Οι ίδιοι καμαρώνουν ότι στη γλώσσα τους δεν υπάρχει η λέξη «πόλεμος». Οι Σαάμι είναι ένας αυτόχθονας αρχαίος λαός που ζει στο βόρειο άκρο της Σκανδιναβικής Χερσονήσου, στην περιοχή Σάπμι (Λαπωνία), που δεν έχει ακριβώς προκαθορισμένα σύνορα και περιλαμβάνει εκτάσεις στη Νορβηγία, στη Σουηδία, στη Φινλανδία και στη Ρωσία (Χερσόνησος Κόλα).
Είναι ένας ημινομαδικός λαός, μοναδική αναγνωρισμένη μειονότητα ιθαγενών στην Ευρώπη, και έχει αντέξει τις πιο σκληρές κακουχίες και καταστροφές, όπως, για παράδειγμα, την πολιτική της «καμένης γης» της Βέρμαχτ, κατά την υποχώρησή της από την περιοχή το 1944. Υπολογίζονται σήμερα σε περίπου 100.000-120.000 και η πλειονότητά τους ζει στη Νορβηγία. Όμως ο πόλεμος στην Ουκρανία και η επέκταση του ΝΑΤΟ προς τον Βορρά απειλούν το μέλλον τους και τις δραστηριότητές τους, όπως τόνιζε ο εκπρόσωπός τους στη Σουηδία μια ημέρα μετά την αίτηση ένταξης της χώρας μαζί με τη Φινλανδία στη Συμμαχία. Τις ανησυχίες αυτές παρουσίασε, μάλιστα, και στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.
Κυρίαρχη θέση για την επιβίωσή τους έχει η εκτροφή ταράνδων. Για παραδοσιακούς, περιβαλλοντικούς, πολιτιστικούς λόγους αυτή επιτρέπεται νόμιμα μόνο στους Σαάμι σε ορισμένες περιοχές του Βορρά. Μέχρι πρότινος τα 1.340 χλμ. σύνορα ανάμεσα σε Ρωσία και Φινλανδία ήταν διαπερατά και μπορούσαν να μετακινούν τα κοπάδια τους, όπου έβρισκαν τροφή χωρίς ελέγχους. Με τον πόλεμο πολλά άλλαξαν και η εντεινόμενη στρατιωτικοποίηση της περιοχής απειλεί σοβαρά το μέλλον τους. όχι ότι μέχρι σήμερα δεν ήταν έντονη η στρατιωτική παρουσία εκεί, αφού και στις τρεις χώρες (Νορβηγία, Σουηδία, Φινλανδία) διεξάγονται συχνά στρατιωτικά γυμνάσια, ενώ ειδικά στη Νορβηγία η Σάπμι είναι γεμάτη από εγκαταστάσεις του (ΝΑΤΟϊκού) στρατού της χώρας.
Ο Βορράς στο... χακί
Εδώ και χρόνια, άλλωστε, οι στρατιωτικές δυνάμεις της Νορβηγίας συνεργάζονται στενά με εκείνες των δύο γειτονικών χωρών Σουηδίας και Φινλανδίας. Αυτό σημαίνει ταυτόχρονα ότι στρατεύματα του ΝΑΤΟ διεξάγουν εδώ και καιρό ασκήσεις σε σουηδικό και φινλανδικό έδαφος, ιδίως στο πλαίσιο μεγάλης κλίμακας πολυεθνικών ελιγμών, όπως η άσκηση «Cold response» ή η «Arctic challenge exercise». Οι εν λόγω μονάδες του ΝΑΤΟ δεν προέρχονται μόνο από τη Νορβηγία. Αν ψάχνει κάποιος να κάνει κράτηση σε ένα από τα μεγαλύτερα κάμπινγκ στη Βόρεια Σουηδία εκτός της τουριστικής περιόδου, συχνά θα απογοητευτεί. Όλες οι καλύβες είναι «κλεισμένες» από τον αμερικανικό στρατό, που για λόγους εθνικής ασφάλειας δεν αποκαλύπτει τι ακριβώς κάνει εκεί.
Η Αρκτική... μαγνητίζει
Με την ένταξη και των άλλων δύο σκανδιναβικών κρατών στη Συμμαχία οι δραστηριότητες αυτές υπολογίζεται να επεκταθούν. Έτσι κι αλλιώς, το λιώσιμο των πάγων έχει στρέψει το ενδιαφέρον όλων των μεγάλων δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή της Αρκτικής είτε ως πολεμικό ορμητήριο είτε ως πηγή εκμετάλλευσης ορυκτών ή ως λιμάνι για την ανάπτυξη της ιδιαίτερα επικίνδυνης στα παγωμένα νερά ναυσιπλοΐας. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Δανίας, που έχει μπει σε μια λογική «αστακού» μετά την έναρξη του πολέμου, εξοπλίζοντας περαιτέρω τις Νήσους Φερόες και τη Γροιλανδία, όπου δραστηριοποιούνται και οι ΗΠΑ. Η αεροπορική βάση της Τούλε, την οποία η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ λειτουργεί από το 1951, πρόκειται να εκσυγχρονιστεί με 4 δισ. δολάρια. Ταυτόχρονα, τα λιμάνια της Γροιλανδίας ανακατασκευάζονται για να φιλοξενήσουν πολεμικά πλοία των ΗΠΑ.
Υπάρχουν, όμως, και κάποια μυστικά από το παρελθόν. Μεταξύ 1958 και 1966 ο αμερικανικός στρατός λειτούργησε κρυφά μια στρατιωτική βάση, την Camp Century, στη Γροιλανδία για την εγκατάσταση πυρηνικών όπλων. Ούτε η κυβέρνηση της Δανίας ήταν πλήρως ενήμερη για τις δραστηριότητες. Σήμερα 10.000 τόνοι πυρηνικά απόβλητα αποθηκεύονται 50 μ. κάτω από την επιφάνεια.
Ένας «αδελφικός» πόλεμος;
Οι Σαάμι είναι ένας φιλειρηνικός λαός. Το γεγονός ότι ζουν και στις δύο πλευρές των συνόρων και θα μπορούσαν θεωρητικά κάποια στιγμή να βρεθούν να πολεμούν ο ένας εναντίον του άλλου είναι κάτι που δεν χωράει στην κοσμοθεωρία τους. Αλλά το πολεμικό κλίμα που κυριαρχεί εσχάτως σε ολόκληρη τη Σκανδιναβία τούς τρομάζει. Μια πολύ πιο άμεση συνέπεια του πολέμου αφορά τον αποκλεισμό των Ρώσων εκπροσώπων από το Συμβούλιο των Σαάμι, όπου από το 1956 ανελλιπώς συμμετείχαν Σαάμι και από τις τέσσερις χώρες. Το συγκεκριμένο όργανο είναι το πιο αντιπροσωπευτικό για την εκπροσώπησή τους και είχε δώσει μάχες στα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά και πιο πρόσφατα για τα δικαιώματα του πληθυσμού των αυτοχθόνων στη Ρωσία. Όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά τώρα, «ο παγωμένος άνεμος του Ψυχρού Πολέμου πνέει πάλι στον παγωμένο Βορρά της Ευρώπης». Οι Σαάμι νιώθουν πολλαπλά απειλούμενοι από μια σύγκρουση που μπορεί για άλλους να μείνει στα λόγια, αλλά επηρεάζει πρακτικά τις δικές τους ζωές.
