Του Simon Kuper*
Aν ο Μπόρις Τζόνσον κερδίσει την πλειοψηφία στις εκλογές, όπως περιμένουν τα περισσότερα γραφεία στοιχημάτων, η Βρετανία θα εγκαταλείψει οριστικά την Ε.Ε. αυτόν τον χειμώνα. Γνωρίζουμε πλέον ότι δεν υπάρχουν οφέλη από το Brexit, αλλά αρκετοί βουλευτές που υποστηρίζουν την παραμονή στην Ε.Ε. έχουν πείσει τη συνείδησή τους (ή από τις πιέσεις και τις θανατικές απειλές) ότι πρέπει να εφαρμόσουν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος.
Στις 22 Οκτωβρίου, η Βουλή των Κοινοτήτων υιοθέτησε σε δεύτερη ανάγνωση, και με μικρή πλειοψηφία, τη συμφωνία του Τζόνσον για την αποχώρηση. Αυτή η μικρή πλειοψηφία θα παραμείνει εφόσον δοθεί στον Τζόνσον η ευκαιρία να φέρει ξανά τη συμφωνία στο Κοινοβούλιο.
Υποτίθεται ότι το Brexit θα είναι αρχή του ηρωικού, μοναχικού ταξιδιού του Ηνωμένου Βασιλείου. Όμως, στην πραγματικότητα, θα αποδειχθεί πιθανότατα ότι είναι το τέλος. Και αυτό επειδή ο Τζόνσον θα προσπαθήσει στη συνέχεια να διαπραγματευτεί με την Ε.Ε. μια εμπορική συμφωνία που να μπορεί να περάσει από τη Βουλή.
Τον επόμενο χρόνο, όταν οι εμπορικές φαντασιώσεις των Brexiters συγκρουστούν με την πραγματικότητα, να περιμένετε ότι θα αναδυθεί ένα νέο σενάριο: το Brino (Brexit in Name Only, δηλαδή Brexit μόνο κατ’ όνομα). Αυτό σημαίνει ότι η Βρετανία θα αποχωρήσει από την Ε.Ε., θα παραμείνει όμως στην ενιαία αγορά και την τελωνειακή ένωση και θα συνεχίσει να πληρώνει το μερίδιό της στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό - μέχρι να βρεθεί ένα ωφέλιμο Brexit. Και εφόσον δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, το Brino θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια
Το σχέδιο του Ηνωμένου Βασιλείου για τις εμπορικές συνομιλίες είναι να "ξεφλουδίσει" όποια χώρα μπορεί από την κοινή ευρωπαϊκή διαπραγματευτική θέση. Γι’ αυτόν τον λόγο αυξάνει το προσωπικό σε πρεσβείες στην Ευρώπη. Σε ορισμένες πρωτεύουσες οι Βρετανοί διπλωμάτες καλούν σε γεύματα ντόπιους αξιωματούχους προσφέροντας επιμέρους διακανονισμούς για διμερείς συμφωνίες σε περίπτωση που αποτύχουν οι εμπορικές συνομιλίες μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ε.Ε.
«Μα, επιτρέπεται κάτι τέτοιο;» ίσως ρωτούν εκείνοι. Και ο Βρετανός θα απαντά, πιθανώς όχι με απόλυτη ακρίβεια: «Μην ανησυχείτε, το τάδε κράτος συζητάει την ίδια διευθέτηση με εμάς».
Οι διμερείς διευθετήσεις δεν επιτρέπονται. Οι κανόνες της Ε.Ε. είναι σαφείς: το εμπόριο το χειρίζονται οι Βρυξέλλες, όχι τα μεμονωμένα κράτη - μέλη. Αν σε κάτι συμφωνούν οι 27, είναι στην ανάγκη να διαφυλαχθεί η ενιαία αγορά. Δεν θα αφήσουν λοιπόν τη Βρετανία να έχει πρόσβαση σε κάποια τμήματά της χωρίς να εφαρμόσει τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Ο Τζόνσον θέλει να αποκλίνει από αυτούς τους κανόνες και να μετατρέψει τη Βρετανία σε έναν παγκόσμιο εξαγωγέα με χαμηλή φορολογία, χαμηλό κόστος και χαλαρή νομοθεσία. Όμως αυτά αποτελούν μια φαντασίωση, καταδικασμένη σε αποτυχία.
Αν επιχειρήσει κάτι τέτοιο, πρώτον, μπορεί να ξεχάσει τις εξαγωγές στην ενιαία αγορά. Και αν η Βρετανία δεν εξάγει όλα αυτά τα προϊόντα στην Ε.Ε., πού θα τα στείλει; Οι ΗΠΑ δεν θα προσφέρουν μια εμπορική συμφωνία παρά μόνο αν η βρετανική Βουλή δεχθεί να ανοίξει το Εθνικό Σύστημα Υγείας και τις αγορές τροφίμων σε αμερικανικές εταιρείες.
Δεύτερον, η Βρετανία δεν θα είναι ποτέ αρκετά φτηνή ώστε να μπορεί να ανταγωνιστεί π.χ. την Κίνα ή το Βιετνάμ. Τρίτο, η βιομηχανική παραγωγή αποτελεί γύρω στο 10% του βρετανικού ΑΕΠ, δηλαδή δεν επαρκεί για να στηρίξει ένα οικονομικό μοντέλο.
Εν ολίγοις, η αποχώρηση από την ενιαία αγορά θα είναι οδυνηρή. Αλλά οι περισσότεροι ψηφοφόροι δεν θα αποδεχτούν αυτόν τον πόνο. Ο Τζόνσον τούς διαβεβαιώνει ότι με την υπερψήφιση της συμφωνίας «το Brexit θα γίνει πραγματικότητα». Θα μείνουν εμβρόντητοι όταν όλο αυτό το βαρετό δράμα κορυφωθεί στο εμπόριο.
Επιπλέον, όταν συμβεί το Brexit, σχεδόν όλοι οι βουλευτές της αντιπολίτευσης, πολλοί Συντηρητικοί βουλευτές και οι επιχειρήσεις θα πιέσουν για κάτι ηπιότερο, κάτι πιο κοντά στο Brino.
Όταν η "μαγική" εμπορική συμφωνία του Τζόνσον αποδειχθεί φιάσκο, εκείνος ίσως προσπαθήσει να φύγει ασύντακτα από την Ε.Ε. Όμως το Κοινοβούλιο έχει αποδείξει ότι θα σταματήσει τους καμικάζι του Brexit. Εξάλλου, ένα no-deal (μη συμφωνία) θα είναι μόνο προσωρινό. Μέσα σε μερικές εβδομάδες η Βρετανία θα χρειαστεί να ζητήσει πάλι από τις Βρυξέλλες να συνάψουν συμφωνία. Και έτσι το no-deal θα οδηγούσε στο Brino.
Η συμφωνία αποχώρησης προβλέπει ένα μεταβατικό διάστημα μέχρι τον Δεκέμβριο του 2020, στη διάρκεια του οποίου η Βρετανία θα παραμείνει και στην ενιαία αγορά και στην τελωνειακή ένωση. Η συμφωνία προβλέπει τη δυνατότητα παράτασης αυτού του διαστήματος μόνο άπαξ, για μια περίοδο ως δύο χρόνια. Αλλά όταν λήξει αυτή η περίοδος, η Βρετανία πάλι δεν θα θέλει να πηδήξει στον γκρεμό.
Η ευκολότερη διέξοδος για την Ε.Ε. θα ήταν να αναδιατυπώσει τότε τη συμφωνία αποχώρησης, να παρατείνει τη μεταβατική περίοδος ξανά και ξανά, αν είναι αναγκαίου. Άλλωστε, το Brino βολεύει τις Βρυξέλλες: η Βρετανία θα συνεχίσει να πληρώνει το μερίδιό της και κανείς δεν θα ζημιωθεί στον εμπορικό τομέα.
Για τη Βρετανία, το Brino είναι ένας αυτοτραυματισμός δίχως νόημα. Θα σήμαινε ότι η χώρα θα ακολουθούσε τους κανόνες της Ε.Ε., χωρίσει να έχει θέση στο τραπέζι. Αυτό θα ήταν αποδεκτό για μια μικρή χώρα όπως η Νορβηγία, η οποία έχει συνηθίσει να δέχεται κανόνες, όμως η Βρετανία είχε πάντοτε θέση σε κάθε τραπέζι. Πιθανώς το Brino δεν θα διαρκέσει για πάντα. Αλλά προς το παρόν αποτελεί το πιο εφαρμόσιμο σενάριο.
Το Brino Θα επέτρεπε στον Τζόνσον να κομπάζει ότι "έκανε το Brexit" ανώδυνα. Οι περισσότεροι ψηφοφόροι θα μπορούσαν να ζήσουν με αυτό: έπαψαν να ασχολούνται με αυτή τη λεπτομέρεια εδώ και χρόνια. Στη μηχανή αναζήτησης της Google στη Βρετανία οι αναζητήσεις για την ποδοσφαιρική ομάδα της Manchester United ξεπερνούν εκείνες για το Brexit σχεδόν διαρκώς από το δημοψήφισμα και μετά. Και όταν οι ψηφοφόροι ρωτήθηκαν από τους δημοσκόπους ποια είναι η γνώμη τους για τη συμφωνία αποχώρησης του Τζόνσον, σχεδόν το ένα τρίτο παραδέχθηκαν ότι δεν γνώριζαν.
Μετά το Brino, οι σκληροπυρηνικοί υποστηρικτές της εξόδου θα μπορούσαν να συνεχίσουν να σχεδιάζουν τη φαντασιακή έξοδό τους. Περιστασιακά θα κατέθεταν τις προτάσεις τους στη Βουλή, αλλά εκείνες θα απορρίπτονταν εξαιτίας των προβλημάτων που όλοι πλέον γνωρίζουμε. Μόνο λίγοι βαρετοί Brexiters θα τους έδιναν προσοχή.
Εν τω μεταξύ, οι οπαδοί της Παραμονής στην Ε.Ε. θα μπορούσαν να συνεχίσουν τον αγώνα τους ως οπαδοί της Επανένταξης. Εφόσον το Brino θα άλλαζε ελάχιστα τη σχέση της με την Ε.Ε., η Βρετανία θα μπορούσε να επιστρέψει σχετικά εύκολα σε λίγα χρόνια, χωρίς τις σημερινές αυτοεξαιρέσεις.
Το 2016 υποσχέθηκαν στους Βρετανούς ένα Brexit χωρίς δύσκολες επιλογές. Το Brino είναι ό,τι πλησιέστερο υπάρχει σε αυτό.
* Το άρθρο του Simon Kuper δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "Financial Times" στις 31.10.2019
