά ότι πολλά κράτη-μέλη της Ε.Ε. καλοβλέπουν τη συμμετοχή τής τουρκικής εξοπλιστικής βιομηχανίας στα ευρωπαϊκά σχέδια, ενώ έχει σημασία να ακούει κανείς προσεκτικά τις δηλώσεις Μητσοτάκη σχετικά με το SAFE, ο οποίος αφήνει περιθώρια για συμμετοχή της Τουρκίας αν αυτή άρει το casus belli.
…και τουρκικές αντιδράσεις
Αν και, σε αντίθεση με την Ουκρανία, τη Μολδαβία και τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, η Τουρκία δεν «καίγεται» πλέον για την ένταξή της στην Ε.Ε. και επιδιώκει μια ειδική σχέση με το κλαμπ, δεν παύει να ενοχλείται από τις αρνητικές επισημάνσεις στις εκθέσεις προόδου τής Κομισιόν. Γι’ αυτό και το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών έσπευσε να υπογραμμίσει ότι η έκθεση δεν συνάδει «με τις προσπάθειες για τη δημιουργία θετικής ατζέντας μεταξύ Τουρκίας και Ε.Ε.», ενώ χαρακτήρισε «μη ρεαλιστικές, παράνομες και μαξιμαλιστικές» τις απόψεις που συμπεριλαμβάνονται στο κείμενο για την Ελλάδα και την ελληνοκυπριακή πλευρά. Υπενθυμίζεται ότι στην έκθεση της Κομισιόν σημειώνεται η μη εποικοδομητική στάση της Άγκυρας σε σχέση με το Κυπριακό και επαναλαμβάνεται ότι είναι «υψίστης σημασίας» η δέσμευση της Τουρκίας σε μια δίκαιη, ολοκληρωμένη, βιώσιμη λύση στη βάση των αντίστοιχων αποφάσεων του ΟΗΕ. Εννοείται ότι η Ε.Ε. αναγνωρίζει μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία και βλέπει κάθε ενέργεια που διευκολύνει τη «διεθνή αναγνώριση» της οντότητας των κατεχομένων ως υπονόμευση της επανέναρξης των συνομιλιών υπό τον ΟΗΕ.
