Με τη διπλωματική αναγνώριση των οντοτήτων του Ντονιέτσκ και του Λουχάνσκ ο Πρόεδρος Πούτιν στην ουσία δίνει τέλος σε μια όχι πολύ μακρά χρονικά αλλά σημαντική περίοδο που διαδέχθηκε τον Ψυχρό Πόλεμο και που ως αφετηρία της είχε την πτώση του τείχους του Βερολίνου και όλες τις διεθνοπολιτικές διευθετήσεις που έλαβαν χώρα στην αχανή γεωγραφικά έκταση του μετα-σοβιετικού χώρου επιρροής, τόσο στην ανατολική Ευρώπη όσο και ευρύτερα στην Ευρασία.
Σηματοδοτεί μια νέα εποχή σαφούς ρήξης των σχέσεων με τη Δύση και την Ευρωατλαντική οικογένεια, θέλοντας να επαναφέρει τη χώρα του στο διεθνές προσκήνιο και επιδιώκοντας να λήξει με αποφασιστικό τρόπο τη «στρατηγική περικύκλωσή» της από τους νικητές του Ψυχρού Πολέμου, όπως αυτή σχηματοποιήθηκε με τις διαρκείς διευρύνσεις του ΝΑΤΟ, αρχής γενομένης από το 1999 με την οποία εντάχθηκε όλη η Μεσευρώπη (Ουγγαρία, Πολωνία, Τσεχία) και συμπληρώθηκε με την ένταξη της Βουλγαρίας - Ρουμανίας το 2004, παρά τις περί τουαντιθέτου δεσμεύσεις. Η ανάσχεση της Ρωσίας αποτέλεσε άλλωστε το βασικό διακύβευμα στην ευρωπαϊκή διπλωματική ιστορία του 19ου και του 20ού αιώνα, είτε αυτή αφορούσε την τσαρική Ρωσία είτε την ΕΣΔΔ.
Ταυτόχρονα, θέτει τέρμα στην πολιτική διαδικασία που είχε δρομολογήσει η «Ομάδα της Νορμανδίας» με τις Συμφωνίες του Μινσκ, βάση των οποίων ήταν ο σεβασμός της δημοκρατίας αλλά και η εδαφική κυριαρχία της Ουκρανίας και η παραχώρηση διευρυμένης αυτονομίας στις εν λόγω περιοχές, μετά τα αιματηρά γεγονότα του 2014 και την εξέγερση της πλατείας Μαϊντάν. Κάποιοι ήδη μιλούν για την εκδίκηση της ρωσικής διπλωματίας στο προηγούμενο του Κοσσυφοπεδίου και την αγνόηση των ρωσικών επιφυλάξεων για το απαραβίαστο των συνόρων στην ευρωπαϊκή ήπειρο, όπως είχε καθιερωθεί από την Τελική Πράξη του Ελσίνκι το 1975, ως ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το Ελσίνκι έθεσε τις βάσεις για μιαν αντίληψη του «αδιαίρετου» της ευρωπαϊκής ασφάλειας, καθώς οδήγησε στην ίδρυση αρχικά της ΔΑΣΕ και μετέπειτα του ΟΑΣΕ -του μόνου διεθνούςή ευρωπαϊκού Οργανισμού όπου οι δύο υπερδυνάμεις κάθονταν στο ίδιο τραπέζι, πλην αυτού του Σ.Α. του ΟΗΕ- σε μια προσπάθεια συνεργατικής και συνολικής αντίληψης για την ασφάλεια.
Χάνεται πλέον το κεκτημένο του Ελσίνκι; Και αν ναι, η Ρωσία προσχωρεί σε μια «αναθεωρητική αντίληψη» του διεθνούς δικαίου, στη βάση του οποίου βρίσκεται η νεο-ρεαλιστική σχολή σκέψης περί του ρόλου της ισχύος στο διεθνές σύστημα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για άλλες περιφερειακές δυνάμεις; «Η οργισμένη ομιλία του Πούτιν είναι ιστορική τομή για την Ευρώπη» σχολιάζει η έγκυρη γερμανική εφημερίδa Handelsblatt, επισημαίνοντας ότι «ήταν γεμάτη περιφρόνηση για τη Δύση, νοσηρή υπερηφάνεια για το περασμένο μεγαλείο της Ρωσίας και απροκάλυπτες απειλές ότι θα πάρει πίσω αυτό που, κατά τη γνώμη του, ανήκει ιστορικά στη Ρωσία. Δεν εξανεμίστηκαν μόνο οι ελπίδες του Γερμανού καγκελαρίου Σολτς και του Γάλλου Προέδρου Μακρόν για ειρηνική επίλυση της κρίσης, αλλά απέτυχαν και οι μακροχρόνιες προσπάθειες, κυρίως της Γερμανίας, μετά το 1989 να φέρει πιο κοντά τη Ρωσία στην Ευρώπη, με σχέσεις καλής γειτονίας, ενώ θα χρειαστούν και πάλι δεκαετίες για να δημιουργηθεί το έδαφος για μια νέα ‘Ostpolitik’». Αυτή, βέβαια, είναι η δυτική οπτική…
Αυτή όμως η συνέπεια είναι και η πιο σοβαρή, η οποία θα μας απασχολήσει στο μέλλον ως σύστημα συλλογικής ασφάλειας.
*Νίκος Βλαχάκης, Δρ. Πολιτικής Φιλοσοφίας - μέλος Δ.Σ. του Παρατηρητηρίου Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης (ΠΑΔΟΠ)
