Την περασμένη Κυριακή γράφαμε ότι το προγραμματισμένο ραντεβού Μητσοτάκη-Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη θα ήταν μάλλον αδιάφορο, καθώς ο Τούρκος Πρόεδρος και ο Έλληνας πρωθυπουργός ήταν να τα πούνε για μισή ωρίτσα, χωρίς να έχουν προετοιμάσει όχι ένα μεγάλο, αλλά ούτε ένα μικρό επόμενο βήμα στις διμερείς σχέσεις. Ωστόσο, το ραντεβού αυτό αποδείχθηκε αίφνης εξαιρετικά ενδιαφέρον. Επειδή δεν έγινε. Για την ακρίβεια, επειδή το ακύρωσε στο παρά πέντε ο Ερντογάν, καθώς είχε μια πιο σημαντική συνάντηση εκείνη την ώρα, αυτή μιας σειράς μουσουλμανικών χωρών που συγκάλεσε ο Ντόναλντ Τραμπ για τη Γάζα. Είναι άλλωστε γνωστό εδώ και πολύ καιρό ότι, είτε με ήρεμα είτε με λιγότερο ήρεμα νερά στο Αιγαίο, στις προτεραιότητες της Τουρκίας η Ελλάδα είναι χαμηλά.
Η εύθραυστη «νέα κανονικότητα»
Υπό κανονικές συνθήκες η ακύρωση ενός ραντεβού χαμηλών προσδοκιών δεν θα είχε μεγάλη σημασία. Άλλωστε, το επικοινωνιακό επιτελείο της κυβέρνησης προβάλλει συνεχώς τη «νέα κανονικότητα» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, στην οποία συμπεριλαμβάνονται συχνές συναντήσεις μεταξύ Μητσοτάκη και Ερντογάν. Ωστόσο, στην εξωτερική πολιτική οι καθυστερήσεις -πρωτίστως για λόγους ατολμίας και φόβου μπροστά στο πολιτικό κόστος- πληρώνονται ακριβά. Μετά την ελληνοτουρκική επαναπροσέγγιση με αφορμή τους καταστροφικούς σεισμούς στην Ανατολία το 2023 υπήρχε προς στιγμήν έδαφος για διάλογο επί της ουσίας με την Άγκυρα, με στόχο την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων και ζωνών, που είναι και η καρδιά των προβλημάτων μεταξύ των δύο χωρών. Αντ’ αυτού, ο διάλογος έμεινε στο επίπεδο της θετικής ατζέντας, στις μπίζνες και στη συνεργασία στο Μεταναστευτικό και στον τουρισμό. Περισσότερα δεν τόλμησε να κάνει ο Μητσοτάκης υπό τον φόβο του εσωκομματικού του ακροατηρίου, που το έχει συστηματικά εκπαιδεύσει στον εθνικισμό. Ίσως και να μην μπορούσε να κάνει περισσότερα, αφού η άλλη πλευρά θεωρεί πως δεν έχει λόγο να κάνει υποχωρήσεις καθώς δεν πιέζεται επί της ουσίας από κανέναν. Ούτε από την Ε.Ε. ούτε από τις ΗΠΑ.
Οι… αδυναμίες του Τραμπ
Τώρα το όποιο παράθυρο ευκαιρίας φαίνεται πως έχει κλείσει. Αν ο Ερντογάν δεν πιεζόταν μια φορά από τις ΗΠΑ του Μπάιντεν να σεβαστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και να σταματήσει να βάζει εμπόδια π.χ. στις έρευνες για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου, τώρα από τις ΗΠΑ του Τραμπ δεν πιέζεται δέκα. Ο Αμερικανός Πρόεδρος στη συνάντησή του με τον Ερντογάν πίεσε για πολλά τον Τούρκο ομόλογό του -να αγοράσει αμερικανικό αέριο και άλλα αμερικανικά προϊόντα, να σταματήσει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο, ακόμη και να ξανανοίξει τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, όπως προφανώς του ζήτησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης-, αλλά όχι για αλλαγή συμπεριφοράς έναντι της Αθήνας. Ο Τραμπ, που θεωρεί μέγιστη αξία στις διεθνείς σχέσεις τη συναλλαγή, φαίνεται πως δεν έχει κανέναν λόγο να κάνει… χάρες στην Ελλάδα, η οποία στα χρόνια της διακυβέρνησης Μητσοτάκη τα έχει δώσει όλα στις ΗΠΑ, από τις στρατιωτικές βάσεις σε όλο το ελληνικό έδαφος έως την άνευ όρων στήριξη στους βασικούς αμερικανικούς συμμάχους. Τι παραπάνω να ζητήσει ο Τραμπ από την Ελλάδα;
Επιπλέον, ο Αμερικανός Πρόεδρος δεν κρύβει την αδυναμία του στους αυταρχικούς ηγέτες, όπως ο Ερντογάν, και δηλώνει τώρα έτοιμος να ξαναβάλει την Τουρκία στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 παρά τις πιέσεις του ελληνικού λόμπι στις ΗΠΑ περί του αντιθέτου.
Ενα έωλο αντεπιχείρημα
Ολα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η Τουρκία θα τα πάει πρίμα με τον Τραμπ, κυρίως σε ό,τι αφορά τις πιέσεις του για την αγορά του ακριβού αμερικανικού LNG. Ωστόσο, ο Ερντογάν ενισχύεται όλο και περισσότερο στην περιοχή, ειδικά τώρα που, ελέω Τραμπ, έχει περάσει και επισήμως σε δεύτερη μοίρα ο σεβασμός στο Κράτος Δικαίου, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στο Διεθνές Δίκαιο. Και το μόνο αντεπιχείρημα που προβάλλει στην ενίσχυση Ερντογάν ο Μητσοτάκης είναι το «αυστηρό μήνυμα» που του στέλνει ότι η Ελλάδα δεν έχει τίποτε να συζητήσει για τη Chevron με την Τουρκία. Αν τα επιχειρηματικά συμφέροντα της Chevron εγγυώνται την εθνική κυριαρχία της χώρας, ζήτω που καήκαμε…
Και μια τελευταία οδυνηρή σύγκριση: την ώρα που ο Ερντογάν καθόταν στο πλάι του Τραμπ, πρώτα στη διάσκεψη για τη Γάζα στη Νέα Υόρκη και μετά στον Λευκό Οίκο στην Ουάσιγκτον, ο Μητσοτάκης συναντιόταν με τη νέα πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.
