Ο πρόωρος θάνατος του Ούγκο Τσάβες δεν ρίχνει τη σκιά του μόνο στις σημερινές κάλπες στη Βενεζουέλα, αλλά και στις υπόλοιπες εκλογικές αναμετρήσεις που διεξάγονται φέτος στη Λατινική Αμερική. Οι λαοί της Παραγουάης, της Χιλής και της Ονδούρας παίρνουν σειρά και προσέρχονται στις κάλπες κρίνοντας σε σημαντικό βαθμό τη γενικότερη κατεύθυνση που θα ακολουθήσει η περιοχή τα επόμενα χρόνια.
Κάποτε η εύνοια ή η αντιπαλότητα της Ουάσιγκτον ήταν αρκετή για να κρίνει το εκλογικό αποτέλεσμα. Οι καιροί όμως έχουν αλλάξει και έτσι οι νέες μορφές περιφερειακής ολοκλήρωσης που έχουν διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια στην ήπειρο -χάρη και στον Τσάβες- έχουν πλέον τον πρώτο λόγο. Το βλέμμα δεν είναι πια στραμμένο προς τον Βορρά, αλλά προς τις γειτονικές χώρες, κάτι που αναμένεται να διαπιστώσει σήμερα με πίκρα και ο εκπρόσωπος της Δεξιάς στη Βενεζουέλα, Ενρίκε Καπρίλες, ο οποίος προεκλογικά διαφήμιζε το "βραζιλιάνικο μοντέλο" του Λούλα για να δει τελικά τον ίδιο τον Λούλα να εκφράζει την υποστήριξή του προς τον υποψήφιο του PSUV, στη Monde Diplomatiques Νικολάς Μαδούρο.
Την κρισιμότητα της σημερινής αναμέτρησης στη Βενεζουέλα για το μέλλον της Αριστεράς στην ευρύτερη περιοχή αναγνώρισε και το Φόρουμ του Σάο Πάολο, το οποίο διοργάνωσε τη συνάντησή του στο προεκλογικό Καράκας. "Πρόκειται για εκλογές - κλειδί, καθώς μια ήττα στην Βενεζουέλα θα σημάνει την οπισθοδρόμηση στη διαδικασία περιφερειακής ολοκλήρωσης" δήλωσε ο γραμματέας του Φόρουμ, Βάλτερ Πομάρ.
Το Φόρουμ συγκροτήθηκε το 1990 από διάφορα αριστερά κόμματα της Λατινικής Αμερικής. Τότε όλα τους ήταν στην αντιπολίτευση. Σήμερα σχεδόν όλα βρίσκονται στην εξουσία χωρίς να έχουν χάσει ούτε μία εκλογική αναμέτρηση από την άνοδο του Τσάβες στην εξουσία το 1998. Η μορφή του Τσάβες θα κρίνει κατά πάσα πιθανότητα τις σημερινές εκλογές στη Βενεζουέλα. Τι θα συμβεί όμως στις υπόλοιπες εκλογικές αναμετρήσεις;
Παραγουάη: Προς παλινόρθωση του Κολοράντο
Με την εκλογή του στην προεδρία το 2008, ο αριστερός πρώην επίσκοπος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας Φερνάντο Λούγο έβαλε τέλος σε 61 χρόνια απόλυτης κυριαρχίας του κόμματος Κολοράντο, παραδοσιακού εκπροσώπου της οικονομικής ολιγαρχίας στη χώρα. Επιδιώκοντας να ακολουθήσει το ρεύμα κοινωνικής αλλαγής στην υπόλοιπη Λατινική Αμερική, η νέα κυβέρνηση υιοθέτησε κοινωνικά προγράμματα και προσπάθησε να υποκαταστήσει τις σχέσεις εξάρτησης από την Ουάσιγκτον οικοδομώντας συμμαχίες με γειτονικές χώρες.
Η προσπάθεια αυτή τελικά κόστισε στον Λούγο την ανατροπή του μέσα από ένα κοινοβουλευτικό πραξικόπημα που εκδηλώθηκε στα τέλη του περασμένου Ιουνίου. Αφορμή γι' αυτό στάθηκε η αιματηρή επιχείρηση των δυνάμεων ασφαλείας για τον τερματισμό μιας κατάληψης από ακτήμονες αγρότες. Τα επεισόδια προκάλεσαν οξεία πολιτική κρίση, που τελικά κατέληξε στην αποπομπή του προέδρου.
Η αντικατάσταση του Λούγο από τον αντιπρόεδρο Φεντερίκο Φράνκο μπορεί να χαιρετίστηκε από την Ουάσιγκτον, ωστόσο οδήγησε στη διπλωματική απομόνωση της χώρας. Η Παραγουάη εξοβελίστηκε από σημαντικές περιφερειακές ενώσεις όπως η Mercosur και η Unasur, ενώ αποκλείστηκε από τη σύνοδο των ηγετών της περιοχής στο Σαντιάγο της Χιλής. Μοναδική παρηγοριά της κυβέρνησης Φράνκο ήταν η παραμονή στην Ένωση Αμερικανικών Κρατών (OAS) χάρη στις ψήφους των ΗΠΑ και του Καναδά.
Η πολιτική εξόντωση του Λούγο συνέβαλε όμως τελικά στην αποδυνάμωση και τον κατακερματισμό του πολιτικού κινήματος που τον ανέδειξε στην προεδρία. Τρεις υποψήφιοι της Αριστεράς κατεβαίνουν στις εκλογές της επόμενης Κυριακής, με αποτέλεσμα η επιστροφή του Κολοράντο στην εξουσία να προβάλλει σήμερα σαν το πιθανότερο ενδεχόμενο. Ο υποψήφιος του κόμματος, πολυεκατομμυριούχος Οράσιο Καρτές, προηγείται με άνεση στις δημοσκοπήσεις, ενώ ακολουθεί ο κεντροδεξιός Εφρέν Αλέγκρε του Φιλελεύθερου Κόμματος.
Το πρακτορείο Ρόιτερς συνοψίζει τις εξελίξεις από τη σκοπιά του αμερικανικού Βορρά: "Οι πολιτικές πλατφόρμες του Καρτές και του Αλέγκρε είναι παρόμοιες. Σαφώς δεξιότεροι από τον πρώην πρόεδρο Λούγο, αμφότεροι οι υποψήφιοι υποστηρίζουν πολιτικές φιλικές προς τις επιχειρήσεις και τη χρήση της γενετικά μεταλαγμένης σόγιας για να στηριχθεί ο αγροτικός τομέας της χώρας".
Χιλή: Ναδίρ δημοφιλίας για τους επιγόνους του Πινοσέτ
Οι εκλογές προγραμματίζονται για τις 17 Νοεμβρίου και αναμένεται να σηματοδοτήσουν την επιστροφή στην προεδρία της Μισέλ Μπασελέτ. Η πρώτη γυναίκα που εξελέγη πρόεδρος της Χιλής πέρασε τα τελευταία τρία χρόνια στη Νέα Υόρκη εργαζόμενη για τα Ηνωμένα Έθνη. Τον Μάρτιο όμως επέστρεψε στο Σαντιάγο και ανακοίνωσε την πρόθεση της να διεκδικήσει και πάλι την προεδρία. Το καλοκαίρι αναμένεται να λάβει και επισήμως το χρίσμα από το κόμμα της.
Το Σύνταγμα της Χιλής δεν επιστρέπει στον σημερινό πρόεδρο Σεμπασιάν Πινιέρα -άλλον έναν μεγιστάνα του πλούτου που στράφηκε στην πολιτική- να διεκδικήσει μια ακόμη θητεία και αυτό φαίνεται να ανακουφίζει το κόμμα του καθώς οι δημοσκοπήσεις αναδεικνύουν τον Χιλιανό δισεκατομμυριούχο ως τον πιο αντιδημοφιλή πρόεδρο μετά την αποχώρηση του δικτάτορα Πινοτσέτ. Στον δεξιό πρόεδρο φαίνεται να κόστισε κυρίως η αναμέτρησή του με το φοιτητικό κίνημα της χώρας, που την τελευταία τριετία αναδείχτηκε σε βασική δύναμη αντιπολίτευσης με την καμπάνια του για δωρεάν και ποιοτική παιδεία.
Η Μπασελέτ, αντιθέτως, αποχώρησε από την προεδρία συγκεντρώνοντας δημοφιλία-ρεκόρ στο επίπεδο του 80%. Οι πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν πάντως ότι το εκλογικό σώμα εμφανίζεται κουρασμένο με τους πολιτικούς εκπροσώπους του παρελθόντος και αν εξαιρέσουμε την "παρένθεση Πινιέρα", η Κονσερτασιόν της Μπασελέτ μονοπώλησε τις κυβερνήσεις της χιλιανής μεταπολίτευσης.
Την πορεία που θα ακολουθήσει μια νέα κυβέρνηση Μπασελέτ θα καθορίσουν αναμφίβολα και οι εκλογικές επιδόσεις της χιλιανής Αριστεράς, που εμφανίζεται ιδιαίτερα ενισχυμένη το τελευταίο διάστημα. Σε κάθε περίπτωση, η ήττα των συντηρητικών στην πρώτη χώρα που φάνηκε να πηγαίνει αντίθετα με το ρεύμα κοινωνικής αλλαγής στη Λατινική Αμερική έχει τη σημασία της.
Ονδούρα: Κάστρο εναντίον χούντας
Κάλπες μέσα στο 2013 στήνονται και στην τρίτη χώρα που στα τέλη της περασμένης δεκαετίας στράφηκε προς τα δεξιά. Και το έκανε με τον παραδοσιακό τρόπο. Ούτε με κοινοβουλευτικό πραξικόπημα, όπως στην Παραγουάη, ούτε με εκλογές, όπως στη Χιλή. Η Ονδούρα δημιούργησε ένα επικίνδυνο προηγούμενο για την περιοχή όταν το 2009 ο στρατός συνέλαβε με τις πιτζάμες τον πρόεδρο Μανουέλ Ζελάγια, τον επιβίβασε σε ένα αεροπλάνο και τον έστειλε στο εξωτερικό.
Οι κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής καταδίκασαν χωρίς περιστροφές το πραξικόπημα και απομόνωσαν διπλωματικά τη χώρα, όπως έκαναν και στην περίπτωση της Παραγουάης. Ωστόσο, η υποστήριξη της Ουάσιγκτον στάθηκε τελικά αρκετή για να εξασφαλίσει την πολιτική επιβίωση των πραξικοπηματιών. Όλα έχουν όμως ένα τέλος και έτσι οι πολιτικές πιέσεις οδήγησαν στην προκήρυξη των εκλογών για τις 30 Νοεμβρίου.
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει βέβαια αν οι κάλπες που θα στηθούν στη σκιά των όπλων θα είναι πραγματικά ελεύθερες. Γιατί, σε κανονικές συνθήκες, το μεγάλο φαβορί θεωρείται η Σιομέρα Κάστρο, σύζυγος του ανατραπέντος προέδρου Μανουέλ Σελάγια, που κατεβαίνει ως υποψήφια του αριστερού Κόμματος της Ελευθερίας.
Η Κάστρο προηγείται αυτή τη στιγμή των εκπροσώπων του δικομματισμού στην Ονδούρα, στους οποίους και κατέφυγαν οι στρατιωτικοί για να εξασφαλίσουν κάποια νομιμοποίηση. Μια εκλογική νίκη της Αριστεράς θα έχει οπωσδήποτε μεγάλη συμβολική σημασία και θα πληγώσει ιδιαίτερα την Ουάσιγκτον, που με το πραξικόπημα θέλησε να στείλει ένα απειλητικό μήνυμα στις υπόλοιπες αριστερές κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής.
